Thuế tỷ phú California: Khi lá phiếu và hộ khẩu trở thành vũ khí của giới siêu giàu
Cuộc tranh luận về thuế tỷ phú California là cuộc đối đầu giữa một bên là nỗ lực đánh thuế tài sản cực lớn để tài trợ cho y tế, giáo dục, và bên kia là làn sóng di cư người giàu Nevada cùng các bang thuế thấp khác nhằm tránh thuế tài sản, phơi bày khoảng cách ngày càng sâu giữa quyền lực tài chính và trách nhiệm công dân. Đề xuất Dự luật 40 đặt mục tiêu áp thuế một lần lên phần tài sản ròng vượt ngưỡng tỷ phú, nhưng phản ứng của giới công nghệ cho thấy đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật thuế, mà là cuộc chiến giá trị: ai phải trả cho hệ thống đã giúp họ giàu lên, và bằng cách nào.
Nhà đồng sáng lập Google Sergey Brin là biểu tượng rõ nhất của xu hướng dùng cả tiền lẫn địa chỉ cư trú để né gánh nặng thuế. Ông đã chi hơn 100 triệu USD cho siêu ủy ban hành động chính trị do chính mình lập ra để chống thuế tỷ phú, mang tên “Ủy ban Xây dựng một California tốt đẹp hơn”, với tổng số tiền tài trợ ghi nhận vượt quá 102 triệu USD. Thế nhưng, song song với chiến dịch vận động dư luận, Brin âm thầm chuyển đăng ký cử tri từ California sang Nevada vào ngày 10 tháng 12 năm 2025 và trở thành cư dân Nevada, đồng thời mua nhà tại khu vực hồ Tahoe phía bang này. Động thái đó biến lá phiếu của ông thành vô hiệu trong cuộc trưng cầu dân ý, nhưng lại rất hiệu quả trong việc giảm thiểu rủi ro thuế cho chính mình.
Sergey Brin chuyển nhà: Di cư người giàu Nevada và nghệ thuật tránh thuế tài sản
Sergey Brin chuyển nhà không phải là quyết định riêng lẻ mà là một mắt xích trong chiến lược tránh thuế tài sản đang lan rộng trong giới siêu giàu công nghệ. Dự luật 40 dự kiến áp mức thuế một lần 5% đối với phần tài sản ròng vượt quá 1 tỷ USD cho những tỷ phú cư trú tại California vào ngày 1 tháng 1 năm 2026. Khi ngày chốt cư trú được ấn định, việc Brin chuyển nơi cư trú vào cuối năm trước lập tức trở thành vấn đề không chỉ liên quan đến quyền bỏ phiếu mà còn đến gánh nặng thuế của chính ông. Nói cách khác, ông dùng hộ khẩu để tự loại mình khỏi diện chịu thuế, trong khi vẫn đổ tiền vào chiến dịch truyền thông nhằm định hình luật chơi cho những người còn ở lại.
Brin không đơn độc. Nhiều tỷ phú công nghệ đã và đang di cư khỏi California trước nguy cơ tăng thuế tài sản, chuyển nơi cư trú hoặc tài sản sang các bang khác để tránh gánh nặng thuế dự kiến. Các nhà sáng lập Google như Larry Page và Sergey Brin được cho là đã chuyển các thực thể kinh doanh sang Florida và Nevada, trong khi những cái tên như Travis Kalanick, Peter Thiel hay Mark Zuckerberg tìm đến các địa điểm có mức thuế ưu đãi hơn. Một số nhân vật quyền lực còn kịp rút đơn cư trú trước hạn chốt ngày 1 tháng 1, cho thấy họ hiểu rất rõ luật chơi và biết cách đi trước một bước. Cuộc di cư người giàu Nevada và các “thiên đường thuế” nội địa đang dần làm thay đổi bản đồ người giàu giữa các bang, biến chính sách thuế thành cuộc đua xuống đáy giữa các địa phương.
Jensen Huang quan điểm thuế: Ở lại California và coi đóng thuế là đặc quyền
Đối lập với làn sóng rời đi, Jensen Huang – CEO Nvidia – chọn một con đường gần như ngược lại: ở lại California, chấp nhận thuế cao và công khai coi việc đóng thuế là một phần của trách nhiệm cá nhân. Trong một cuộc phỏng vấn, khi được hỏi về khả năng phải đóng hàng tỷ USD tiền thuế, ông khẳng định không sợ nghĩa vụ thuế và nói: “Tôi không ngại đóng thuế. Tôi chỉ sợ nghèo”. Với khối tài sản khổng lồ và vị trí trong nhóm người giàu nhất thế giới, câu nói này không phải lời than vãn, mà là tuyên ngôn: giàu lên trong một hệ thống nghĩa là phải chấp nhận trả lại cho hệ thống đó bằng tiền thuế.
