Âm nhạc cổ điển như một hình thức ngoại giao mềm Việt - Trung
Hòa nhạc Việt Trung tại Hà Nội là những chương trình âm nhạc cổ điển và giao hưởng, quy tụ nghệ sĩ hai nước cùng dàn nhạc chuyên nghiệp, dùng ngôn ngữ âm thanh để bày tỏ bản sắc, lịch sử và thiện chí chính trị, qua đó trở thành một hình thức ngoại giao mềm giàu cảm xúc và đáng tin cậy. Tinh thần đó hiện lên rõ nét trong hai sự kiện diễn ra sát nhau: “Hòa âm Trung - Việt” tối 1/10 tại Nhà hát Hồ Gươm, nhân kỷ niệm 77 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, và hòa nhạc giao hưởng “Hữu nghị Trường Xuân” tối 29/9 tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Không khí ngoại giao ở đây không phải là nghi thức cứng nhắc, mà là những khoảnh khắc khán phòng đồng loạt im phăng phắc trước một câu solo đàn nguyệt hay tiếng kèn vang lên chủ đề về tình bạn, nơi người nghe cảm thấy mình đang tham dự vào một cuộc đối thoại hơn là một nghi lễ.
Từ quốc ca đến bản giao hưởng: Hà Nội thành sân khấu chung
Điểm đáng nói nhất trong các đêm hòa nhạc Việt - Trung là Hà Nội được đặt làm “sân khấu chung” cho những cột mốc ngoại giao. “Hòa âm Trung - Việt” diễn ra lúc 20h ngày 1/10 tại Nhà hát Hồ Gươm, do Đại sứ quán Trung Quốc phối hợp với các nhà hát hai nước tổ chức nhân 77 năm Quốc khánh Trung Quốc. Trước khi bất kỳ bản aria hay concerto nào vang lên, Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội (Hanoi Symphony Orchestra) đã chơi quốc ca Việt Nam và Trung Quốc, biến khán phòng thành một không gian trang trọng nhưng vẫn tinh tế của ngoại giao âm nhạc. Cách mở màn này cho thấy thông điệp rõ ràng: âm nhạc cổ điển không đứng ngoài chính trị, nhưng cũng không bị chính trị hóa; nó là ngôn ngữ cân bằng, nơi sự tôn trọng lẫn nhau được thể hiện bằng những hợp âm chứ không phải bằng diễn văn.
Đàn nguyệt truyền thống giữa lòng dàn nhạc giao hưởng
Điểm nhấn rất riêng của chuỗi hòa nhạc Việt Trung là sự kết hợp giữa dàn nhạc giao hưởng và nhạc cụ truyền thống, đặc biệt là đàn nguyệt. Trong “Hữu nghị Trường Xuân”, Khúc tri âm đưa tiếng đàn bầu của NSƯT Bùi Lệ Chi và đàn nguyệt của NSND Cổ Huy Hùng hòa làm một với dàn nhạc giao hưởng, tạo nên một âm sắc vừa quen thuộc vừa mới lạ. Ở “Hòa âm Trung - Việt”, tiếng đàn nguyệt của NSND Cồ Huy Hùng lại xuất hiện trong Homeland Emotions, nơi “âm thanh đàn nguyệt trầm bổng hòa cùng Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội, chạm đến trái tim người nghe”. Đây là minh chứng rõ ràng rằng đàn nguyệt truyền thống hoàn toàn có thể đối thoại ngang hàng với ngôn ngữ giao hưởng: nó không bị “trang trí” bên ngoài, mà trở thành một giọng nói chính trong tổng thể, đại diện cho chất Việt trong cuộc đối thoại âm nhạc chung.
Nghệ sĩ hai nước cùng viết nên câu chuyện giao hưởng Hà Nội
Nếu dàn nhạc là khung, thì nghệ sĩ chính là những người cầm bút viết nên câu chuyện giao lưu. “Hòa âm Trung - Việt” quy tụ NSND Cồ Huy Hùng, nghệ sĩ piano Vũ Ngọc Linh, nghệ sĩ trumpet Wang Yubing, các ca sĩ Nguyễn Trường Linh, Đào Mác, soprano Zhou Xiaolin, tenor Wang Chong; đồng hành là Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội, hợp xướng Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam và Nhà hát Ca múa nhạc Công an nhân dân. Dàn nhạc được chỉ huy bởi nhạc trưởng Trần Nhật Minh, với NSND Bùi Công Duy trong vai trò chỉ đạo nghệ thuật kiêm tổng đạo diễn. Ở “Hữu nghị Trường Xuân”, nghệ sĩ hai nước cùng biểu diễn 10 tác phẩm chia thành bốn chương mang tên “Cùng uống nước một dòng sông”, “Tiếng đàn qua tháng năm”, “Văn mạch cùng hành”, “Tình Hữu Nghị Trường Tồn”. Việc một chương trình có tới hai nhạc trưởng của hai nước thay phiên chỉ huy cho thấy sự tôn trọng lẫn nhau trong cách đọc – và viết lại – ngôn ngữ giao hưởng chung.
Âm nhạc cổ điển như cầu nối lâu dài của trao đổi văn hóa
Điều đáng quý của các hòa nhạc Việt Trung không nằm ở sự lộng lẫy nhất thời của sân khấu, mà ở việc chúng được đặt trong một tiến trình trao đổi văn hóa dài hơi. “Hữu nghị Trường Xuân” là một phần của dự án giao lưu, quảng bá và truyền thông do Quỹ Nghệ thuật Quảng Tây tài trợ, tiếp nối dự án hợp tác sáng tác giữa nghệ sĩ hai nước từ năm 2025. Chương trình không tách âm nhạc Việt Nam và Trung Quốc thành hai mảng riêng, mà “hướng tới sự gặp gỡ giữa chất liệu văn hóa, nhạc cụ, nghệ sĩ và ngôn ngữ sáng tác của hai nước”. Ở phía “Hòa âm Trung - Việt”, ban tổ chức nhấn mạnh chương trình “góp phần tăng cường kết nối văn hóa, nghệ thuật và sự hiểu biết giữa nhân dân hai nước”. Khi các nhạc sĩ khai thác chất liệu truyền thống bằng ngôn ngữ giao hưởng, họ không chỉ viết tác phẩm, mà còn viết tiếp một chương mới trong quan hệ láng giềng – bằng thứ ngôn ngữ ít tranh cãi nhất: âm nhạc.
