Nhà thông minh không an toàn: Vấn đề bắt đầu từ chính thiết bị IoT
Thiết bị IoT trong nhà thông minh là các vật dụng gia dụng như tủ lạnh, camera an ninh, TV kết nối Internet và hệ thống điều khiển từ xa, có khả năng thu thập dữ liệu, giao tiếp qua mạng và tự động hóa nhiều chức năng trong gia đình, nhưng đồng thời mở ra những điểm yếu bảo mật mới nếu người dùng không quản lý mật khẩu, cập nhật phần mềm và kiểm soát kết nối một cách chặt chẽ. Ngày nay, bảo mật thiết bị IoT không còn là chuyện xa vời của giới kỹ thuật mà là vấn đề sống còn với mọi hộ gia đình. Hai vụ tấn công hệ thống điều khiển làm lạnh tại hàng trăm siêu thị ở Pháp và sự cố an ninh mạng tại chuỗi siêu thị lớn nhất Hà Lan cho thấy thiết bị gia dụng kết nối Internet có thể bị chiếm quyền điều khiển và gây gián đoạn hoạt động thực tế, không chỉ dừng ở mất dữ liệu. Nếu các doanh nghiệp lớn còn mắc sai lầm cơ bản, người dùng cá nhân càng không thể tiếp tục coi nhẹ rủi ro trong nhà mình.
Từ siêu thị châu Âu đến phòng khách Việt: Lỗ hổng sơ đẳng đang bị khai thác
Cuộc tấn công mạng quy mô lớn nhằm vào hệ thống tủ lạnh và tủ đông tại khoảng 700 siêu thị ở Pháp đã khiến thiết bị vận hành bất thường, nhiệt độ bên trong tăng tới 50 độ C, làm hư hỏng thực phẩm và thậm chí ghi nhận sự cố cháy liên quan đến hệ thống điện. Một số hệ thống ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ba Lan, Đức và Bỉ cũng bị ảnh hưởng, cho thấy mức độ nghiêm trọng và việc lỗ hổng đã bị khai thác thực tế. Điều đáng nói là kẻ tấn công chỉ cần xâm nhập các bộ điều khiển kết nối Internet, vốn được dùng để quản lý từ xa, và tận dụng những lỗ hổng cho phép truy cập với quyền tương đương quản trị viên. Cả ba dòng bộ điều khiển liên quan đều từng tồn tại lỗ hổng nghiêm trọng, trong đó có cơ chế mật khẩu thay đổi hằng ngày nhưng được tạo dựa trên ngày tháng bằng phần mềm công khai, khiến việc đoán mật khẩu trở nên quá dễ dàng. Nếu hệ thống làm lạnh của siêu thị có thể bị điều khiển từ xa, thì tủ lạnh thông minh bảo vệ thực phẩm trong nhà bạn cũng có thể trở thành nạn nhân tiếp theo nếu vẫn dùng mật khẩu mặc định nguy hiểm và phần mềm lỗi thời.
Những thiết bị nào trong nhà bạn đang là “cửa ngõ” cho tin tặc?
Vụ việc tại Pháp và Hà Lan cho thấy mức độ rủi ro phụ thuộc vào từng thiết bị, khả năng kết nối và biện pháp bảo mật đang áp dụng. Các bộ điều khiển làm lạnh của Danfoss, Dixell và Copeland được thiết kế để kỹ thuật viên quản lý từ xa toàn bộ hệ thống, nhưng khi kết nối trực tiếp với Internet mà không có lớp bảo vệ, chúng trở thành điểm vào lý tưởng cho tin tặc. Trong nhà, mọi thứ có chức năng kết nối mạng đều nằm trong nhóm nguy cơ: tủ lạnh thông minh, TV kết nối Internet, loa thông minh, khóa cửa, hệ thống chiếu sáng, máy điều hòa, và đặc biệt là camera an ninh nếu tồn tại lỗ hổng. Khi bạn để thiết bị dùng chung một mật khẩu hằng ngày hoặc mật khẩu mặc định trên hàng loạt thiết bị cùng dòng, chỉ một điểm yếu bị khai thác là cả mạng nội bộ có thể bị mở toang. Nhiều người Việt đang xây dựng nhà thông minh nhưng lại để thiết bị IoT kết nối trực tiếp ra Internet, không tường lửa, không VPN, không kiểm soát địa chỉ IP – đó là cách biến căn nhà thành mục tiêu dễ dàng.
Bảo mật thiết bị IoT: Những bước tối thiểu bạn phải làm ngay
Điểm đáng buồn trong các vụ tấn công là hậu quả có thể đã khác nếu doanh nghiệp áp dụng những biện pháp an ninh mạng cơ bản. Điều này đúng y như vậy với người dùng gia đình. Các chuyên gia khuyến cáo người dùng chủ động cập nhật phần mềm, tăng cường bảo vệ tài khoản và kiểm soát các kết nối từ xa. Việc thay đổi thông tin đăng nhập mặc định hoặc đã bị lộ, cùng cập nhật phần mềm lên phiên bản hiện hành, là yêu cầu tối thiểu để giảm nguy cơ bị chiếm quyền điều khiển. Một chuyên gia an ninh mạng nhấn mạnh: “Điều quan trọng nhất là luôn cập nhật phần mềm cho thiết bị. Một biện pháp tiếp theo là sử dụng xác thực đa yếu tố, giúp tin tặc khó xâm nhập hơn ngay cả khi mật khẩu bị lộ”. Với thiết bị cần truy cập từ xa, hãy tách khỏi môi trường Internet công khai, dùng mạng riêng ảo (VPN) và thiết lập danh sách địa chỉ IP được phép kết nối – nguyên tắc đơn giản nhưng thường bị bỏ qua cả ở doanh nghiệp lẫn hộ gia đình.
Đừng chờ đến khi tủ lạnh nóng 50 độ C mới nghĩ đến an ninh mạng
Các lỗ hổng nghiêm trọng trên bộ điều khiển Copeland/Dixell đã được phát hiện và khắc phục trong những tháng gần đây, nhưng nhiều thiết bị ngừng sản xuất, hết vòng đời hỗ trợ vẫn tồn tại trong hệ thống, tiếp tục là rủi ro nếu không được thay thế hoặc cô lập. Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng Mỹ đã phải đưa ra cảnh báo về các lỗ hổng này từ tháng 2/2026, cho thấy vấn đề không còn mang tính lý thuyết. Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào các thiết bị thông minh, bảo vệ an ninh mạng đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với cả những vật dụng quen thuộc trong mỗi gia đình, không chỉ máy tính hay điện thoại. Nếu một cuộc tấn công có thể làm tủ mát, tủ đông tăng lên 50 độ C tại hàng trăm siêu thị, thì việc bạn bỏ qua vài bước bảo mật cơ bản cho tủ lạnh thông minh bảo vệ thực phẩm, camera, TV và các thiết bị IoT trong nhà là một quyết định đầy rủi ro. Đầu tư thời gian cho bảo mật hôm nay rẻ hơn rất nhiều so với việc đối mặt với mất mát dữ liệu, hư hỏng tài sản và gián đoạn sinh hoạt ngày mai.
