Thông điệp cốt lõi của Damon Lindelof: Chuyển thể không phải sao chép
Triết lý chuyển thể của Damon Lindelof cho Lanterns là quan điểm cho rằng mọi bộ phim hay series dựa trên chất liệu có sẵn chỉ xứng đáng tồn tại khi dám thay đổi, diễn giải lại và mở rộng thế giới nguyên tác thay vì cố gắng sao chép từng chi tiết lên màn hình như một bản scan trung thành nhưng vô hồn của truyện gốc.
Damon Lindelof không còn hứng thú với cuộc tranh luận cũ kỹ “trung thành với nguyên tác đến đâu là đủ”. Với ông, bản thân từ “adaptation” đã bao hàm việc chất liệu gốc phải được “thay đổi và tiến hóa” theo định nghĩa. Ông thẳng thắn: nếu ôm khư khư nguyên tác, thứ tạo ra không còn là chuyển thể mà chỉ là phiên bản minh họa có kinh phí cao. Tuyên bố này va chạm trực diện với tâm lý thuần túy của một bộ phận fan truyện tranh, những người coi bất kỳ thay đổi nào trong chuyển thể phim truyện tranh là xúc phạm. Nhưng Lindelof xem đây là trách nhiệm sáng tạo chuyên môn: người làm phim phải dám mạo hiểm, nhất là khi bước vào vùng IP lớn như DC Comics adaptation.
Triết lý ấy không đến từ lý thuyết suông. Lindelof đã đi một hành trình dài, từ thời còn là “thần đồng” được biết đến qua các drama dạng vừa xem vừa lướt như Nash Bridges và Crossing Jordan trên truyền hình giờ vàng của Mỹ, cho tới khi đồng sáng tạo Lost cùng J.J. Abrams và Jeffrey Lieber, biến một loạt phim về những người sống sót sau tai nạn máy bay thành hiện tượng văn hóa đại chúng. Kinh nghiệm bị yêu, bị ghét, bị mổ xẻ đến từng khung hình đã dạy ông rằng điều duy nhất đáng bận tâm không phải là danh sách lỗi “không giống truyện”, mà là câu hỏi: mình đã làm được điều gì có ý nghĩa về mặt sáng tạo hay chưa.
Lanterns: Triết lý chuyển thể được hiện thực hóa trong thế giới DC
Lanterns là nơi triết lý của Lindelof va chạm trực tiếp với một biểu tượng khó tính: Green Lantern của DC. Đây là DC Comics adaptation mà ông đồng sáng tạo cùng Chris Mundy và Tom King, đưa ông trở lại thế giới DC từng được ông tái tưởng tượng gây chấn động với Watchmen năm 2019. Nhưng thay vì “làm lại” huyền thoại theo lối tự do hoàn toàn như với Watchmen, Lanterns phải nằm trong một vũ trụ đã định hình – DC Universe mới dưới sự giám sát của James Gunn và Peter Safran.
Lựa chọn của Lindelof không phải là phóng to lại những trang truyện mà là thu nhỏ khoảng cách giữa vũ trụ vĩ mô và đời sống thường dân. Kyle Chandler vào vai một thành viên Lực lượng Green Lantern dày dạn, được giao nhiệm vụ dìu dắt chàng tân binh do Aaron Pierre thủ vai; cả hai lần theo một âm mưu từ miền trung nước Mỹ lan ra tới vũ trụ xa xôi. Theo mô tả, Lanterns là một phiên bản “thay đổi, grounded”, kéo Green Lantern từ chất thần thoại thuần vũ trụ xuống mặt đất, dù vẫn giữ lại các yếu tố cosmic quen thuộc.
Cấu trúc kể chuyện trong Lanterns mang đậm dấu ấn Lindelof: tháo rời hình tượng anh hùng, trộn lẫn viễn tưởng hoành tráng với drama rất đời thường, và không ngại đảo qua lại giữa các mốc thời gian. Mùa đầu gồm tám tập, và hiện mới chỉ bốn tập đầu được chiếu cho giới truyền thông xem trước. Điều đáng nói là, dù không hề trung thành kiểu “dịch sang ngôn ngữ hình ảnh”, Lanterns vẫn được đánh giá là “thuần chất xuất sắc” – minh chứng cho luận điểm rằng sự khác biệt không phải kẻ thù, mà là điều kiện sống còn của chuyển thể phim truyện tranh.
