Khi hào quang lùi lại: đời thường của nữ ca sĩ tuổi cao
Cuộc sống giản dị của những nữ ca sĩ tuổi cao là bức tranh về những người phụ nữ từng đứng ở trung tâm ánh đèn sân khấu, nay chọn lùi về phía quán ăn nhỏ, mảnh vườn yên tĩnh và căn nhà gia đình, nhưng vẫn giữ một phần trái tim trên sàn diễn, giữa những lo toan kinh tế và nỗi băn khoăn về sức khỏe để tiếp tục làm nghề. Những câu chuyện của NSND Thanh Hoa và NSƯT Thu Hà cho thấy hào quang không biến mất, nó chỉ dịch chuyển từ sân khấu lớn sang những khoảng đời rất đời. Một bên là "người đàn bà hát" tuổi U80 vẫn miệt mài công việc hội nghề, biểu diễn và dạy lớp trẻ. Một bên là nghệ sĩ cải lương U70 từng nổi đình nổi đám, giờ tươi cười bưng mâm bún đậu trên phố Hồng Mai. Điểm chung của họ là không chịu rời bỏ nghệ thuật, dù hoàn cảnh và tuổi tác đã thay đổi.
NSND Thanh Hoa: người đàn bà có giọng hát thắng thời gian
NSND Thanh Hoa, tên thật Nguyễn Thị Thanh, sinh năm 1950 tại Hà Nội. Ở tuổi U80, bà là hình mẫu hiếm hoi cho thấy sức bền đáng nể của một nữ ca sĩ tuổi cao: vẫn hát khỏe, hào sảng, vẫn làm Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA), vừa biểu diễn vừa đào tạo lớp ca sĩ trẻ. Nhưng phía sau danh xưng "pho sử hát" là thân thể từng phải ngồi xe lăn vì đau lưng, quãng thời gian chống chọi với bạo bệnh và nỗi lo rõ ràng về sức khỏe ca sĩ khi tuổi già ập đến. Câu nói "tôi chỉ mong bản thân khỏe, minh mẫn để không phiền đến con cháu" không phải lời than, mà là lựa chọn sống có trách nhiệm trong một giai đoạn mà mỗi lần bước lên sân khấu đều là một lần thách thức giới hạn cơ thể.
Từ Đài Tiếng nói đến mảnh vườn nhỏ: cuộc sống giản dị vẫn giữ lửa hát
Sự nghiệp rực rỡ của Thanh Hoa bắt đầu từ giải nhất Tiếng hát Họa mi năm 9 tuổi và nối dài qua Trường Âm nhạc Việt Nam, Đài Phát thanh Giải phóng, rồi Đài Tiếng nói Việt Nam, nơi bà được mệnh danh là người thu âm nhiều nhất. Năm 2001, danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân ghi nhận những thập kỷ cống hiến của bà. Thế nhưng hiện tại, hình ảnh đời thường của bà lại gắn với căn nhà cách Hà Nội khoảng 50 km, mảnh vườn trồng ổi, nhãn, xoài, mận – một kiểu cuộc sống giản dị rất xa hào quang nhưng không hề tẻ nhạt với bà. Việc chăm rau, chăm cây xen kẽ các chuyến công tác nước này, nước nọ cho hội nghề là cách bà cân bằng giữa trách nhiệm công việc và đời sống gia đình. Thanh Hoa không sợ bị khán giả lãng quên; bà chấp nhận đó như một quy luật, nhưng vẫn giữ lửa bằng cách tìm cảm xúc từ tiếng hát theo và tràng vỗ tay của người nghe.
NSƯT Thu Hà: nghệ sĩ cải lương U70 bên quán bún đậu trên phố Hồng Mai
NSƯT Thu Hà sinh năm 1962 tại Hà Nội, lén gia đình thi vào Nhà hát Cải lương Việt Nam và gắn bó với sân khấu từ năm 1979. Từ Mợ Lý, Thị Nở đến những vai phụ nữ nông thôn chua ngoa trên truyền hình, bà trở thành gương mặt quen thuộc với khán giả, đến mức bị gọi là "Hà ruồi", "Hà điêu" bởi nốt ruồi và cá tính nhân vật. Năm 2015, bà được phong Nghệ sĩ Ưu tú. Thế nhưng khi bước sang U70, kinh tế của một cặp vợ chồng cùng làm nghệ thuật truyền thống, như bà thừa nhận, "khó khăn sẽ gấp đôi". Sức khỏe không còn cho phép chạy show dày, nữ nghệ sĩ cải lương U70 chọn nhận vai phù hợp, chủ yếu ở Hà Nội, và mở quán bún đậu mắm tôm nhỏ cùng con trai, con dâu trên phố Hồng Mai. Ở đó, bà vừa là chủ quán, vừa là nghệ sĩ, vừa là người bạn của thực khách trẻ tìm đến vì tò mò về "bà Hà đanh đá" năm nào.
Giản dị không đồng nghĩa với buông bỏ nghệ thuật
Cả Thanh Hoa lẫn Thu Hà đều chứng minh một điều: cuộc sống giản dị bên gia đình không đồng nghĩa với việc gấp lại trang nghệ thuật. Một người dành phần lớn thời gian cho công việc hội nghề, nhạc trẻ, những chuyến đi, nhưng vẫn trân trọng từng cuộc gọi, từng cuộc trò chuyện với con cháu như phần thiết yếu của đời mình. Người kia từ sân khấu cải lương, màn ảnh nhỏ bước vào không gian quán bún đậu mắm tôm, coi việc phục vụ khách hàng cũng là một dạng biểu diễn, bởi "kinh doanh phục vụ khách hàng cũng giống như làm nghệ thuật, tôi đều mong sẽ mang niềm vui đến cho mọi người". Khi sức khỏe ca sĩ không còn là điều hiển nhiên, khi thu nhập từ nghệ thuật truyền thống không ổn định, họ không bỏ nghề mà điều chỉnh cách hiện diện: ít vai hơn, sân khấu nhỏ hơn, nhưng tình yêu với tiếng hát vẫn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt. Đó là bền bỉ, chứ không phải níu kéo.
