Quy định mới, chính sách không mới
Thông tư 63/2026 là văn bản của Bộ Khoa học và Công nghệ quy định danh mục sản phẩm công nghệ số, điện tử đã qua sử dụng không được phép nhập khẩu vào Việt Nam, với hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đây là điểm cần nắm trước khi cân nhắc điện thoại cũ nhập khẩu hay máy tính cũ nhập khẩu: không phải mọi hàng điện tử đã qua sử dụng đều bị xử lý theo cảm tính, mà phạm vi được xác định bằng danh mục và mã số hàng hóa (mã HS). Tại cuộc họp báo ngày 4.11, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Nguyễn Khắc Lịch cho biết quy định này không mở ra một chính sách cấm hoàn toàn mới; việc hạn chế đã được duy trì từ năm 2007, gần nhất theo Thông tư 11/2018. Vì vậy, ý nghĩa chính của văn bản mới là làm rõ và chuẩn hóa cách áp dụng, thay vì tạo ra một thay đổi đột ngột trong định hướng quản lý.
Những thiết bị nào nằm trong danh mục cấm?
Điện thoại thông minh, điện thoại di động và máy tính đã qua sử dụng là những mặt hàng được nêu rõ trong phạm vi cấm; các nhóm mã HS liên quan gồm 8517, 8470 và 8471. Danh mục còn bao gồm thiết bị xử lý dữ liệu và bộ phận chức năng, máy ảnh số, máy quay, micro, loa, tai nghe, màn hình, máy chiếu, thiết bị thu phát vô tuyến, radar, thiết bị dẫn đường cùng một số thiết bị thu hình. Phạm vi không dừng ở sản phẩm hoàn chỉnh: phụ kiện, cụm linh kiện và linh kiện điện tử cũ thuộc sản phẩm trong danh mục cũng bị áp dụng. Đáng lưu ý, sửa chữa, thay linh kiện hay tân trang để thiết bị trông như mới không tự động đưa hàng ra khỏi diện cấm. Việc phân loại dựa trên mã HS: nếu danh mục ghi nhóm bốn chữ số thì bao trùm các mã tám chữ số thuộc nhóm đó; mã sáu chữ số cũng áp dụng cho các mã tám chữ số tương ứng.
Vì sao siết nhập khẩu thiết bị cũ?
Bộ KH-CN đưa ra hai mục tiêu đáng chú ý: đồng bộ quy định về công nghiệp công nghệ số và quản lý ngoại thương, đồng thời bảo vệ người tiêu dùng và phát triển thị trường trong nước. Chuẩn hóa danh mục theo mã HS giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp có căn cứ thống nhất hơn; đây là bước cần thiết để giảm cách hiểu khác nhau khi làm thủ tục. Lý do bảo vệ người dùng cũng có cơ sở thực tế: thiết bị điện tử cũ, hỏng có thể trở thành rác thải điện tử, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ dữ liệu cá nhân và cháy nổ. Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, “nếu tất cả những hàng cũ, hàng hỏng được phép nhập khẩu vào thì bản chất sẽ sinh ra rác thải điện tử”. Lập luận này cho thấy quy định không chỉ nhằm kiểm soát chất lượng từng món hàng, mà còn ngăn Việt Nam trở thành nơi tiếp nhận thiết bị hết vòng đời.
Mốc áp dụng và những trường hợp cần lưu ý
Quy định bắt đầu có hiệu lực ngày 1/1/2027, nên người tiêu dùng không cần hiểu đây là lệnh cấm mua bán mọi thiết bị đã qua sử dụng trong nước; trọng tâm là việc nhập khẩu hàng thuộc danh mục. Doanh nghiệp và đơn vị nghiên cứu nên kiểm tra mã HS cụ thể thay vì chỉ dựa vào tên gọi hoặc tình trạng bề ngoài của sản phẩm. Một số máy móc, dây chuyền đã qua sử dụng phục vụ sản xuất bán dẫn, đào tạo, nghiên cứu và phát triển có thể được nhập theo quy định riêng, nếu đáp ứng điều kiện pháp luật và không thuộc danh mục cấm. Bộ KH-CN cũng nêu một số thiết bị công nghệ thông tin phục vụ sản xuất, đào tạo và nghiên cứu được xem xét theo Thông tư 26/2025 cùng các quy định liên quan. Trường hợp đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép nhập trước ngày 1/1/2027, việc nhập khẩu tiếp tục theo nội dung và thời hạn của văn bản cho phép.
Kết luận: Thông tư 63/2026 làm rõ danh mục và căn cứ phân loại, còn thông điệp chính sách là hạn chế rủi ro từ hàng cũ, hỏng nhưng vẫn dành lối đi có điều kiện cho nhu cầu sản xuất và nghiên cứu. Với người mua, điểm quan trọng là phân biệt hàng đã qua sử dụng bán trong nước với hàng nhập khẩu; với doanh nghiệp, mã HS và giấy phép liên quan mới là căn cứ quyết định.
