Phổ cập điện vùng cao: bước nhảy của hạ tầng điện Tây Bắc
Phổ cập điện vùng cao là quá trình đưa điện lưới miền núi và các giải pháp năng lượng tái tạo highlands đến mọi thôn, bản vùng sâu, vùng xa, nhằm đảm bảo người dân miền núi được tiếp cận hạ tầng điện Tây Bắc ổn định cho sinh hoạt, sản xuất, giáo dục, y tế và chuyển đổi số, qua đó thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng. Ở Tây Bắc, câu chuyện này không còn là khẩu hiệu mà đang diễn ra trên từng km đường dây, từng trạm biến áp và từng hộ dân được thắp sáng. Những công trình như cụm hồ Bản Phủ tại Điện Biên, trạm Huổi Lính của Lai Châu hay các dự án đưa điện lên non ở Tuyên Quang cho thấy một xu hướng rõ ràng: điện lưới quốc gia trở thành hạ tầng cốt lõi của chiến lược phát triển miền núi, nhưng vẫn còn những "vùng lõm" đòi hỏi cách làm táo bạo hơn.
Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai: những điểm sáng và khoảng trống
Điện lực Tuần Giáo đã kịp thời đưa nguồn điện ổn định vào vận hành phục vụ công trình cụm hồ Bản Phủ trên suối Nậm Hon, xã Tuần Giáo trong ngày 18/9/2026. Nguồn điện không chỉ phục vụ thi công hồ chứa, đập đầu mối, giao thông quanh hồ mà còn cấp cho khu tái định cư sẽ đón 82 hộ dân di dời từ Bản Phúng, Bản Phủ, giúp họ ổn định sinh hoạt và phát triển kinh tế hộ gia đình. Đây là minh chứng rõ ràng cho vai trò điện lưới miền núi trong các dự án thủy lợi, tái định cư. Ở Lai Châu, tháng 7/2026 đánh dấu cột mốc khi tỉnh hoàn thành mục tiêu 100% thôn, bản có điện lưới quốc gia; trạm biến áp Huổi Lính đưa điện đến 67 hộ ở Huổi Dạo - Huổi Lính, xã Mường Mô. Nhưng con số 98,97% hộ có điện, còn 1.102 hộ (1,03%) chưa được dùng điện, cho thấy phổ cập điện vùng cao không thể dừng ở số lượng thôn bản, mà phải chạm từng hộ.
Tuyên Quang: “cõng” cột điện lên non để xóa vùng lõm
Nếu ở Điện Biên và Lai Châu, bài toán là mở rộng hạ tầng, thì tại Tuyên Quang, thách thức nằm ở những "vùng lõm" chưa có điện, chưa có sóng. Năm 2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, kéo theo yêu cầu về hạ tầng số và điện ổn định để vận hành bộ máy hành chính hiện đại. Thực hiện thông báo của Văn phòng Chính phủ, ngành điện đã khẩn trương nhận nhiệm vụ xóa "vùng lõm" điện. Người làm điện nơi đây phải vượt núi, băng rừng, trèo đèo, lội suối để dựng từng cột điện trên địa hình hiểm trở. Tại thôn Nhìa Lũng Phìn trên cao nguyên đá, mỗi mét đường dây đều là bài thử về sức bền; nhờ nỗ lực thi công, đơn vị đã hoàn thành một trạm biến áp, tuyến đường dây hạ thế 0,4kV dài hơn 2km với khoảng 60 vị trí cột, cùng gần 20 vị trí cột đường dây trung thế 35kV dài khoảng 1,5km. Đây không chỉ là công trình kỹ thuật mà là hành động chính trị: đưa ánh sáng của Đảng, của sóng viễn thông và Internet đến tận bản xa.
Lào Cai và Cao Bằng: khi năng lượng tái tạo highlands bổ trợ điện lưới
Tại vùng cao Hạnh Phúc và Sơn Lương, hạ tầng điện Tây Bắc được mở rộng bằng những công trình đầu tư bài bản: hơn 3,6km đường dây trung áp, 2 trạm biến áp Sán Trá 1 và Sán Trá 2 công suất 75kVA và 100kVA, trên 3km đường dây hạ áp và 99 công tơ cho xã Hạnh Phúc; xã Sơn Lương có hơn 1,8km đường dây trung áp, trạm Ngã Hai 1 công suất 75kVA và hơn 3,5km đường dây hạ áp với 107 công tơ. Các công trình đã nghiệm thu kỹ thuật và đóng điện, giúp người dân vùng cao tiếp cận dịch vụ thiết yếu và phát triển sản xuất. Nhưng không phải nơi nào cũng có thể kéo điện lưới miền núi trong một sớm một chiều. Ở Cao Bằng, xóm Đức Xuân vẫn có những hộ nghèo sống xa trung tâm, việc kéo lưới điện rất nan giải; 5 hộ khó khăn nhất đã được lắp hệ thống điện năng lượng mặt trời để thắp sáng gian bếp, góc học tập và giảm nỗi lo tiền điện mỗi tháng. Chính quyền xã Hòa An còn dự định dựng khoảng 10 cột đèn năng lượng mặt trời tại mỗi tuyến đường núi nguy hiểm, phủ sáng từng khúc cua, từng điểm mù.
Giải pháp nào để hoàn thành mục tiêu phổ cập điện vùng cao?
Nhìn từ Điện Biên, Lai Châu, Tuyên Quang, Lào Cai đến Cao Bằng, có thể thấy phổ cập điện vùng cao là bài toán tổng hợp: hạ tầng điện Tây Bắc phải được kéo dài đến bản xa, nhưng đồng thời năng lượng tái tạo highlands phải trở thành cánh tay nối dài ở nơi địa hình quá phức tạp hoặc mật độ dân cư thấp. Lai Châu là ví dụ: sau khi hoàn thành 100% thôn, bản có điện lưới quốc gia, công ty điện lực không dừng lại ở thành tích mà phối hợp với Sở Công Thương và chính quyền để rà soát từng nhóm hộ, đề xuất đầu tư lưới điện cho 468 hộ tại 9 xã, đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030. Đồng thời, 1.062 hộ khu vực khó khăn đã được thụ hưởng chính sách hỗ trợ, trong đó 180 hộ nhận hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ và 882 hộ được hỗ trợ thiết bị điện sau công tơ. Cách tiếp cận linh hoạt này – lưới điện đi đến đâu, năng lượng mặt trời và các giải pháp bổ trợ phủ đến đó – là con đường thực tế nhất để tiến gần mục tiêu: không một hộ dân vùng cao nào phải sống trong bóng tối.
