Số hóa không còn là câu hỏi, chuẩn hóa mới là cuộc chơi
Chuyển đổi số y tế, với trọng tâm là bệnh án điện tử và hồ sơ sức khỏe điện tử, là quá trình biến mọi ghi chép khám chữa bệnh từ giấy sang dữ liệu số có cấu trúc, được lưu trữ và kết nối giữa các cơ sở y tế để phục vụ quản lý, thanh toán bảo hiểm và hỗ trợ quyết định lâm sàng trong suốt vòng đời sức khỏe của mỗi người dân. Tính đến tháng 2/2026, cả nước đã có 1.210 bệnh viện triển khai bệnh án điện tử (EMR). Con số này cho thấy cuộc cách mạng dữ liệu y tế đã bước qua giai đoạn thí điểm, đi vào quy mô hệ thống. Vấn đề không còn là “có dữ liệu hay không”, mà là dữ liệu đó sạch đến đâu, chuẩn hóa thế nào và có thực sự liên thông để phục vụ phân tích dữ liệu y tế, chứ không chỉ dừng ở việc thay giấy bằng màn hình.
Giảm giấy tờ, giảm "kiệt sức số": số hóa phải phục vụ người dùng
Việc Bộ Y tế lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 188/2025/NĐ-CP về Luật Bảo hiểm y tế cho thấy tư duy dữ liệu đang len vào các quy định rất cụ thể của đời sống khám chữa bệnh. Dự thảo hướng đến khai thác dữ liệu điện tử thay vì bắt người bệnh mang theo hàng loạt giấy tờ, chuyển việc xác minh thông tin từ người dân sang cơ sở y tế thông qua kết nối các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành. Nếu làm tới nơi tới chốn, bệnh án điện tử và hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ cho phép trích xuất tự động dữ liệu phục vụ thanh toán bảo hiểm, đối soát quyền lợi, thay cho quy trình photo, nộp, kiểm tra thủ công vốn gây lãng phí thời gian cả cho bệnh nhân lẫn nhân viên y tế. Ngược lại, nếu chuẩn hóa kém, y bác sĩ sẽ phải nhập đi nhập lại cùng một thông tin trên nhiều phần mềm và rơi vào tình trạng “kiệt sức số” như các chuyên gia đã cảnh báo.
Kho dữ liệu sức khỏe tại TP.HCM: tham vọng đi suốt vòng đời người dân
TP.HCM đang là một ví dụ cho thấy khi có tầm nhìn dữ liệu, bệnh án điện tử có thể biến thành hạ tầng quyết định lâm sàng. Theo Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, thành phố đang xây dựng nguồn dữ liệu sức khỏe người dân từ nhiều nguồn khác nhau, sau đó hội tụ về một kho dữ liệu chung. Mục tiêu là đến cuối năm hoàn thành kho dữ liệu lớn về sức khỏe, kết nối thông tin khám chữa bệnh của các bệnh viện với hồ sơ sức khỏe điện tử. Khi hệ thống liên thông, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ không chỉ lưu thông tin sức khỏe cơ bản, mà có cả dữ liệu bệnh tật, nơi người dân đi khám chữa bệnh, xét nghiệm đã thực hiện, giúp hạn chế việc làm lại xét nghiệm không cần thiết. Nói cách khác, TP.HCM đang cố tạo ra một “dòng thời gian sức khỏe” đi suốt cuộc đời mỗi người, từ khám sức khỏe toàn dân đến khi mắc bệnh và điều trị. Đó là nền tảng không thể thiếu cho phân tích dữ liệu y tế và ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách nghiêm túc, thay vì vài giải pháp rời rạc.
Chuẩn hóa dữ liệu sức khỏe: nút thắt chiến lược trước thời AI
Tại các hội nghị khoa học về kinh tế y tế và tin học y tế tổ chức ở một trường đại học công nghệ thông tin tại TP.HCM, giới chuyên môn đã nói thẳng: thách thức hiện nay không nằm ở việc thiếu dữ liệu mà là dữ liệu chưa đủ sạch, chưa được chuẩn hóa và chưa thực sự liên thông. Một bệnh nhân có thể xuất hiện trên nhiều hệ thống với thông tin trùng lặp, chồng chéo, không đối soát đầy đủ; trong bối cảnh đó, mọi tham vọng ứng dụng AI trong y tế sẽ chỉ là khẩu hiệu. Theo các chuyên gia, dữ liệu chỉ có giá trị khi sạch, chính xác, kịp thời và an toàn; do đó, trước khi nghĩ đến thuật toán, ngành y tế phải giải quyết bài toán tổ chức và chuẩn hóa dữ liệu. Khoảng cách hạ tầng giữa các tuyến, nguy cơ mất an toàn dữ liệu và thiếu nhân lực vừa hiểu y tế vừa am hiểu công nghệ càng khiến chuẩn hóa dữ liệu sức khỏe trở thành nút thắt chiến lược, nếu không được tháo gỡ thì bệnh án điện tử sẽ mắc kẹt ở vai trò "sổ khám bệnh trên máy".
Từ quy định đến quyết định lâm sàng: dữ liệu phải "sống" trong thực hành
Điểm đáng chú ý là những đổi mới về dữ liệu không đứng riêng lẻ, mà gắn trực tiếp với cơ chế thanh toán và quản lý chi phí bảo hiểm y tế. Đề xuất sửa đổi Nghị định 188/2025/NĐ-CP được đưa ra trong bối cảnh triển khai thực tế phát sinh nhiều khó khăn về thanh toán chi phí, quản lý danh mục, kiểm soát chi phí bảo hiểm. Dự thảo còn đề xuất cơ chế tạm thanh toán chi phí khám chữa bệnh dựa trên giá dịch vụ kỹ thuật tương ứng đã được phê duyệt tại cơ sở nhà nước khác, trong thời gian tối đa 9 tháng kể từ ngày dịch vụ được phê duyệt danh mục. Nếu cơ sở dữ liệu từ bệnh án điện tử và hồ sơ sức khỏe điện tử đủ chuẩn hóa, các mô hình phân tích dữ liệu y tế sẽ giúp cơ quan quản lý nhận diện bất thường chi phí, xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính. Kết nối kho dữ liệu sức khỏe với hệ thống tra cứu nơi khám chữa bệnh, thông tin bác sĩ, minh bạch thông tin hành nghề cũng sẽ buộc mọi quyết định lâm sàng và quản lý phải "sống" trong ánh sáng dữ liệu, thay cho những quyết định rời rạc, thiếu bối cảnh như trước đây.
