Cột mốc cho thấy quy mô thương mại đã đổi khác
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa một nền kinh tế bán ra nước ngoài và mua từ nước ngoài trong một khoảng thời gian nhất định, qua đó phản ánh quy mô giao thương và mức độ gắn kết với thị trường quốc tế. Sau 10 tháng, Việt Nam ước đạt 1.010 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ, lần đầu vượt mốc nghìn tỷ trước khi năm kết thúc.
Đây không chỉ là con số lớn hơn tổng kim ngạch cả năm 2025; nó còn cho thấy thương mại Việt Nam đang mở rộng với tốc độ đáng kể. Tuy vậy, gọi Việt Nam là một cường quốc thương mại chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm năng lực giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước. Quy mô giao dịch là thước đo sức kết nối, không tự động chứng minh rằng doanh nghiệp nội địa đã nắm vai trò tương xứng trong chuỗi cung ứng.
Xuất khẩu 10 tháng ước đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4%. Đà tăng này tạo cơ sở để hướng tới, thậm chí vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu bình quân 15–16% trong năm 2026. Nhưng tốc độ tăng cao cũng cần được đánh giá cùng cơ cấu hàng hóa và mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước.
Kỷ lục xuất siêu tháng 10 có ý nghĩa, nhưng chưa khép lại thâm hụt
Điểm đáng chú ý nhất trong tháng 10 không chỉ là quy mô giao thương, mà là cán cân thương mại đảo chiều mạnh. Việt Nam ước xuất siêu 6,8 tỷ USD trong tháng, mức cao nhất từng ghi nhận theo tháng và vượt kỷ lục trước đó là 4,9 tỷ USD. Sau tám tháng đầu năm nhập siêu lũy kế hơn 20 tỷ USD, tháng 9 mới chuyển sang thặng dư; tháng 10 là tháng thứ hai liên tiếp xuất siêu.
Kết quả này kéo mức nhập siêu lũy kế 10 tháng xuống khoảng 12,7 tỷ USD. Đây là bước cải thiện đáng kể, nhưng cần gọi đúng tên: xuất siêu trong một tháng chưa đồng nghĩa cán cân cả năm đã cân bằng. Kỷ lục cho thấy năng lực bán hàng ra nước ngoài có thể tăng nhanh, song nhập siêu lũy kế vẫn nhắc rằng nhu cầu nhập nguyên liệu, máy móc và hàng hóa phục vụ sản xuất còn lớn.
Vì vậy, ý nghĩa của con số 6,8 tỷ USD nằm ở cả tín hiệu lẫn giới hạn: cán cân có thể đổi chiều nhanh, nhưng tính bền vững phải được chứng minh qua nhiều tháng và qua năng lực tạo giá trị trong nước.
Động lực xuất khẩu mạnh, bài toán giá trị nội địa còn đó
Tăng trưởng tháng 10 diễn ra ở cả khu vực kinh tế trong nước lẫn khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Công nghiệp chế biến tiếp tục là trụ cột, chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu; các thị trường lớn gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Hàn Quốc và ASEAN đều ghi nhận diễn biến tích cực. Bức tranh này cho thấy hàng sản xuất tại Việt Nam có độ phủ thị trường rộng, nhưng tỷ trọng chế biến lớn cũng đặt ra câu hỏi về mức độ doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi giá trị.
Nông, lâm, thủy sản góp thêm một nguồn lực quan trọng: trong chín tháng, nhóm hàng này đạt 56,3 tỷ USD xuất khẩu và xuất siêu 16,9 tỷ USD; riêng rau quả 10 tháng đạt gần 8,3 tỷ USD. Những kết quả đó củng cố khả năng đa dạng hóa nguồn thu xuất khẩu, nhưng không nên xem chúng như bảo đảm tự động cho tăng trưởng dài hạn. Quy định xuất xứ, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và rào cản phòng vệ thương mại ngày càng đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị bài bản.
Muốn tiến gần nhóm 15 nền kinh tế thương mại lớn, Việt Nam cần chuyển từ tăng lượng giao dịch sang nâng chất lượng tăng trưởng: mở rộng thị trường, nâng năng lực tuân thủ, phát triển thương hiệu và tăng phần giá trị do doanh nghiệp trong nước tạo ra.
Bước tiếp theo là tăng trưởng có chất lượng
Trong quý IV/2026, định hướng được nêu là đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng năng lực tuân thủ của doanh nghiệp. Đây là việc cần làm ngay, bởi thành tích thương mại lớn hơn cũng khiến hàng hóa đối mặt với nhiều yêu cầu hơn về xuất xứ, tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc. Khai thác các hiệp định thương mại tự do, mở thị trường mới và củng cố logistics có thể hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thực tế.
Dự thảo chiến lược xuất nhập khẩu đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 tăng trưởng xuất khẩu bình quân 15–16% mỗi năm, nhập khẩu 12–13%; đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu vào nhóm 10 quốc gia có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới. Những mục tiêu xa hơn chỉ thuyết phục nếu đi cùng sự nâng cấp của doanh nghiệp nội địa và khả năng giữ lại giá trị cao hơn trong nền kinh tế.
Vượt mốc nghìn tỷ là thành tựu đáng kể và kỷ lục xuất siêu tháng 10 đem lại tín hiệu tích cực, nhưng cả hai chưa phải đích đến. Thước đo quan trọng tiếp theo sẽ là liệu thương mại Việt Nam có duy trì được đà tăng, cải thiện cán cân một cách bền vững và giúp doanh nghiệp trong nước tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu hay không.
