UAV bước vào kịch bản phòng chống lũ: sự chuyển dịch tư duy của Đà Nẵng
Chiến lược UAV ứng phó thiên tai của Đà Nẵng là cách thành phố chủ động dùng thiết bị bay không người lái kết hợp ca nô, đường bay drone lập trình và vùng trời Đà Nẵng được cấp phép để trinh sát, cứu nạn UAV lũ lụt, tiếp tế nhu yếu phẩm khi giao thông bị chia cắt, đồng thời kiểm soát không gian tầm thấp bằng hệ thống airspace zoning theo tọa độ WGS-84. Đây không chỉ là câu chuyện mua thêm vài chiếc drone, mà là thay đổi toàn bộ tư duy từ "ứng phó khi thiên tai xảy ra" sang "chủ động thích ứng từ sớm, từ xa" như yêu cầu của lực lượng phòng thủ dân sự thành phố. Ngày 13.9, Đại tá Trần Hữu Ích – Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố, Phó Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự – trực tiếp kiểm tra công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tại phường Điện Bàn và Điện Bàn Bắc, hai địa bàn thường xuyên ngập sâu, chia cắt, cô lập kéo dài. Việc đưa UAV vào kịch bản từ khâu chuẩn bị cho thấy Đà Nẵng hiểu rằng lũ lớn không chờ đợi, nên hạ tầng công nghệ cứu nạn cũng phải đi trước một bước.
Đường bay drone lập trình: không chỉ là kỹ thuật, mà là sinh mạng
Điểm khác biệt của Đà Nẵng nằm ở việc lập trình sẵn đường bay drone cho các kịch bản cụ thể, thay vì chờ đến lúc nước dâng mới vẽ lộ trình trên bản đồ. Đường bay UAV được xác định trước để phục vụ trinh sát, tìm kiếm cứu nạn và vận chuyển nhu yếu phẩm tới những khu vực bị cô lập, nơi đường bộ không thể tiếp cận. Đây là thiết kế mang tính sinh mạng: từng tọa độ được nghiên cứu dựa trên bản đồ ngập sâu, từng tuyến được tính tới khả năng tiếp tế cho khu dân cư, thôn, tổ dân phố có nguy cơ bị chia cắt dài ngày. Thực tế những mùa lũ trước, UAV đã được lực lượng chức năng sử dụng hỗ trợ trinh sát và cứu nạn. Nhưng lần này, chúng không còn xuất hiện theo kiểu “tăng cường” mà trở thành cấu phần chính thức trong phương án phòng chống thiên tai. Câu nói đáng trích dẫn ở đây là: "Đồng thời, các địa phương phải chuẩn bị phương án sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV), lập trình trước các đường bay để phục vụ trinh sát, tìm kiếm cứu nạn và vận chuyển nhu yếu phẩm khi giao thông đường bộ bị chia cắt". Đó là cách một thành phố biến công nghệ thành kế hoạch, chứ không phải đồ chơi.
Kết hợp ca nô và UAV: bố trí lực lượng cứu nạn theo nguyên tắc “bốn tại chỗ”
Công nghệ một mình không cứu được ai nếu thiếu tổ chức và lực lượng tại chỗ. Đà Nẵng giữ nguyên phương châm “bốn tại chỗ”, nhưng bổ sung UAV như một cánh tay nối dài của ca nô cứu nạn. Ca nô và các phương tiện cứu hộ được đưa về túc trực tại các thôn, tổ dân phố có nguy cơ ngập sâu, trong khi UAV chịu nhiệm vụ trinh sát từ trên cao, phát hiện điểm ngập, lối tiếp cận an toàn, và mang nhu yếu phẩm đến những nơi ca nô không thể vào hoặc chưa kịp tới. Sự kết hợp này đặc biệt quan trọng với các cơ sở y tế. Từ kinh nghiệm các bệnh viện từng bị cô lập trong mưa lũ, địa phương phải xây dựng phương án dùng UAV tiếp tế lương thực, nước uống, thuốc men và xăng dầu cho máy phát điện. Mục tiêu là duy trì liên tục hoạt động khám, chữa bệnh cho người dân ngay cả khi thành phố bị chia cắt bởi nước lũ. Nếu không coi UAV là một phần của hệ thống y tế khẩn cấp, chúng sẽ bị dùng lãng phí trong khi bệnh nhân cần từng viên thuốc được bay tới giường.
Airspace zoning theo WGS-84: nền pháp lý cho không gian tầm thấp
Điều đáng chú ý là chiến lược UAV ứng phó thiên tai được đặt trên nền pháp lý về vùng trời Đà Nẵng, chứ không bay trong khoảng trống luật pháp. Ngày 16.9, Ủy ban nhân dân thành phố ban hành Quyết định 4167/QĐ-UBND thiết lập 4 khu vực vùng trời phục vụ hoạt động của các tổ chức, hội, câu lạc bộ sở hữu và sử dụng phương tiện bay không người lái trên địa bàn. Các khu vực này được xác định theo hệ tọa độ WGS-84, tạo thành hệ thống airspace zoning rõ ràng cho không gian tầm thấp. Quan trọng hơn, toàn bộ hoạt động bay của tàu bay không người lái và phương tiện bay khác – kể cả bay thử nghiệm phục vụ phát triển kinh tế không gian tầm thấp – đều phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, tuân thủ đúng giấy phép và tự chịu trách nhiệm về an ninh, an toàn trên không và mặt đất. Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố được giao chủ trì công bố tọa độ chi tiết, cấp phép drone, quản lý, giám sát, kiểm tra hoạt động bay và có quyền hạn chế hoặc cấm bay tạm thời vì lý do quốc phòng, an ninh, an toàn xã hội. Đây là cách chính quyền nhìn UAV không chỉ như công cụ cứu nạn, mà còn như phương tiện có rủi ro an ninh cần quản trị.
An ninh hàng không và trách nhiệm người dùng: điều kiện để hệ thống vận hành hiệu quả
Không gian tầm thấp nếu không được quản lý thống nhất sẽ trở thành vùng hỗn loạn, nhất là khi UAV ngày càng phổ biến trong đời sống. Đánh giá của lực lượng công an cho thấy hoạt động UAV quanh các cảng hàng không có diễn biến phức tạp; điều khiển UAV trái phép, không tuân thủ khu vực cấm bay, hạn chế bay có thể xâm nhập vùng hoạt động của tàu bay, gây mất an toàn cất hạ cánh và gián đoạn khai thác. Đây là lời nhắc rằng mọi hệ thống cứu nạn UAV lũ lụt phải tương thích với yêu cầu bảo vệ an ninh hàng không. Theo định hướng, lực lượng công an phải rà soát, quản lý chặt thiết bị UAV, tuyên truyền để người dân, doanh nghiệp hiểu và chấp hành nghiêm quy định, đồng thời hướng dẫn cách phát hiện, thông báo khi thấy UAV hoặc vật thể bay có dấu hiệu đe dọa an ninh hàng không. Cục Quản lý xuất nhập cảnh được giao nghiên cứu, đề xuất cắm biển cảnh báo khu vực cấm bay, hạn chế bay, cấm sử dụng UAV tại những nơi trọng điểm, thường có sử dụng, điều khiển UAV trái phép. Nếu người dùng drone coi luật chỉ là “thủ tục”, toàn bộ nỗ lực thiết lập vùng trời Đà Nẵng và cấp phép drone sẽ mất đi ý nghĩa bảo vệ cộng đồng.
