Từ 28/9: VNeID thay tập hồ sơ giấy trong hành chính điện tử
Chính sách VNeID giảm thủ tục là việc nhà nước bắt buộc các cơ quan hành chính, cung cấp dịch vụ công và xử lý giao dịch dân sự sử dụng danh tính điện tử để khai thác thông tin, thay cho yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại những giấy tờ đã được tích hợp trên ứng dụng định danh quốc gia, qua đó giảm giấy tờ, rút ngắn quy trình và thúc đẩy hành chính điện tử. Theo Nghị định 320, kể từ ngày 28-9-2026, khi tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến hoặc trực tiếp, cũng như các giao dịch dân sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân phải khai thác danh tính điện tử và thông tin, giấy tờ đã tích hợp trên VNeID. Đặc biệt, họ không được yêu cầu nộp hoặc xuất trình bản chính, bản sao những giấy tờ đã có trên ứng dụng. Đây không chỉ là một bước kỹ thuật, mà là sự thay đổi cách nhà nước tương tác với người dân: từ “đòi giấy tờ” sang “tự chịu trách nhiệm tra cứu dữ liệu”.
Không cần giấy tờ: Gánh nặng hành chính chuyển từ người dân sang hệ thống
Cốt lõi của cải cách lần này là chuyển gánh nặng chứng minh từ người dân sang cơ quan nhà nước. Trước đây, ngay cả khi dữ liệu đã nằm trong các cơ sở dữ liệu công, công dân vẫn phải cầm theo bản chính, bản sao chứng thực để “chứng minh” lại với từng cơ quan. Nghị định 320 chấm dứt tình trạng đó khi cấm cơ quan yêu cầu nộp hoặc xuất trình bản chính, bản sao giấy tờ đã tích hợp trên VNeID. Khi một giấy tờ được tích hợp vào ứng dụng định danh quốc gia, các cơ quan xử lý thủ tục hành chính, dịch vụ công hay giao dịch dân sự buộc phải lấy thông tin trực tiếp từ hệ thống, thay vì bắt người dân nộp lại. Điều này làm rõ trách nhiệm: nhà nước phải đầu tư hệ thống hành chính điện tử đủ tin cậy, còn người dân chỉ cần một tài khoản VNeID thay cho cả xấp hồ sơ giấy. Đó là bước đi cần thiết nếu chúng ta nghiêm túc muốn “không cần giấy tờ” trong quan hệ với cơ quan công.
206 loại giấy tờ lên VNeID: Từ giấy phép lái xe đến giấy đăng ký kết hôn
Không thể nói VNeID giảm thủ tục nếu trên ứng dụng chỉ có vài loại dữ liệu cơ bản. Lần này, Nghị định 320 mở rộng mạnh danh mục giấy tờ được tích hợp: phụ lục ban hành kèm nghị định bổ sung 206 loại giấy tờ được cập nhật trên VNeID. Trong đó có 66 loại giấy tờ cấp cho cá nhân như hộ chiếu, giấy phép lái xe, đăng ký xe, phiếu lý lịch tư pháp, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, sổ bảo hiểm xã hội, thẻ bảo hiểm y tế, giấy khai sinh, giấy chứng nhận đăng ký kết hôn, sổ khám chữa bệnh điện tử. Đồng thời, có 140 loại giấy tờ dành cho cơ quan, tổ chức trong nhiều lĩnh vực, cùng các giấy phép kinh doanh, giấy phép xuất nhập khẩu, chứng nhận mẫu dấu. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Starting in late September, 66 categories of personal documents and 140 categories of business documents will be integrated into the system”. Khi hầu hết giấy tờ quan trọng được số hóa, khái niệm “mang đủ hồ sơ” trở nên lỗi thời.
Dịch vụ công trực tuyến rẻ hơn, nhanh hơn: Người dân có lợi gì?
Điểm đáng chú ý là Nghị định 320 không chỉ dừng ở khẩu hiệu hành chính điện tử, mà gắn cải cách thủ tục với lợi ích rất cụ thể cho người dùng. Người dân có thể sử dụng VNeID để tạo lập, gửi hồ sơ yêu cầu giải quyết thủ tục hành chính; hồ sơ được chuyển sang Cổng Dịch vụ công quốc gia và kết quả được trả về ngay trên ứng dụng. Các dịch vụ công trực tuyến xử lý qua ứng dụng được miễn hoặc giảm phí, lệ phí theo quy định. Điều này biến VNeID thành cửa ngõ mặc định cho dịch vụ công, thay vì chỉ là “thẻ căn cước điện tử”. Với việc không cần giấy tờ đã tích hợp, một công dân có tài khoản định danh mức độ 2 có thể từ nhà gửi hồ sơ, theo dõi trạng thái xử lý, nhận kết quả mà không xếp hàng, không lo thiếu bản sao công chứng. Đây là mấu chốt khiến cải cách lần này có sức nặng hơn nhiều so với các đợt “đơn giản hóa thủ tục” trên giấy trước đây.
VNeID là hạ tầng số bắt buộc: Lợi ích lớn nhưng cũng không thiếu thách thức
Nghị định 320 không chỉ nói về giảm giấy tờ, mà đang định hình VNeID như hạ tầng định danh bắt buộc của nền kinh tế số. Tài khoản giao dịch điện tử trên các nền tảng ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, thương mại điện tử (kể cả người bán, người livestream, người tiếp thị liên kết), y tế, giáo dục, vận tải, du lịch, mạng xã hội… phải liên kết và xác thực với tài khoản định danh VNeID. Hệ thống cũng bổ sung cơ chế tự động khóa tài khoản khi phát hiện số điện thoại đăng ký đã đổi và không còn chính chủ. Về phía nhà nước, các cơ quan cấp giấy tờ có trách nhiệm cập nhật ngay lên ứng dụng khi có thay đổi và xây dựng cơ chế đồng bộ dữ liệu tự động khi kết nối cơ sở dữ liệu. Nếu triển khai nghiêm túc, đây sẽ là bước ngoặt hành chính điện tử: dữ liệu đi, người ở yên. Tuy nhiên, nó cũng đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật ổn định, cán bộ quen làm việc với dữ liệu số, và người dân có kỹ năng số tối thiểu. Nếu không, một chính sách “không cần giấy tờ” trên lý thuyết rất dễ biến thành thêm phiền phức ngoài thực tế.