Huang nhấn mạnh thành công của mình gắn chặt với cơ hội mà xã hội mang lại – từ giáo dục chất lượng cao đến môi trường khuyến khích khởi nghiệp và đổi mới. Ông từng phát biểu rằng việc có thể đóng 8 tỷ USD tiền thuế trong vòng 5 năm là “một đặc quyền”. Trước xu hướng nhiều tỷ phú rời California để tránh thuế, ông vẫn kêu gọi doanh nhân ở lại hoặc đến đây, lập luận rằng dù thuế thuộc nhóm đắt đỏ nhất thế giới, họ được bù lại bằng hệ sinh thái nhân tài công nghệ hàng đầu và khí hậu thuận lợi. Theo ông, đặt trụ sở trong một trung tâm công nghệ toàn cầu là lựa chọn kinh doanh, và đã chọn thì phải chấp nhận nghĩa vụ tài chính đi kèm.
Hai triết lý đối nghịch: Trách nhiệm công dân hay tối ưu hóa tài sản?
Sự đối lập giữa Sergey Brin và Jensen Huang không chỉ là chuyện ở hay đi, mà là hai triết lý về quyền sở hữu tài sản và nghĩa vụ với cộng đồng. Một bên dùng hàng trăm triệu USD để chống lại thuế tỷ phú và chuyển cư trú sang bang thuế thấp, qua đó giảm thiểu gánh nặng thuế cá nhân. Bên kia công khai ủng hộ việc đóng thuế lớn, coi đó là phần tất yếu của thành công và từ chối tham gia cuộc đua di cư người giàu Nevada và các bang tương tự. Cùng là tỷ phú công nghệ, nhưng cách họ nhìn nhận thuế tỷ phú California cho thấy khoảng cách giá trị sâu sắc: với người này, tài sản là thứ phải được bảo vệ khỏi nhà nước; với người kia, tài sản là kết quả của một hệ thống chung nên phải chia sẻ lại.
Cuộc tranh cãi quanh Dự luật 40 cũng phản chiếu sự chia rẽ đó trong xã hội. Đề xuất này được mô tả là nhằm yêu cầu tỷ phú “đóng góp mức thuế công bằng”, với mục tiêu huy động hàng chục tỷ USD cho y tế và giáo dục công. Tuy nhiên, nghiên cứu từ một trường đại học danh tiếng ước tính chính sách có thể chỉ thu được khoảng 30 tỷ USD thay vì 100 tỷ USD như kỳ vọng, đồng thời khiến bang mất từ 1 đến 3,5 tỷ USD thuế thu nhập mỗi năm do một số tỷ phú rời đi. Trong khi đó, các tổ chức y tế và một số nhà kinh tế đoạt giải Nobel lại ủng hộ, còn khảo sát dư luận cho thấy cử tri địa phương chia rẽ với 46% ủng hộ và 43% phản đối. Cuộc chiến thuế tỷ phú California vì thế không chỉ là bài toán ngân sách, mà là phép thử xem xã hội chấp nhận để người giàu “bỏ phiếu bằng chân” đến mức nào.
Tương lai Dự luật 40: California chấp nhận mất người giàu hay mất nguồn thu?
Điểm nút tiếp theo của câu chuyện sẽ đến khi Dự luật 40 được đưa ra cùng cuộc bầu cử giữa kỳ vào ngày 3 tháng 11 năm 2026, nơi cử tri California sẽ quyết định liệu họ có muốn áp thuế một lần 5% lên phần tài sản ròng vượt ngưỡng tỷ phú hay không. Sergey Brin, do đã chuyển đăng ký cử tri sang Nevada, sẽ không thể bỏ phiếu cho chính dự luật mà ông đã chi tiền khổng lồ để chống lại. Nhưng dù ông có mặt trong phòng bỏ phiếu hay không, lá phiếu tập thể của cử tri sẽ gửi một thông điệp rõ ràng: California ưu tiên giữ chân giới siêu giàu bằng cách “nhẹ tay” với tài sản, hay chấp nhận rủi ro di cư để đổi lấy nguồn lực công lớn hơn.
Với tỷ lệ ủng hộ – phản đối gần như ngang nhau trong khảo sát, kết quả trưng cầu sẽ rất sít sao. Nếu Dự luật 40 được thông qua, làn sóng tránh thuế tài sản có thể còn mạnh hơn, khi thêm nhiều tỷ phú cân nhắc chuyển cư trú hoặc cấu trúc lại tài sản. Nếu bị bác bỏ, thông điệp gửi đến giới siêu giàu là: họ đã thắng trong cuộc chiến bảo vệ tài sản, ít nhất là tạm thời. Dù kịch bản nào xảy ra, cuộc đối đầu giữa những người như Sergey Brin và Jensen Huang quan điểm thuế khác biệt sẽ tiếp tục định hình cách chúng ta hiểu về công bằng, nghĩa vụ và quyền lực của tiền trong nền dân chủ hiện đại.
