Từ show truyền hình âm nhạc Việt đến “cỗ máy” kinh tế đa tầng
Show truyền hình âm nhạc Việt thế hệ mới là các chương trình thực tế không chỉ dừng ở phát sóng trên tivi, mà còn chủ động mở rộng vòng đời kinh tế sang sản xuất nhạc số, concert, fan meeting, nội dung số và chuỗi sự kiện, biến mỗi mùa phát sóng thành điểm khởi đầu cho cả một hệ sinh thái biểu diễn, quảng cáo và sản phẩm thương mại liên quan. Trước đây, thành công của game show chủ yếu đo bằng lượt người xem và tiền quảng cáo thu về, nhưng vài năm gần đây, thước đo đã dịch chuyển sang khả năng duy trì sức nóng trên nền tảng số và chuyển hóa thành doanh thu từ concert, album vật lý, album nhạc số, fan meeting, livestream và các sản phẩm lưu niệm như lightstick, áo, mũ, photobook. Đây không còn là trò chơi trên sóng mà là mô hình kinh tế văn hóa mới, đặt nghệ sĩ và nhà sản xuất vào guồng tăng trưởng liên tục.
“Tinh hà say hi”: EP ba ca khúc và bài toán sản xuất EP chi phí cao
Tập 5 của Tinh hà say hi phát sóng tối 1.8 đã mở ra Livestage 3 với luật chơi mới do MC Trấn Thành công bố, khiến nhiều “anh trai” thừa nhận áp lực. Mỗi liên quân phải sản xuất một EP ba ca khúc có chủ đề, âm nhạc, nội dung và câu chuyện xuyên suốt, rồi trình diễn như một setlist hoàn chỉnh trên sân khấu. Đây là yêu cầu sản xuất EP chi phí cao: theo chia sẻ của ca sĩ – nhà sản xuất TIA, để có sản phẩm đủ sức cạnh tranh, kinh phí có thể lên đến vài trăm triệu đồng. Nghĩa là show truyền hình không còn dừng ở một tiết mục vài phút, mà buộc nghệ sĩ bước vào quy trình làm nhạc chuyên nghiệp với cấu trúc EP hoàn chỉnh, từ concept đến dàn dựng sân khấu. Jaysonlei còn nhận định hình thức thi đấu này chưa từng xuất hiện trong “vũ trụ say hi” cũng như các chương trình truyền hình âm nhạc khác mà anh biết.
Bùng nổ liveshow concert Việt Nam: Một tối bốn concert và cuộc chiến cuối tuần
Trong khi các show truyền hình âm nhạc Việt mở rộng sang sân khấu, thị trường biểu diễn ngoài đời chứng kiến cảnh một ngày có bốn concert cùng diễn, điều từng bị xem là khó tưởng tượng. HIEUTHUHAI tổ chức hai đêm Mắt nhắm mắt mở trong sự ủng hộ của khán giả, và chỉ một tuần sau, nhiều đêm diễn lớn tiếp tục nối nhau. Cùng một tối 1-8, bên cạnh concert Mắt nhắm mắt mở còn có một đêm nhạc lớn tại TP.HCM, trong khi ở Hà Nội diễn ra đồng thời liveshow Phao cứu sinh của Hương Tràm và chương trình Radio – Tự tình quê hương. Lịch diễn dày đặc khiến khán giả buộc phải cân nhắc mua vé chương trình nào trong cùng một buổi tối, và cuộc cạnh tranh giờ không chỉ giữa nghệ sĩ mà giữa những cuối tuần, được tính bằng thời gian và túi tiền người xem. Concert vì thế phải đủ khác biệt để thuyết phục khán giả chọn mình.
Mở rộng vòng đời kinh tế: từ rating sang hệ sinh thái biểu diễn và quảng cáo
Điểm mấu chốt của xu hướng này là show thực tế không còn đo bằng rating ngắn hạn, mà bằng khả năng tạo ra chuỗi giá trị lâu dài. Sau mỗi tập, ca khúc, tiết mục, video hậu trường và nội dung tương tác được phát hành trên nền tảng nghe nhạc, video, mạng xã hội, nhiều sản phẩm đạt hàng triệu lượt nghe, xem, kéo sức nóng từ sóng truyền hình sang không gian số. Concert quy mô hàng chục nghìn khán giả, album vật lý và nhạc số, fan meeting, livestream giao lưu, cùng các sản phẩm lưu niệm… đang trở thành nguồn doanh thu đáng kể. Một câu có thể trích dẫn là: “Concert quy mô hàng chục nghìn khán giả đang trở thành nguồn doanh thu quan trọng cho nhà sản xuất”. Các thương hiệu cũng không chỉ dừng ở tài trợ logo mà tham gia concert, chuỗi sự kiện, nội dung số, livestream bán hàng và chiến dịch truyền thông gắn với nghệ sĩ bước ra từ chương trình. Đây là sự dịch chuyển từ một show đơn lẻ sang cả hệ sinh thái kinh tế sáng tạo.
Áp lực sản xuất mới: nghệ sĩ không chỉ thi, họ đang vận hành một “startup” biểu diễn
Mô hình kinh tế mới khiến nghệ sĩ trong các show truyền hình âm nhạc Việt không còn là thí sinh ngắn hạn, mà giống như người đồng sáng lập một “startup” biểu diễn. Ở Tinh hà say hi, thể lệ Livestage 3 không chỉ tạo áp lực về ý tưởng và thời gian, mà còn buộc liên quân cân bằng giữa chất lượng nghệ thuật và kinh phí đầu tư. Theo nhà sản xuất, Livestage 3 sẽ có những thành viên phải dừng hành trình, và dù số lượng chưa được tiết lộ, điều này báo hiệu chặng đua phía trước ngày càng khốc liệt: mỗi màn trình diễn vừa là cơ hội thể hiện, vừa quyết định tấm vé đi tiếp. Trên thị trường ngoài đời, một concert thành công có thể tạo hiệu ứng nhiều tuần, buộc nhà tổ chức và nghệ sĩ phải đầu tư dài hơi hơn, thay vì dựa vào sức nóng tên tuổi hay xu hướng nhất thời. Hướng đi mở rộng vòng đời kinh tế này chưa phải chương trình nào cũng khai thác hết, nhưng một khi đã tham gia, nghệ sĩ phải chấp nhận guồng sản xuất liên tục và áp lực cạnh tranh trực tiếp với cả lịch cuối tuần của khán giả.
