Bạo lực học đường: vấn đề tâm lý chứ không chỉ là an ninh
Phòng ngừa bạo lực học đường là quá trình chủ động nhận diện sớm xung đột, bắt nạt ở trường, cô lập và kích động trên mạng xã hội, kết hợp tư vấn tâm lý học sinh, quản lý an ninh và phối hợp với gia đình, để can thiệp sớm trước khi căng thẳng chuyển thành tổn thương thể chất hoặc tinh thần kéo dài. Bạo lực học đường không còn là những vụ đánh nhau đơn lẻ, mà là biểu hiện của hệ thống hỗ trợ tâm lý chưa đủ mạnh, quy tắc ứng xử chưa được thực thi và xung đột âm ỉ trong quan hệ bạn bè. Sau vụ một học sinh lớp 7 gây thương tích cho 5 bạn học ngay trước giờ vào lớp, việc siết chặt an ninh là phản ứng dễ thấy, nhưng nếu chỉ tập trung vào camera, bảo vệ và kiểm soát hung khí, chúng ta mới xử lý phần ngọn. Gốc rễ nằm ở khả năng phòng ngừa xung đột và can thiệp sớm qua tư vấn tâm lý học sinh, được triển khai thường xuyên và chủ động, gắn chặt với phòng ngừa bạo lực học đường.
Vụ học sinh lớp 7: tín hiệu cảnh báo về khoảng trống tư vấn sớm
Vụ việc nam sinh lớp 7 gây thương tích cho 5 bạn học trước giờ vào lớp không chỉ là một “sự cố nghiêm trọng” mà Sở Giáo dục và Đào tạo đánh giá cần xử lý khách quan, thận trọng, đúng quy định và không né tránh trách nhiệm. Điểm đáng chú ý là học sinh gây án thuộc diện được nhà trường quan tâm, hỗ trợ đặc biệt về giáo dục và đang được cơ quan chuyên môn phối hợp đánh giá toàn diện sức khỏe, tâm lý để kết luận chính thức. Điều này đặt ra câu hỏi: những dấu hiệu nguy cơ đã được nhận diện đủ sớm hay chưa, và việc tư vấn tâm lý học sinh đã thực sự trở thành một phần bắt buộc trong kế hoạch giáo dục cá nhân chưa? Sở đã xác định công tác tư vấn học đường và công tác xã hội là thành tố quan trọng của hệ thống bảo đảm an toàn trường học, cần triển khai thường xuyên, chủ động, gắn với phòng ngừa bạo lực học đường. Nhưng chừng nào những cảnh báo này chưa được chuyển hóa thành thói quen can thiệp sớm trong từng lớp học, bạo lực vẫn có thể bùng phát bất ngờ.
Từ lớp học đến mạng xã hội: phải đọc được “nhiệt độ” quan hệ học sinh
Một trong những thay đổi quan trọng là yêu cầu các trường chủ động nắm tình hình, diễn biến quan hệ giữa học sinh; kịp thời nhận diện các dấu hiệu xung đột, bắt nạt, cô lập hoặc kích động trên mạng xã hội để can thiệp ngay từ khi mới phát sinh. Đây là bước chuyển từ phản ứng sau bạo lực sang phòng ngừa xung đột, bắt đầu từ việc coi đánh giá quan hệ bạn bè như một nhiệm vụ hệ thống, chứ không phải “tùy tâm” giáo viên chủ nhiệm. Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu phát huy vai trò giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, bộ phận tư vấn tâm lý học đường và các lực lượng hỗ trợ để nhận diện sớm thay đổi về cảm xúc, hành vi, quan hệ bạn bè; dấu hiệu học sinh bị đe dọa, bắt nạt, tổn thương hoặc có nguy cơ gây mất an toàn. Trong thời đại mạng xã hội, bắt nạt ở trường không còn giới hạn trong lớp học; xung đột có thể được kích động, quay phim, cổ vũ và phát tán hình ảnh bạo lực, nên kiên quyết ngăn chặn việc học sinh tụ tập giải quyết mâu thuẫn, quay clip, phát tán là yêu cầu tối thiểu.
Tư vấn tâm lý như một quy trình: can thiệp sớm thay vì “chữa cháy”
Điểm tiến bộ là Sở không xem tư vấn tâm lý học sinh như hoạt động phụ, mà đặt nó vào quy trình chính: xây dựng kế hoạch, kiện toàn Tổ tư vấn học đường, đảm bảo điều kiện tư vấn, tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình, cơ sở y tế, cơ sở công tác xã hội và các lực lượng liên quan để kết nối dịch vụ chuyên môn cho học sinh. Trong năm học 2026 – 2027, các lớp tập huấn về truyền thông giáo dục, tư vấn học đường và công tác xã hội sẽ được tổ chức vào ngày 11 và 18/9/2026, nhằm nâng cao năng lực nhận diện sớm, hỗ trợ tâm lý ban đầu, phối hợp xử lý tình huống và kết nối dịch vụ chuyên môn cho đội ngũ trực tiếp thực hiện tại cơ sở. Khi phát hiện học sinh cần hỗ trợ, nhà trường phải trao đổi với cha mẹ và tổ chức tư vấn phù hợp; nếu vụ việc vượt khả năng, phải phối hợp với cơ sở y tế hoặc cơ quan chuyên môn, đảm bảo tiếp cận trên nguyên tắc tôn trọng, bảo mật, không định kiến, không gây thêm tổn thương cho học sinh. Nếu tư vấn tâm lý chỉ xuất hiện sau khi đã có thương tích thì hệ thống đã chậm một nhịp.
An ninh trường học phải đi cùng chăm sóc tinh thần học sinh
Sau vụ việc, các cơ sở giáo dục được yêu cầu khẩn trương rà soát lại an ninh, tăng cường giám sát tại cổng trường, hành lang, cầu thang, nhà vệ sinh và những góc khuất, nhất là vào các thời điểm dễ phát sinh xung đột. Đồng thời, nhà trường phải kiểm soát, phát hiện và ngăn chặn việc mang vật sắc nhọn, hung khí hoặc vật dụng nguy hiểm vào trường, rà soát phương án sơ cấp cứu, phối hợp cơ sở y tế, bảo vệ hiện trường và xử lý tình huống khẩn cấp khi xảy ra sự cố. Nhưng an ninh chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là văn hóa không chia sẻ, phát tán hình ảnh, video bạo lực liên quan đến người chưa thành niên, và trách nhiệm của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, cha mẹ trong việc không tự ý đăng tải thông tin cá nhân nạn nhân. Bạo lực học đường chỉ thực sự được phòng ngừa khi an ninh vật lý đi cùng an toàn tinh thần, khi giáo viên chủ nhiệm và Tổ tư vấn học đường theo dõi sát sao, nhận diện sớm những thay đổi bất thường về cảm xúc, hành vi để can thiệp kịp thời, trên nguyên tắc tôn trọng, không kỳ thị.
