Nhận diện sớm là bước đầu để hỗ trợ đúng
Giáo dục hòa nhập là cách tổ chức dạy học để trẻ có nhu cầu hỗ trợ đặc biệt được học tập, phát triển và tham gia đời sống phù hợp với năng lực riêng, thay vì bị áp vào một khuôn chương trình chung. Trong chuyến thăm TP.HCM, Bộ trưởng Giáo dục Brunei Datin Seri Setia Dr. Hajah Romaizah binti Haji Md Salleh, đồng thời là Chủ tịch Hội đồng SEAMEO, đã trao đổi với ngành giáo dục thành phố và tìm hiểu các mô hình giáo dục chuyên biệt, hòa nhập. Trọng tâm đáng chú ý là chia sẻ kinh nghiệm nhận diện sớm và hỗ trợ trẻ tự kỷ—khâu có thể giúp gia đình, nhà trường xác định nhu cầu của trẻ trước khi khó khăn học tập và giao tiếp tích tụ. TP.HCM muốn tăng cường trao đổi chuyên môn với Brunei trong lĩnh vực này, dựa trên kinh nghiệm triển khai giáo dục hòa nhập của thành phố.
Quy mô hiện có tạo nền tảng thực tế cho việc trao đổi: TP.HCM có 56 cơ sở giáo dục chuyên biệt và trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập, phục vụ nhu cầu học tập và hỗ trợ của hàng nghìn trẻ khuyết tật. Con số này không tự bảo đảm chất lượng, nhưng cho thấy hai bên có thể bàn về cách chuyển nhận diện sớm thành hỗ trợ cụ thể, thay vì dừng ở lời kêu gọi quan tâm.
Chương trình phải theo nhu cầu của từng em
Điểm có ý nghĩa nhất trong mô hình được giới thiệu là nguyên tắc không dùng một chương trình cho tất cả. Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Bình Chánh đã hoạt động hơn 25 năm; hiện có 249 học sinh, trong đó 37 em tự kỷ. Hoạt động giáo dục tại đây dựa trên nhu cầu và khả năng của từng học sinh, thay vì áp dụng cùng một lộ trình cho mọi em. Cách tiếp cận này đáng được xem là trọng tâm của hợp tác: nhận diện đặc điểm chỉ hữu ích khi tiếp theo là mục tiêu học tập vừa sức và có thể điều chỉnh.
Các cơ sở hỗ trợ chú trọng giao tiếp, tương tác xã hội và kỹ năng tự chăm sóc để trẻ dần thích nghi với môi trường sống. Tùy đặc điểm và giai đoạn phát triển, học sinh còn được hỗ trợ can thiệp sớm, định hướng nghề nghiệp và rèn kỹ năng sống. Mục tiêu không chỉ là tiếp cận lớp học, mà còn giúp các em phát triển năng lực riêng, tăng tính tự lập và tham gia những hoạt động phù hợp trong cuộc sống. Với trẻ tự kỷ, đây là khác biệt thiết thực giữa một chương trình có tên gọi hòa nhập và sự hỗ trợ thực sự sát nhu cầu.
Bồi dưỡng giáo viên để biến định hướng thành thực hành
TP.HCM và Brunei hướng đến chia sẻ kinh nghiệm đào tạo giáo viên, xây dựng chương trình giáo dục cá nhân hóa và phát triển mô hình giáo dục hòa nhập. Đây là hướng đi cần thiết: giáo viên phải có năng lực nhận biết nhu cầu, đặt mục tiêu phù hợp và phối hợp hỗ trợ học sinh trong môi trường lớp học. Nếu thiếu những kỹ năng đó, chương trình riêng dễ chỉ tồn tại trên giấy, còn trẻ vẫn khó tham gia đầy đủ vào hoạt động học tập.
Trao đổi giữa giáo viên và học sinh, cùng chia sẻ cách ứng dụng công nghệ để dạy và hỗ trợ trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt, cũng được hai bên quan tâm. Giá trị của các hoạt động này sẽ nằm ở tính liên tục: kinh nghiệm cần được chuyển thành phương pháp dùng được trong lớp, thay vì chỉ là những chuyến thăm ngắn hạn. Vì vậy, nâng cao năng lực giáo viên nên đi cùng chương trình cá nhân hóa và cơ hội trao đổi giữa các cơ sở giáo dục.
Cuộc gặp cấp bộ trưởng mở rộng khuôn khổ hợp tác
Song song với trao đổi tại TP.HCM, Bộ trưởng Giáo dục Hoàng Minh Sơn gặp Bộ trưởng Giáo dục Brunei và đánh giá cao đóng góp của Brunei trong vai trò Chủ tịch Hội đồng SEAMEO đối với hợp tác giáo dục khu vực. Ông đề nghị hai bên giao đầu mối rà soát việc thực hiện biên bản ghi nhớ đã ký, xem xét cập nhật hoặc ký văn kiện mới để bổ sung lĩnh vực ưu tiên và xác định hoạt động cụ thể cho giai đoạn tới. Hai bên cũng hướng tới kết nối cơ sở giáo dục, trao đổi giáo viên và học sinh. Đây là bước mở rộng cần thiết để những nội dung về trẻ có nhu cầu đặc biệt có thể nằm trong một chương trình hợp tác song phương rõ ràng.
Thời điểm này còn gắn với việc Việt Nam chuẩn bị đảm nhiệm chức Chủ tịch Hội đồng SEAMEO nhiệm kỳ 2027–2028; Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn mong Brunei tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ quá trình chuẩn bị. Brunei cũng bày tỏ sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy cuộc họp Nhóm công tác chung về hợp tác giáo dục giữa hai nước. Kết quả đáng chờ đợi không phải là thêm một tuyên bố hợp tác, mà là các hoạt động cụ thể giúp phát hiện sớm trẻ tự kỷ, hỗ trợ giáo viên và cá nhân hóa việc học.
