Kỳ nghỉ lễ dài ngày: Niềm vui hay phép thử sức khỏe?
Sức khỏe kỳ nghỉ lễ là khả năng cơ thể duy trì trạng thái thể chất và tinh thần ổn định, không mắc bệnh hoặc làm nặng thêm bệnh sẵn có, trong bối cảnh lịch sinh hoạt bị xáo trộn, di chuyển nhiều, tiếp xúc môi trường mới, thay đổi khí hậu, ăn uống và ngủ nghỉ khác thường so với ngày thường. Kỳ nghỉ dài là khoảng thời gian được nhiều người mong đợi sau những ngày làm việc căng thẳng, nhưng đi kèm là nguy cơ sức khỏe tăng lên, nhất là khi di chuyển xa, đến nơi chưa quen điều kiện khí hậu, thời tiết. Thời tiết nắng mưa thất thường dễ kéo theo cảm cúm, bệnh hô hấp, bệnh truyền nhiễm theo mùa và làm bệnh mạn tính bùng phát. Nếu xem kỳ nghỉ là “xả láng”, bạn gần như đặt cược sức khỏe để đổi vài ngày vui. Vấn đề không nằm ở du lịch hay về quê, mà ở cách bạn chủ động chuẩn bị và thích ứng môi trường mới.
Chuẩn bị trước chuyến đi: Muốn vui khỏe phải lên kế hoạch
Sự chủ động chuẩn bị sức khỏe nghỉ lễ không phải là lo xa, mà là cách duy nhất để tận hưởng trọn vẹn kỳ nghỉ. TS.BS Trương Hồng Sơn cho rằng mọi người cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước và trong kỳ nghỉ. Việc di chuyển đến nơi quá nóng hoặc quá lạnh có thể dẫn đến cảm lạnh, sốc nhiệt, viêm phổi, thậm chí đột quỵ nếu cơ thể không được bảo vệ đúng cách. Vì vậy, hãy bắt đầu bằng việc tìm hiểu khí hậu điểm đến, chuẩn bị quần áo chống nắng, áo ấm, mũ, kính, ô theo mùa. Tiếp đó là một túi thuốc và vật dụng y tế cơ bản với thuốc say tàu xe, hạ sốt, chống tiêu chảy, dị ứng và bộ sơ cứu nhỏ. TS.BSCKII Kiều Xuân Thy cũng khuyến nghị mỗi gia đình nên chuẩn bị một túi thuốc và vật dụng y tế cơ bản khi đi xa. Cả du lịch lẫn về quê đều cần mức chuẩn bị như nhau, vì thay đổi môi trường và lịch sinh hoạt đều có thể khiến cơ thể “sốc”.
Ăn uống, ngủ nghỉ và vệ sinh: Ba trụ cột bảo vệ sức khỏe khi đi chơi
Phần lớn rắc rối sức khỏe kỳ nghỉ lễ bắt nguồn từ việc phá nát nhịp sinh hoạt: bỏ bữa, ngủ nướng, ăn hàng quán liên miên, uống rượu bia quá mức. Một trong những vấn đề thường gặp là ăn uống thất thường với đồ ăn nhanh, món lạ, thực phẩm tiện lợi, làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa, ngộ độc thực phẩm, tăng lipid máu và làm nặng thêm bệnh mạn tính. PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng cảnh báo xu hướng ngủ nướng, ăn nhiều đồ ăn nhanh hoặc hàng quán trong dịp nghỉ không tốt cho sức khỏe. Muốn du lịch bảo vệ sức khỏe, hãy giữ nguyên tắc: không bỏ bữa sáng, ăn đúng giờ, ưu tiên ăn chín uống sôi, tránh đồ tái sống và hải sản không rõ nguồn gốc. Bổ sung rau xanh, trái cây, uống 1,5–2 lít nước mỗi ngày, nhiều hơn khi hoạt động ngoài trời, hạn chế rượu bia, nước ngọt có gas. Vệ sinh tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và tắm rửa mỗi ngày là “lá chắn” đơn giản nhưng hiệu quả để phòng ngừa bệnh du lịch đường tiêu hóa và hô hấp.
Người có bệnh nền và nguy cơ từ môi trường mới
Nhóm người có bệnh nền là đối tượng dễ bị kỳ nghỉ “quật ngã” nhất. Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, hen phế quản, bệnh gan, bệnh thận hoặc rối loạn lipid máu có thể dễ gặp biến chứng khi thay đổi môi trường, lịch sinh hoạt và chế độ ăn uống. Thích ứng môi trường mới với khí hậu lạ, di chuyển dài, thức khuya, ăn mặn, uống rượu bia là một bài test khắc nghiệt. Người bệnh cần chuẩn bị đủ thuốc đang sử dụng cho cả kỳ nghỉ và nên mang dư vài ngày để phòng trường hợp kéo dài chuyến đi hoặc sự cố phát sinh. Thuốc nên được chia trong hộp, ghi nhãn rõ, kèm theo đơn thuốc gần nhất, hồ sơ y tế cơ bản, thẻ bảo hiểm và số điện thoại bác sĩ điều trị. Chế độ ăn cũng phải giữ nguyên nguyên tắc điều trị: tăng huyết áp và tim mạch ăn nhạt, hạn chế rượu bia; đái tháo đường không bỏ bữa, hạn chế tinh bột và đồ ngọt; hen phế quản mang theo thuốc xịt, tránh khói bụi, ô nhiễm. Ở bất kỳ nơi nào, nếu có đau ngực, khó thở, chóng mặt, sốt cao, tiêu chảy nhiều lần, hãy đến cơ sở y tế gần nhất thay vì tự uống thêm thuốc lạ.
Vận động, ngủ đủ và phòng bệnh theo mùa để không “ôm bệnh về nhà”
Nghỉ lễ không đồng nghĩa với nằm lì hoặc “quẩy” xuyên đêm. Khi nghỉ lễ vẫn cần duy trì lịch sinh hoạt, đặc biệt là giấc ngủ khoa học, nếu không bạn sẽ phá vỡ đồng hồ sinh học và làm hệ miễn dịch suy giảm. Mỗi người nên ngủ đủ giờ ban đêm, hạn chế thức khuya, vì thiếu ngủ nhiều ngày khiến cơ thể nhanh kiệt sức và dễ ốm. Vận động hợp lý cũng là một phần của chiến lược phòng ngừa bệnh du lịch: đi bộ hoặc tập nhẹ 20–30 phút mỗi ngày giúp tăng lưu thông máu, trong khi khuyến cáo chung là nên vận động ít nhất 30 phút/ngày phù hợp với sức khỏe. Khi di chuyển đường dài bằng ô tô, tàu hỏa, máy bay, hãy đứng dậy xoay trở tay chân 1–2 giờ/lần để giảm nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu. Thời tiết nắng mưa thất thường là mảnh đất màu mỡ cho cảm cúm, viêm họng, viêm phổi và sốt xuất huyết. Muốn thích ứng môi trường mới an toàn, bạn cần tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, đeo khẩu trang nơi đông người, giữ vệ sinh cá nhân và phòng muỗi đốt bằng kem chống muỗi, ngủ màn, mặc quần áo dài, loại bỏ nước đọng quanh nơi ở. Dù đi du lịch hay về quê, nguyên tắc là giống nhau: chuẩn bị kỹ, sống điều độ, chơi đủ nhưng không chơi quá.