Từ Lost đến Lanterns: Lindelof trưởng thành cùng kỳ vọng của fan
Muốn hiểu vì sao Damon Lindelof tự tin nói “đáng lẽ chúng ta phải vượt qua cuộc tranh luận này rồi”, cần nhìn lại con đường từ Lost đến những series prestige sau này. Khi Lost bùng nổ, Lindelof là nhà biên kịch trẻ gây tiếng vang nhờ dám kéo truyền hình network vào những thí nghiệm cấu trúc phức tạp, từ flashback, flash-forward đến cả “flash-sideways” ở giai đoạn cuối. Lost không chỉ gây nghiện, mà còn kích hoạt một hình thức fandom mới: fan mổ xẻ từng bí ẩn, từng chi tiết, rồi thất vọng, phẫn nộ, xúc động – đôi khi tất cả cùng lúc – trước cái kết của series.
Nhưng thay vì co lại sau tranh cãi, Lindelof chọn con đường khó hơn: rời xa vùng an toàn thành công đại chúng để trở thành “người đỡ đầu” cho dòng series người lớn kiểu prestige trên một kênh trả phí, mỗi dự án lại khác hẳn nhau và khó hơn trước. The Leftovers mùa hai và ba đi xa khỏi tiểu thuyết gốc của Tom Perrotta; Watchmen không hề là bản phim của graphic novel mà là một dạng “phần tiếp theo” diễn ra ba thập kỷ sau nguyên tác, dám động vào những chủ đề chính trị – chủng tộc nhạy cảm.
Theo mô tả, Lindelof luôn “thăng hoa trong sự thay đổi – và thậm chí vượt qua ranh giới của chất liệu gốc”. Sự trưởng thành của ông thể hiện ở chỗ: ông không còn bị ám ảnh bởi câu hỏi “fan có tức giận không?”. Ông nói, người làm phim đi ngủ không phải với nỗi ám ảnh đã “chọc giận fan” hay chưa, mà với câu hỏi: “Hôm nay mình có làm được điều gì xứng đáng về mặt sáng tạo, có đưa được cảm xúc chân thực mà khán giả liên hệ được vào câu chuyện không?”. Đó là cách Lindelof đối thoại với fandom: bằng chất lượng sáng tạo chuyên môn, không phải bằng lời hứa “tôi sẽ không đổi gì”.
Căng thẳng giữa fan thuần túy và đổi mới sáng tạo: Lanterns nói gì cho ngành công nghiệp
Phản ứng dữ dội trước mọi thay đổi trong chuyển thể phim truyện tranh không chỉ là câu chuyện của riêng DC hay Green Lantern; đó là triệu chứng của một ngành công nghiệp nghiện IP sẵn có, nhưng lại sợ đánh mất lòng trung thành của fan. Lindelof thừa nhận, lấy bất cứ IP tiền tồn tại nào đều chứa “một mức độ ngạo mạn nhất định”. Người làm phim buộc phải chọn: hoặc trung thành đến mức an toàn tuyệt đối, hoặc chấp nhận rủi ro sáng tạo. Và ông nghiêng hẳn về vế thứ hai, coi đó là “trách nhiệm” của cả người tiêu dùng lẫn người sáng tạo.
Lanterns vì thế là thử nghiệm thú vị: một DC Comics adaptation nằm trong vũ trụ được quy hoạch chặt chẽ, nhưng lại tìm cách kể một câu chuyện điều tra tội phạm với tầm quy mô từ thị trấn nhỏ đến vũ trụ rộng lớn, thay vì diễn giải nguyên xi bất kỳ arc truyện nào. Mùa đầu gồm tám tập, và cách nó “ăn khớp” với Superman, Peacemaker hay Supergirl vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ, khi hiện tại mới có bốn tập đầu được chiếu cho báo chí xem. Điều này khiến Lanterns trở thành phép thử: liệu một tác phẩm dám đi khác nguyên tác nhưng vẫn nằm trong hệ sinh thái IP lớn có thể dung hòa được fan thuần túy và nhu cầu đổi mới của cả ngành?
Trong khi đó, Lindelof đã sớm nhìn về phía trước. Dù Lanterns có quay lại với mùa hai hay không, ông sẽ không tham gia; thay vào đó, ông đang “vùi đầu” vào một series mới cho cùng đài, chuyển thể từ tiểu thuyết The Chain xuất bản năm 2019 với Jodie Comer đóng chính. Việc ông tiếp tục chọn một tác phẩm văn học để chuyển thể cho thấy niềm tin bền bỉ: IP không phải xiềng xích, mà là điểm xuất phát cho sự diễn giải. Câu hỏi thực sự dành cho các nhà sản xuất hôm nay không còn là “có được phép thay đổi chất liệu gốc không?”, mà là “anh có dám thay đổi đến mức tác phẩm mới đáng để tồn tại hay không?”.
