Drone ứng phó thiên tai: từ chuẩn bị đường bay đến thay đổi tư duy chống lũ
Drone ứng phó thiên tai là thiết bị bay không người lái (UAV) được lập trình trước đường bay để thực hiện công nghệ trinh sát thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, vận chuyển nhu yếu phẩm đến các khu vực ngập sâu, bị cô lập, nhất là khi giao thông đường bộ bị cắt đứt, nhằm rút ngắn thời gian phản ứng và giảm thiệt hại cho người dân. Bản chất tiến bộ của mô hình này nằm ở chỗ Đà Nẵng không chờ lũ đến mới đưa UAV lên trời, mà chuẩn bị từ sớm, từ xa. Ngày 13.9, đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự thành phố, Phó trưởng Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự Đà Nẵng, trực tiếp kiểm tra công tác phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tại phường Điện Bàn và Điện Bàn Bắc. Hai địa bàn này thường xuyên chịu mưa lũ, nguy cơ ngập sâu, chia cắt và cô lập kéo dài. Trong bối cảnh đó, việc coi UAV tìm kiếm cứu nạn là một phần kịch bản ứng phó chứ không phải “phương án dự phòng mơ hồ” là quyết định mang tính đổi mới rõ rệt.
Lập trình đường bay lũ lụt: vì sao phải làm trước khi nước dâng?
Điểm quan trọng nhất trong cách Đà Nẵng dùng drone ứng phó thiên tai là tư duy không để mình bị bất ngờ. Đường bay lũ lụt của UAV được lập trình sẵn, gắn với từng thôn, tổ dân phố có nguy cơ ngập sâu. Nghĩa là trước khi trời mưa to, lực lượng chức năng đã nắm rõ UAV sẽ cất cánh từ đâu, bay qua tuyến nào, trinh sát điểm ngập nào và thả hàng cứu trợ ở vị trí nào. Yêu cầu “chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động thích ứng” của đại tá Trần Hữu Ích buộc địa phương phải rà soát từng khu dân cư, từng hộ dân nằm trong vùng nguy hiểm, xác định điểm sơ tán và tuyến cơ động từ trước. Đây không chỉ là việc vẽ đường bay trên bản đồ; đó là cách gắn công nghệ trinh sát thiên tai với thực tế di chuyển, sơ tán của người dân. Khi nước lên, UAV không mất thời gian dò đường, thay vào đó bay đúng kịch bản đã xây dựng, giúp trinh sát nhanh mức ngập, số nhà bị cô lập và tình trạng cầu đường.
Ca nô dưới nước, UAV trên trời: mạng lưới cứu nạn hai tầng khi giao thông bị cắt đứt
Ưu điểm lớn của Đà Nẵng là không thần thánh hóa UAV mà đặt nó vào hệ thống “hai tầng” gồm ca nô dưới nước và drone trên trời. Bộ Chỉ huy quân sự thành phố yêu cầu đưa ca nô về trực sẵn tại các khu dân cư xung yếu, thôn và tổ dân phố có nguy cơ ngập sâu trước mùa mưa lũ. Khi đường bộ bị chia cắt, ca nô xử lý việc vận chuyển người trong phạm vi có thể tiếp cận, còn UAV đảm nhận trinh sát, tìm kiếm cứu nạn ở điểm nước xoáy, xa bờ, khó tiếp cận. Đường bay UAV được xác định trước, sẵn sàng triển khai để chụp ảnh, quay video khu vực ngập sâu, giúp lực lượng chỉ huy đánh giá tình hình và ra quyết định chính xác. Đồng thời, drone ứng phó thiên tai này có thể vận chuyển lương thực, nước uống, thuốc men đến khu vực bị cô lập mà ca nô hoặc xe cứu hộ không vào được. Nói cách khác, UAV tìm kiếm cứu nạn ở Đà Nẵng không chỉ là “mắt thần” trên không, mà còn là “cánh tay nối dài” của lực lượng cứu hộ trong những giờ vàng sau lũ.
Bảo vệ dân và bệnh viện: khi UAV trở thành tuyến tiếp tế sinh tử
Điểm đáng chú ý trong mô hình của Đà Nẵng là họ nhìn thẳng vào bài học đau xót từ những đợt lũ trước: một số cơ sở y tế từng bị cô lập nhiều ngày. Không chỉ đường dân sinh bị chia cắt, bệnh viện – nơi cần vận hành liên tục – cũng có thể rơi vào cảnh thiếu lương thực, nước uống, thuốc men và xăng dầu cho máy phát điện. Trong kịch bản mới, UAV và ca nô cùng được đưa vào phương án tiếp tế cho bệnh viện và khu dân cư bị cô lập. Các địa phương được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với bệnh viện, ký hợp đồng nguyên tắc với đơn vị cung ứng, bố trí khu hậu cần để dự trữ lương thực, nước uống, gas, nhiên liệu và hàng thiết yếu. Câu nói “Không được bị động, bất ngờ” trở thành kim chỉ nam: từ chai nước uống, bình gas đến túi lương khô, tất cả phải sẵn sàng để UAV có thể mang đến điểm cần trong vài chục phút bay. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm hoạt động khám chữa bệnh không bị gián đoạn, dù thành phố có đang chìm trong nước lũ.
Từ Đà Nẵng nhìn rộng hơn: người dân phải là một phần của hệ sinh thái UAV cứu nạn
Dù công nghệ có tiên tiến đến đâu, UAV tìm kiếm cứu nạn sẽ kém hiệu quả nếu người dân không biết mình nằm ở đâu trong kế hoạch ứng phó. Đà Nẵng yêu cầu tăng cường tuyên truyền để người dân vùng thường xuyên ngập lũ chủ động dự trữ nhu yếu phẩm, bảo vệ tài sản và nắm chắc phương án sơ tán. Khi đó, đường bay lũ lụt của UAV không chỉ là vạch trên bản đồ kỹ thuật số, mà còn là tuyến kết nối với cụ thể hộ dân đã được thống kê từ trước. Nếu mô hình drone ứng phó thiên tai được triển khai nhất quán, người dân sẽ biết: khi ngập sâu, họ cần di chuyển tới điểm tập trung nào, chờ ca nô ở đâu, nhận tiếp tế từ UAV ở vị trí nào. Cách Đà Nẵng tổ chức cho thấy công nghệ trinh sát thiên tai chỉ phát huy hết tác dụng khi đi cùng thay đổi tư duy quản lý rủi ro, chuẩn bị từ sớm và coi kịch bản xấu nhất là điều phải được lên kế hoạch ngay trong ngày nắng. Đó là thông điệp mà bất cứ địa phương có nguy cơ ngập sâu nào cũng khó có thể bỏ qua.
