Phòng ngừa phải bắt đầu trước khi xảy ra vụ việc
Bạo lực học đường là những hành vi gây tổn hại về thể chất, tinh thần hoặc danh dự giữa học sinh và những người trong môi trường giáo dục, từ đánh nhau, đe dọa đến cô lập, xúc phạm và bắt nạt trên mạng. Vì vậy, trường học không thể chỉ chờ có vụ việc rồi mới kỷ luật; phòng ngừa cần đi cùng việc nhận diện sớm những dấu hiệu bất ổn và tạo nơi an toàn để học sinh lên tiếng. Trước những diễn biến đáng lo ngại, trong đó có vụ học sinh hành hung giáo viên, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Đoàn Trung Kiên cho biết tại họp báo Chính phủ ngày 4/11 rằng Bộ triển khai đồng bộ bốn nhóm giải pháp: phòng ngừa, can thiệp, xử lý vi phạm, hỗ trợ tâm lý và siết an ninh trường học. Đây là hướng đi đúng, bởi kỷ luật sau sự việc không thể thay thế sự quan tâm thường xuyên.
Bộ GD&ĐT gắn nhiệm vụ này với giáo dục đạo đức, văn hóa ứng xử, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn và tự bảo vệ, đồng thời bồi dưỡng giáo viên xử lý tình huống sư phạm. Trọng tâm cần là để học sinh nhận biết bắt nạt cả trên môi trường mạng và biết tìm người lớn đáng tin cậy, thay vì im lặng hoặc tham gia khuếch đại sự việc.
Tư vấn tâm lý là tuyến phát hiện sớm
Tư vấn tâm lý học đường không nên chỉ là nơi học sinh tìm đến sau khủng hoảng. Khi nhà trường và gia đình thường xuyên trao đổi, những thay đổi trong tâm trạng, quan hệ bạn bè hay cảm giác bị đe dọa có thể được nhận ra sớm hơn. Thứ trưởng Đoàn Trung Kiên nhấn mạnh nhà trường cần phối hợp với cha mẹ để theo dõi tâm lý, nhận diện khó khăn và phát huy vai trò của phòng tư vấn tâm lý học đường. Cách làm này giúp chuyển trọng tâm từ trừng phạt sang hỗ trợ kịp thời, mà không đồng nghĩa với dung thứ cho hành vi gây hại.
Khi xảy ra bạo lực, nhà trường phải chấm dứt hành vi, bảo đảm an toàn, sơ cứu hoặc cấp cứu và hỗ trợ người bị ảnh hưởng; đồng thời thông báo cho gia đình, phối hợp với cơ quan có thẩm quyền và lưu giữ thông tin cần thiết. Nếu có dấu hiệu tội phạm, vụ việc phải được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, không che giấu hoặc chỉ xử lý nội bộ. Hỗ trợ tâm lý sau sự việc và theo dõi quá trình hồi phục cần song hành với biện pháp giáo dục, giám sát học sinh có hành vi bạo lực để hạn chế tái diễn.
An ninh trường học cần đi cùng bảo vệ danh dự
Siết an ninh trường học là cần thiết, nhưng cổng trường được kiểm soát hay tuần tra thường xuyên không thể thay cho việc xây dựng môi trường an toàn trong lớp học và trên mạng. Các trường cần rà soát nguy cơ, quản lý người ra vào, nâng cao trách nhiệm của người phụ trách và phối hợp với gia đình, lực lượng chức năng. Bộ GD&ĐT cho biết kế hoạch phối hợp với Bộ Công an đã được triển khai tại 34/34 tỉnh, thành phố; 95,66% cơ sở giáo dục đã ký kết phối hợp với công an địa phương. Quy mô phối hợp đáng chú ý, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc thông tin được xử lý nhanh và học sinh có thể cầu cứu mà không sợ bị trả đũa.
An toàn còn bao gồm đời tư, danh dự và nhân phẩm của người liên quan, nhất là trẻ em. Vì thế, phát tán hình ảnh đánh nhau hoặc biến học sinh bị hại thành đề tài bàn tán có thể làm tổn thương kéo dài, dù vụ việc đã chấm dứt. Xử lý nghiêm cần đi cùng bảo mật thông tin và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả học sinh lẫn giáo viên; nếu thiếu điều đó, biện pháp an ninh có thể khiến các em ngại báo tin.
Công an cơ sở và cộng đồng cùng giữ vai trò
Phòng ngừa bạo lực không thể chỉ giao cho ngành giáo dục. Tại xã Bảo Lâm 3, tỉnh Lâm Đồng, dù chưa ghi nhận vụ việc cụ thể, công an xã vẫn chủ động trao đổi thông tin với nhà trường, giáo viên và các lực lượng liên quan; phối hợp tuyên truyền pháp luật, trang bị kỹ năng và tuần tra khu vực trường học. Đây là cách tiếp cận đáng làm rộng hơn: lực lượng địa phương có thể hỗ trợ nắm tình hình, nhưng cần phối hợp với nhà trường và gia đình thay vì chỉ xuất hiện khi sự việc đã nghiêm trọng.
Học sinh chứng kiến vụ việc nên bình tĩnh, không tham gia, kích động đám đông hay quay và chia sẻ hình ảnh; hãy báo ngay cho giáo viên, nhà trường, cha mẹ hoặc công an để được hỗ trợ. Gia đình cần lắng nghe, quan tâm đến thay đổi của con và cùng nhà trường xử lý dấu hiệu đe dọa, bắt nạt. Bộ GD&ĐT cũng đang rà soát quy định và nghiên cứu đề xuất sửa đổi Nghị định 80/2017/NĐ-CP về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện. Công an xã Bảo Lâm 3 cho biết sẽ tiếp tục nắm tình hình, tuần tra và phối hợp với trường học, gia đình cùng các lực lượng địa phương. Kết quả bền vững sẽ đến khi học sinh được bảo vệ, được lắng nghe và người gây bạo lực phải chịu trách nhiệm phù hợp.
