Làm chủ nơi mật mã được thực thi
Chip bảo mật là vi mạch tích hợp chức năng xử lý mật mã trực tiếp trên phần cứng, giúp kiểm soát nơi dữ liệu được mã hóa và giải mã thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phần mềm. Ngày 3/11 tại Hà Nội, Ban Cơ yếu Chính phủ và Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội Viettel công bố VGC v1.0 cùng nền tảng bán dẫn bảo mật đầu tiên do Việt Nam làm chủ thiết kế. Đây không chỉ là một sản phẩm mới: thuật toán mật mã Việt Nam đã được đưa trực tiếp vào silicon, đánh dấu bước tiến về công nghệ lõi và an ninh mật mã quốc gia. Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, dự lễ ra mắt tại trụ sở Bộ Quốc phòng và biểu dương thành quả của hai đơn vị. Giá trị chiến lược nằm ở năng lực kiểm soát thiết kế bảo mật, thay vì để một khâu nhạy cảm nằm ngoài tầm chủ động.
Giảm rủi ro mã độc và gián đoạn nguồn cung
Mật mã chạy trên chip có một điểm yếu dễ bị bỏ qua: nếu không kiểm soát được phần cứng, tổ chức sử dụng khó biết liệu chip có nguy cơ bị cài mã độc hay nguồn cung có thể bị gián đoạn hay không. Vì vậy, bài toán không dừng ở việc chọn thuật toán mạnh; cần kiểm soát chính nơi thuật toán được thực thi. VGC v1.0 hiện thực hóa thuật toán mã khối MKV do Ban Cơ yếu Chính phủ phát triển thành khối xử lý mật mã chuyên dụng. Chip đóng gói 10 × 10 mm, chế tạo trên tiến trình CMOS 28 nm; kết quả đo kiểm cho thấy tốc độ mã hóa và giải mã nhanh gấp khoảng 15 lần giải pháp thuần phần mềm trong cùng tác vụ. Hiệu năng là một lợi thế, nhưng ý nghĩa lớn hơn là Việt Nam có thêm khả năng tự thiết kế, kiểm chứng và bảo vệ một mắt xích bảo mật quan trọng.
Từ con chip đầu tiên đến ứng dụng thực tế
VGC v1.0 đã bước khỏi phạm vi thử nghiệm: chip đang được ứng dụng trong USB lưu trữ an toàn cho các cơ quan Đảng, Nhà nước và quốc phòng. Trong quý I-2026, lô chip đầu tiên vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật và được cấp giấy chứng nhận sử dụng trong phạm vi kinh tế - xã hội theo yêu cầu của Ban Cơ yếu Chính phủ. Bước tiếp theo được định hướng là tích hợp chip vào USB Token cho chữ ký số và chip định danh phục vụ hệ thống chứng thực chữ ký số quốc gia, hiện có hơn 2 triệu chứng thư số đang lưu hành. Điều này có thể đưa thành quả bán dẫn đến gần hơn với dịch vụ số mà người dân và doanh nghiệp sử dụng. Tuy nhiên, chứng nhận và định hướng ứng dụng mới là điểm khởi đầu; niềm tin lâu dài còn phụ thuộc vào kiểm thử, triển khai ổn định và khả năng mở rộng sản xuất.
Tự chủ công nghệ cần thành một nền tảng lâu dài
Dấu mốc của VGC v1.0 đáng kể nhất không phải là tuyên bố đã làm chủ toàn bộ chuỗi bán dẫn, mà là khả năng thiết kế từ gốc và xây dựng quy trình kiểm chứng để các thế hệ sau có thể kế thừa. Đây là bước đi thiết thực hướng tới tự chủ công nghệ: giảm phụ thuộc vào chip nhập khẩu ở lĩnh vực nhạy cảm, đồng thời tích lũy năng lực cho các sản phẩm mới. Phó Thủ tướng Phan Văn Giang yêu cầu hai đơn vị xây dựng lộ trình phát triển chip đa lõi, sản xuất hàng loạt và trang bị cho các đơn vị, đồng thời bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế. Đích đến ấy đòi hỏi đầu tư bền bỉ vào nhân lực, kiểm chứng và hệ sinh thái ứng dụng; một mẫu chip chưa thể tự giải quyết mọi rủi ro nguồn cung. Dù vậy, VGC v1.0 đã biến mục tiêu làm chủ công nghệ bán dẫn bảo mật thành năng lực cụ thể, có thể tiếp tục phát triển và kiểm nghiệm trong thực tế.
