Bắt đầu bằng việc hiểu cơ thể mình
Chuẩn bị sức khỏe tuổi nghỉ hưu là quá trình học cách nhận biết những thay đổi của cơ thể, điều chỉnh sinh hoạt và rèn kỹ năng tự chăm sóc để duy trì cuộc sống an toàn, phù hợp khi rời công việc toàn thời gian. Việc này phù hợp với bất kỳ ai đang tiến gần tuổi nghỉ hưu, nhưng cần bắt đầu từ tình trạng sức khỏe thực tế và trao đổi với bác sĩ, nhất là trước khi chọn chế độ vận động.
Khi lớn tuổi, cơ thể có thể kém linh hoạt, khả năng tự phục hồi và tự bảo vệ suy giảm; nhịp sinh học, thu nhập và các mối quan hệ cũng có thể thay đổi. Vì vậy, đừng xây dựng kế hoạch sinh hoạt như thể sức khỏe và sức bền vẫn như trước. Đặt yêu cầu vượt quá khả năng có thể gây quá tải và làm ảnh hưởng sức khỏe. Chuẩn bị trước nghỉ hưu nên gồm kiến thức về cơ thể, những bệnh thường gặp ở người cao tuổi và cách điều chỉnh cuộc sống theo nhu cầu của chính mình.
GS.TS Nguyễn Thiện Nhân cho rằng người lao động cần được trang bị kiến thức về đặc điểm cơ thể, sức khỏe và các bệnh thường gặp ở tuổi già để chủ động chăm sóc bản thân.
Lập kế hoạch tự chăm sóc theo từng bước
Đừng đợi đến khi xuất hiện khó khăn mới tập các kỹ năng sinh hoạt. Hãy bắt đầu từ những việc thường ngày, rồi dựa vào tình trạng sức khỏe và lời khuyên chuyên môn để điều chỉnh. Đây là một quy trình chuẩn bị thực tế:
- Tìm hiểu những thay đổi thường gặp ở cơ thể khi cao tuổi và các vấn đề sức khỏe cần lưu ý; trao đổi với nhân viên y tế về tình trạng riêng của mình.
- Khám sức khỏe định kỳ để nắm tình trạng hiện tại, sau đó dùng kết quả cùng hướng dẫn của bác sĩ để điều chỉnh sinh hoạt.
- Rà soát ăn uống, vận động và nơi ở; chọn môn tập, thời gian và số buổi mỗi tuần theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Tập các kỹ năng tự chăm sóc: ăn để tránh nghẹn, uống để tránh sặc, chăm sóc răng miệng, tắm và thay quần áo an toàn.
- Luyện cách đi bộ, bước lên xe và theo dõi sức khỏe tại nhà bằng việc đo nhiệt độ, huyết áp, cân nặng.
Hai điều dễ mắc là bỏ qua những thay đổi của cơ thể và đặt lịch sinh hoạt, vận động quá sức. Khám định kỳ giúp bạn hiểu tình trạng của mình để điều chỉnh; còn lựa chọn bài tập và tần suất cần có hướng dẫn của bác sĩ, không nên tự áp một khuôn mẫu chung.
Chuẩn bị cả nguồn lực và tâm thế
Chuyển sang nghỉ hưu không chỉ là đổi lịch làm việc. Hãy xem lại nguồn lực vật chất, các mối quan hệ xã hội và khả năng tiếp cận thông tin, đồng thời điều chỉnh kỳ vọng cho phù hợp với sức khỏe và điều kiện sống. Mục tiêu là giữ được những nguồn lực đang có, duy trì kết nối có ý nghĩa và tiếp tục học hỏi mà không khiến các nhu cầu khác bị quá tải.
Nếu còn sức khỏe và tìm được công việc phù hợp, tiếp tục làm việc có thể giúp phát huy năng lực và hỗ trợ ổn định thu nhập. Nhưng không nên xem đó là lựa chọn bắt buộc cho tất cả mọi người. Hãy cân nhắc khả năng thực tế, sắp xếp nhu cầu ở mức vừa sức và xác định những sinh hoạt đem lại ý nghĩa sau khi rời công việc chính thức.
Tự chăm sóc người cao tuổi cũng cần được nhìn rộng hơn những việc một cá nhân có thể tự làm. Khi cần hỗ trợ, nên hướng tới việc chăm sóc liên tục, có phối hợp giữa bệnh viện, y tế cơ sở, gia đình và các cơ sở trợ giúp xã hội; kế hoạch cần thống nhất theo nhu cầu của từng người. Đích đến là chăm sóc an toàn, thuận tiện, phù hợp với điều kiện sống và mong muốn, đồng thời duy trì chức năng và chất lượng cuộc sống.
Giữ kế hoạch linh hoạt theo sức khỏe
Kế hoạch tốt không phải một danh sách cứng nhắc, mà là điều có thể điều chỉnh khi sức khỏe, khả năng vận động hoặc nhu cầu hỗ trợ thay đổi. Nếu mắc nhiều bệnh, gặp khó khăn trong sinh hoạt hoặc không chắc nên tập luyện thế nào, hãy trao đổi với nhân viên y tế thay vì tự tăng mức vận động hay cố duy trì lịch cũ. Việc chăm sóc người cao tuổi có thể cần nhiều chuyên ngành cùng tham gia và kết nối giữa cơ sở y tế, gia đình cùng dịch vụ trợ giúp.
Giá trị của chuẩn bị trước nghỉ hưu nằm ở việc nhận ra giới hạn sớm, luyện kỹ năng cần thiết và sắp xếp người hỗ trợ khi cần. Hãy bắt đầu từ một cuộc khám định kỳ và một lần rà soát sinh hoạt, sau đó cập nhật kế hoạch theo tư vấn chuyên môn. Cách làm này đáng công vì giúp tuổi nghỉ hưu bớt bị động; điều cần tránh là mặc định cơ thể sẽ đáp ứng được mọi yêu cầu như trước.
