Thông điệp chính: Bay drone không còn là chuyện chơi cho vui
Đăng ký drone là việc người sở hữu và điều khiển thiết bị bay không người lái phải khai báo phương tiện, người điều khiển, gắn mã định danh và xin cấp phép UAV trước khi hoạt động, nhằm bảo đảm an toàn hàng không, an ninh quốc gia và tránh bị xử phạt từ tiền đến trách nhiệm hình sự. Việc bay drone, flycam giờ không còn là thú vui tự phát mà là hoạt động bị quản lý chặt; nếu bạn coi đó là món đồ chơi vô hại, bạn đã lầm. Nhà nước nhìn drone như một phương tiện có thể gây nguy hiểm cho vùng trời tầm thấp, sân bay, khu quân sự và đời sống riêng tư của người khác. Vì vậy, "chơi" drone ngày nay đồng nghĩa với việc bạn phải có kiến thức pháp lý tối thiểu và thái độ tuân thủ rõ ràng, nếu không muốn một chuyến bay ngắn biến thành một vụ việc vi phạm luật.
Điểm quan trọng cần hiểu là cơ quan chức năng đã chuyển từ tâm thế nhắc nhở sang chế tài mạnh. Cả hệ thống nghị định, thông tư mới được ban hành để siết chặt điều kiện đăng ký, cấp phép và khai thác thiết bị bay không người lái, kèm khung phạt đủ sức răn đe. Nói thẳng: nếu bạn tiếp tục bay tùy tiện, không đăng ký drone, không xin cấp phép UAV đúng quy định flycam, thì nguy cơ mất trắng thiết bị, nộp phạt hàng chục triệu đồng và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự là hoàn toàn thật chứ không phải chuyện trên báo cho vui.
Drone nào phải đăng ký, xin phép bay và đâu là vùng cấm?
Ranh giới giữa "bay chơi" và "bay vi phạm" không nằm ở việc bạn dùng drone cho giải trí hay công việc, mà nằm ở trọng lượng và khu vực hoạt động. Thiết bị bay dùng thuần túy cho mục đích vui chơi, giải trí, có trọng lượng cất cánh tối đa nhỏ hơn 0,25 kg, hoạt động ngoài khu vực cấm hoặc hạn chế bay và luôn trong tầm nhìn mắt thường của người điều khiển thì được miễn xin phép bay. Ngược lại, tất cả drone, flycam từ 0,25 kg trở lên hoặc hoạt động ngoài các điều kiện này đều bắt buộc phải đăng ký phương tiện, đăng ký người điều khiển và xin phép cơ quan có thẩm quyền trước mỗi chuyến bay. Đây là ngưỡng pháp lý rõ ràng, không phải vùng xám để bạn "đoán" rồi tự cho mình ngoại lệ.
Về không phận, bạn cần bỏ hẳn thói quen bay theo cảm hứng. 5 nhóm hành vi bị cấm tuyệt đối gồm: tổ chức hoạt động bay khi chưa có giấy phép hoặc bay không đúng nội dung, thời gian, địa điểm, tọa độ được duyệt; bay vào khu vực quân sự, trụ sở cơ quan nhà nước, công trình trọng điểm, khu dân cư đông đúc; xâm nhập hành lang, phễu bay sân bay gây nguy hiểm cho tàu bay; quay lén, do thám khu vực bí mật quốc phòng, an ninh hoặc đời tư cá nhân; và thả vật chất có nguy cơ cháy nổ, độc hại từ trên không. Riêng hoạt động tại khu vực cảng hàng không, sân bay hoặc vùng ảnh hưởng đến tàu bay dân dụng, bạn còn phải có sự đồng ý của cơ quan quốc phòng và công an, không có chuyện "bay thử cho đẹp cảnh".
Khung phạt bay drone: từ vài triệu đến nguy cơ vào vòng hình sự
Nếu bạn nghĩ phạt bay drone chỉ là vài trăm nghìn cho có, hãy xem lại. Theo nghị định xử phạt hiện hành, mọi hành vi vi phạm trong khai thác, sử dụng thiết bị bay không người lái có thể bị xử phạt hành chính từ 2.000.000 đến 40.000.000 đồng. Chỉ riêng việc sử dụng thiết bị chưa đăng ký, chưa có giấy phép hoặc bay sai thời gian, tọa độ cho phép đã bị phạt từ 2.000.000 đến 3.000.000 đồng. Quay phim, chụp ảnh, vẽ sơ đồ tại các vị trí cấm liên quan đến an ninh, quốc phòng bị phạt từ 6.000.000 đến 8.000.000 đồng, còn bay không đúng nội dung trong giấy phép bị phạt từ 8.000.000 đến 10.000.000 đồng. Những con số này đủ cho thấy nhà nước coi việc tuân thủ quy định flycam là nghiêm túc.
