42% tiêm phòng dại thú cưng: con số cho thấy chúng ta đang chủ quan
Tỷ lệ tiêm phòng dại thú cưng là tỉ lệ chó, mèo trong cộng đồng đã được tiêm vắc xin phòng bệnh dại theo quy định tiêm chủng, và con số này phản ánh trực tiếp mức độ an toàn dịch tễ, nguy cơ bệnh dại chó mèo lây sang người cũng như ý thức phòng ngừa bệnh dại của chủ nuôi trong một khu vực nhất định.
Tại TP.HCM, đến ngày 30-7 chỉ có 132.028 trên 313.591 con chó, mèo được tiêm vắc xin dại, tương đương 42,1% tổng đàn. Đây không phải là một con số kỹ thuật khô khan, mà là lời cảnh báo rằng hơn nửa số thú cưng trong thành phố đang ở ngoài “lá chắn” miễn dịch. Trong bối cảnh 16 ổ dịch bệnh động vật đã được ghi nhận tại 18 cơ sở chăn nuôi, hộ gia đình ở 13 xã, phường, việc lơ là tiêm phòng dại không chỉ là thiếu sót cá nhân mà là lỗ hổng an toàn cộng đồng. Nói thẳng: nếu bạn không tiêm phòng dại cho thú cưng, bạn đang đặt cả nhà mình và hàng xóm vào vùng rủi ro.
Từ 7.400 con bị tiêu hủy đến nguy cơ với con người: cái giá của sự thờ ơ
Chỉ trong bảy tháng, các ổ dịch đã khiến gần 7.400 con vật bị tiêu hủy với tổng khối lượng hơn 329 tấn. Đây là minh chứng đắt giá cho câu nói ai cũng thuộc nằm lòng nhưng hay bỏ qua: phòng bệnh là chính. Dịch tả heo châu Phi chiếm 12/16 ổ dịch, nhưng đáng lo hơn là đã xuất hiện ba ổ bệnh dại tại ba hộ, trại chăn nuôi ở ba xã, phường khác nhau. Khi bệnh dại bùng phát, không có khái niệm "chữa khỏi" – chỉ có phòng ngừa hoặc chấp nhận hậu quả. Thêm vào đó, tình trạng chó mèo thả rông ở khu dân cư, nơi công cộng được địa phương thừa nhận là nguy cơ thường trực gây cắn người, gây thương tích và lây truyền bệnh dại. Nói cách khác, mỗi con chó chưa tiêm phòng dại đang đi ngoài đường là một mũi kim tiềm ẩn, có thể "đâm" vào bất kỳ ai, bất kỳ lúc nào.
Vì sao tỷ lệ tiêm thấp? Không chỉ là chuyện “quên” đưa chó mèo đi tiêm
Nhiều chủ nuôi biện minh rằng thú cưng nuôi trong nhà, ít ra ngoài nên nguy cơ thấp. Nhưng bức tranh dịch tễ ở TP.HCM cho thấy điều ngược lại: dòng động vật, sản phẩm động vật từ nhiều tỉnh thành đổ về, kèm theo việc người dân mang theo thú cưng khi di chuyển giữa các địa phương, làm tăng nguy cơ lây lan bệnh, trong đó có bệnh dại. Vấn đề nằm ở chỗ tiêm phòng dại thú cưng vẫn bị xem là tùy chọn, không phải trách nhiệm. Trong khi đó, cơ quan chuyên môn đã nhiều lần nhấn mạnh cần tăng cường quản lý chó mèo thả rông và nâng tỷ lệ tiêm vắc xin dại. Việc thiếu thông tin rõ ràng về lịch tiêm, nhắc nhở từ cơ sở, cộng với tâm lý ngại đưa thú đến trạm thú y, khiến tỷ lệ tiêm phòng dại ì ạch quanh ngưỡng nguy hiểm.
Quy định pháp luật đã có: chủ nuôi không thể nói “không biết”
Khi tỷ lệ tiêm phòng dại thú cưng thấp, Nhà nước không đứng ngoài. Nghị định 204/2026/NĐ-CP quy định người không tiêm phòng dại cho chó hoặc dắt chó ra nơi công cộng mà không rọ mõm, không xích hoặc không có người dắt sẽ bị phạt tiền. Song, nếu chỉ nhìn đây là khoản phạt, chúng ta sẽ bỏ lỡ thông điệp chính: tiêm phòng dại là nghĩa vụ pháp lý, không phải lựa chọn theo cảm hứng. Một số địa phương đã chọn hướng đi chủ động: xây dựng mạng lưới quản lý từ xã đến ấp, hộ chăn nuôi; ban điều hành ấp phối hợp lực lượng chuyên môn để thông báo lịch tiêm, vận động người dân và phát hiện bất thường về dịch bệnh. Đó là mô hình cho thấy khi chính quyền cơ sở siết quản lý và truyền thông bài bản, việc chấp hành quy định tiêm chủng không còn là chuyện “tùy hứng” của từng nhà.
Hướng dẫn thực tế cho chủ nuôi: làm gì ngay từ hôm nay?
Thay vì chờ thêm một ổ bệnh dại chó mèo xuất hiện, mỗi chủ nuôi có thể hành động ngay. Trước hết, hãy coi phòng ngừa bệnh dại là ưu tiên bắt buộc: tiêm mũi đầu cho chó mèo từ đủ 3 tháng tuổi, sau đó tiêm nhắc hàng năm theo khuyến cáo của thú y – đây là lịch tiêm cơ bản mà mọi chủ nuôi cần nắm. Thứ hai, tuyệt đối không thả rông chó mèo ngoài đường, công viên, khu dân cư nếu không có dây dắt, rọ mõm với chó; đây không chỉ là an toàn cho người khác mà còn là cách giảm nguy cơ thú cưng bị tiếp xúc nguồn bệnh. Thứ ba, hãy chủ động tham gia các đợt tiêm phòng tập trung do phường, xã thông báo; mô hình Phước Thành cho thấy việc thông báo lịch tiêm rõ ràng, dễ hiểu, nhấn mạnh lợi ích của tiêm phòng, dấu hiệu nhận biết bệnh, vệ sinh tiêu độc và trách nhiệm chủ nuôi giúp nâng hiệu quả kiểm soát dịch ngay từ cơ sở.
