Sốc nhiệt marathon: khi vạch đích có thể là ranh giới sống – chết
Sốc nhiệt marathon là tình trạng thân nhiệt tăng đột ngột và mất khả năng tự điều hòa sau nhiều giờ vận động cường độ cao, thường trong môi trường nóng ẩm, dẫn đến rối loạn ý thức, hôn mê khi chạy bộ và tổn thương đa cơ quan nếu không được cấp cứu kịp thời. Đây không phải rủi ro lý thuyết; nó đã hiện hình bằng một câu chuyện rất cụ thể mang tên Rinat. Vào ngày 10/4/2025, vận động viên 32 tuổi người Kazakhstan nhập Bệnh viện Chợ Rẫy trong tình trạng co giật, hôn mê sâu sau khi hoàn thành đường chạy 42km tại một giải marathon ở Việt Nam. Ca bệnh này là lời nhắc thẳng thắn: với chạy đường dài, giới hạn cơ thể không nằm ở thành tích mà nằm ở khả năng sinh tồn.
Từ đường chạy đến phòng hồi sức tích cực: cơ thể bị sốc, hệ thống y tế phải tỉnh táo
Quan trọng nhất trong câu chuyện của Rinat không phải là tốc độ anh đạt được trên đường chạy, mà là tốc độ phản ứng y tế sau khi anh gục ngã vì sốc nhiệt marathon. Sau khi hoàn tất 42km, anh lên cơn co giật rồi rơi vào hôn mê, được chuyển từ một bệnh viện tuyến dưới lên khu hồi sức tích cực D của Bệnh viện Chợ Rẫy. Tại đây, các bác sĩ phải đặt ống thở máy, lọc máu liên tục và áp dụng nhiều biện pháp hỗ trợ chức năng sống để xử lý suy gan, suy thận nặng. "Vào tháng 4/2025, sau khi tham gia giải chạy marathon 42 km…, tôi bị hôn mê do sốc nhiệt, kèm theo tổn thương nghiêm trọng ở gan và thận" – Rinat viết trong bức thư tri ân sau này. Quy trình cấp cứu khẩn trương đã biến một tình huống tưởng như án tử thành cơ hội quay về vạch xuất phát của cuộc đời.
Gần một tháng giành giật sự sống: không chỉ là kỹ thuật, mà là triết lý an toàn marathon
Rinat được điều trị gần một tháng, trong đó có hai tuần nằm hồi sức tích cực trước khi sức khỏe ổn định và có thể trở về Kazakhstan. Khoảng thời gian ấy là minh chứng rõ ràng rằng chấn thương chạy đường dài không dừng ở đau cơ hay bong gân; nó có thể leo thẳng lên mức suy đa tạng. Theo mô tả từ bệnh viện, anh nhập viện trong tình trạng "hôn mê sâu do sốc nhiệt, suy thận và suy gan nặng, phải thở máy và lọc máu liên tục". Điều này đặt ra yêu cầu bắt buộc cho mọi giải chạy: không thể nói đến an toàn marathon nếu hệ thống y tế tại chỗ yếu, thiếu khả năng chuyển tuyến nhanh hay không chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ nhất. Chính sự phối hợp giữa cấp cứu tuyến dưới và hồi sức tích cực tại Chợ Rẫy đã giữ cho câu chuyện Rinat không kết thúc trên đường chạy.
Lá thư từ Kazakhstan: chiến thắng y khoa và lời nhắc nhở cho cộng đồng chạy bộ
Hơn một năm sau ngày hôn mê khi chạy bộ, Rinat gửi về Việt Nam một bức thư cảm ơn, trong đó anh kể mình đã trở lại với cuộc sống bình thường, có thể tiếp tục chạy bộ và chức năng thận đã phục hồi hoàn toàn. Anh viết: "Tôi đã hoàn toàn trở lại với cuộc sống bình thường và đã có thể tiếp tục chạy bộ. Thận của tôi đã phục hồi hoàn toàn". Đây là phần kết có hậu hiếm thấy với một ca sốc nhiệt marathon nặng dẫn đến suy gan, suy thận. Nhưng nếu cộng đồng chạy bộ chỉ dừng lại ở xúc động, chúng ta sẽ bỏ lỡ thông điệp lớn hơn: mỗi vận động viên bước lên vạch xuất phát đều đặt sinh mạng mình vào tay ban tổ chức và đội ngũ y tế. Không có chuẩn bị nghiêm túc, mọi huy chương đều rỗng nghĩa.
Kết luận: trong khí hậu nóng ẩm, không được phép xem nhẹ tín hiệu cơ thể
Câu chuyện của Rinat là lời cảnh báo thẳng thắn: chạy đường dài trong khí hậu nóng ẩm luôn mang theo nguy cơ sốc nhiệt, và chỉ cần một lần chủ quan, cái giá phải trả có thể là suy gan, suy thận, thậm chí hôn mê sâu. Hệ thống y tế đã cứu anh, nhưng trách nhiệm đầu tiên vẫn nằm ở cách giới chạy bộ nhìn nhận rủi ro. Khi cơn đau đầu, chuột rút, chóng mặt xuất hiện, đó không phải là lời thách thức để cố thêm vài km, mà là lời yêu cầu dừng lại. Thành tích có thể đo bằng đồng hồ, nhưng sự khôn ngoan chỉ đo bằng việc bạn có dám bỏ cuộc để giữ mạng sống hay không. Trong mọi giải chạy, bài học từ Rinat nên được xem như nội quy bất thành văn: không có sức khỏe, không có đường chạy.