Nặng hơn, tự ý tổ chức hoạt động bay hoàn toàn không có giấy phép bị phạt 20.000.000–30.000.000 đồng và hành vi cản trở hoặc đe dọa an toàn các phương tiện bay khác (dân dụng và quân sự) có thể bị phạt tới 30.000.000–40.000.000 đồng. Kèm theo đó, bạn không chỉ mất tiền mà còn có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện bay. Đáng lo nhất, nếu hành vi dùng drone gây hậu quả nghiêm trọng về tính mạng, tài sản hoặc trật tự, an ninh quốc gia, bạn sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp người thả diều trong khu vực cất, hạ cánh của sân bay khiến hàng loạt chuyến bay bị ảnh hưởng và bị khởi tố về tội cản trở giao thông đường không là lời nhắc rất rõ rằng vùng trời thấp không phải nơi để bạn thử xem drone bay được bao xa.
Quy trình đăng ký drone và xin cấp phép UAV: chuẩn bị gì trước khi cất cánh?
Đăng ký drone không phải nghi thức hình thức, mà là điều kiện tiên quyết để bạn được pháp luật công nhận quyền khai thác thiết bị bay. Từ một thời điểm được ấn định, tất cả drone, flycam trên toàn quốc phải gắn mã định danh tương tự biển số xe và trang bị thiết bị quản lý bay. Về nguyên tắc, phương tiện bay không thuộc lực lượng quốc phòng, công an phải bảo đảm các điều kiện về kỹ thuật, nguồn gốc và an toàn theo luật Phòng không nhân dân và nghị định chuyên ngành thì mới đủ điều kiện đăng ký. Cơ quan, tổ chức nước ngoài chỉ được đăng ký khi đã được cấp phép hoạt động trên lãnh thổ; cá nhân nước ngoài phải đang thường trú, tạm trú hoặc được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Nếu bạn từng liên quan vụ việc vi phạm pháp luật liên quan đến phương tiện bay mà chưa thực hiện xong yêu cầu của cơ quan nhà nước thì sẽ chưa được đăng ký phương tiện mới.
Về quy trình thực tế, bạn cần nhìn đăng ký drone và xin cấp phép UAV như một bộ hồ sơ đầy đủ, gồm: thông tin chi tiết về thiết bị (hãng, dòng, trọng lượng cất cánh tối đa), mục đích sử dụng, khu vực và kế hoạch bay dự kiến, thông tin người điều khiển và chủ sở hữu. Với mọi thiết bị từ 0,25 kg trở lên hoặc hoạt động ngoài điều kiện miễn trừ, bạn phải đăng ký phương tiện, người điều khiển và gửi đề nghị cấp phép bay đến cơ quan có thẩm quyền là đơn vị tác chiến của quân đội trước mỗi chuyến bay. Riêng nếu kế hoạch bay liên quan đến khu vực cảng hàng không, sân bay hoặc vùng ảnh hưởng tàu bay dân dụng, bạn cần thêm sự đồng ý của cơ quan quốc phòng và công an. Đó là chi phí thời gian bắt buộc bạn phải chấp nhận nếu không muốn trả giá bằng tiền phạt và rủi ro hình sự.
Kết luận: Sở hữu drone là nhận thêm trách nhiệm, không chỉ nhận thêm thú vui
Người chơi công nghệ thường có tâm lý "mua về là dùng", nhưng với drone, thái độ đó đồng nghĩa với việc bạn chủ động bước vào vùng rủi ro pháp lý. Khi không phận tầm thấp đã được quản lý bằng nghị định, thông tư, thiết bị chế áp và cả chế tài hình sự, việc chủ động tìm hiểu và chấp hành nghiêm quy định bay trở thành trách nhiệm bắt buộc của mọi cá nhân, tổ chức sở hữu UAV, drone, flycam. Thực tế, các khung phạt từ 2.000.000 đến 40.000.000 đồng, nguy cơ bị tịch thu phương tiện và truy cứu trách nhiệm hình sự cho thấy nhà nước đã coi vi phạm bằng drone nghiêm trọng không khác gì vi phạm giao thông đường không. Nếu bạn muốn giữ drone lâu dài, dùng cho công việc hay sáng tạo nội dung, hãy coi việc đăng ký drone và xin cấp phép UAV là bước đầu tiên, không phải thủ tục phụ. Tôn trọng vùng trời là cách duy nhất để bảo vệ tự do bay của chính bạn.
