Tinh dầu nông thôn: từ nồi nấu thủ công đến tham vọng thương hiệu
Tinh dầu nông thôn là những sản phẩm tinh dầu được chiết xuất từ cây dược liệu bản địa, dựa trên kinh nghiệm dân gian của các gia đình ở vùng quê, rồi được chuẩn hóa bằng công nghệ, quy trình sản xuất hiện đại để trở thành hàng hóa có thương hiệu, có chứng nhận và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc gia. Hành trình của chị Trần Thị Như Oanh ở Nam Trạch, Quảng Trị cho thấy khi phụ nữ nông thôn dám nghĩ về khởi nghiệp nông sản, tinh dầu tràm Quảng Trị không còn là thứ thuốc xoa bóp trong nhà mà trở thành sản phẩm có giá trị cao, đi từ vùng đồi lên kệ hàng khắp cả nước và bước đầu ra thị trường quốc tế.
Chị Như Oanh: nữ doanh nhân nông thôn dám biến nghề nhà thành mô hình kinh doanh
Điểm đáng nói ở câu chuyện tinh dầu Như Oanh không phải là một ý tưởng mới, mà là cách một nữ doanh nhân nông thôn dám đối xử với nghề truyền thống như một doanh nghiệp nghiêm túc. Cái duyên của chị bắt đầu từ vùng đồi Bố Trạch, Quảng Bình, nơi nhiều gia đình nấu tinh dầu bằng cây bản địa để trị cảm gió, ho, chống lại thời tiết đổi mùa. Từ ký ức về nồi tinh dầu trong bếp, hơn 7 năm trước chị nuôi ý chí làm giàu bằng sản phẩm tự mình làm ra ngay trên quê hương vùng gò đồi. Ban đầu, chị chỉ thu mua và bán lẻ tinh dầu tràm của vùng đồi miền tây Quảng Trị, rồi tự trồng sả chanh, học hỏi kỹ thuật chưng cất để chủ động nguồn hàng. Chính quyết định thành lập Hợp tác xã sản xuất tinh dầu Như Oanh đã đánh dấu bước chuyển từ "nghề nhà" sang một mô hình kinh doanh có chiến lược, có liên kết và có thương hiệu riêng.
Mô hình HTX tinh dầu: thu mua địa phương, mở rộng vùng nguyên liệu toàn quốc
Điểm mạnh của tinh dầu Như Oanh nằm ở mô hình kinh doanh biết bám vào lợi thế địa phương nhưng không tự trói mình trong ranh giới hành chính. Từ cơ sở nhỏ lẻ, chị Oanh lập HTX tinh dầu Như Oanh để thuận lợi sản xuất, kinh doanh và xây dựng thương hiệu. Ban đầu, HTX gom được 10ha trồng cây nguyên liệu, rồi mở rộng lên hơn 50ha với các cây chủ lực là tràm trà, tràm 5 gân và sả chanh. Song song, HTX liên kết với hàng trăm hộ dân ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Khánh Hòa… trên tổng diện tích gần 250ha, theo phương án thuê đất, cung cấp giống, kỹ thuật và thu mua nguyên liệu nấu tinh dầu. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Mỗi năm, HTX chúng tôi cung ứng ra thị trường khoảng 80 ngàn sản phẩm tinh dầu các loại và được khách hàng tiêu thụ hết". Đây không còn là câu chuyện một hộ gia đình, mà là một chuỗi giá trị nông sản được tổ chức bài bản.
Từ cây tràm vùng đồi đến sản phẩm OCOP 3 sao và giấc mơ xuất khẩu
Khác với nhiều mô hình khởi nghiệp nông sản chạy theo đa dạng hóa sản phẩm, HTX tinh dầu Như Oanh chọn con đường tập trung vào chất lượng. Quan điểm sản xuất của HTX là làm tốt chất lượng chứ không đưa ra quá nhiều dòng sản phẩm. Mỗi năm, HTX sản xuất khoảng 3 tấn tinh dầu – tương đương 1.200 lít mỗi tấn – gồm tinh dầu tràm trà, tràm 5 gân, sả, sả zava. Nhờ kiểm soát chất lượng, các sản phẩm này đã được công nhận OCOP 3 sao và được chào bán, tiêu thụ tại Lào, Thái Lan, Nhật Bản, Malaysia…. Đáng chú ý, HTX còn nhân giống tràm, sim, cung ứng hơn 50 vạn cây giống mỗi năm, với diện tích trồng cây dược liệu lên gần 3.000ha và tổng doanh thu gần chục tỷ đồng. Việc đưa thiết bị, công nghệ tiên tiến vào sản xuất không chỉ nâng giá trị tinh dầu địa phương, mà còn chứng minh nông thôn hoàn toàn có thể sản xuất sản phẩm đạt chuẩn xuất khẩu.
Bài học cho khởi nghiệp nông sản: phụ nữ nông thôn và tầm nhìn dài hạn
Điểm cốt lõi trong câu chuyện tinh dầu tràm Quảng Trị là tầm nhìn dài hạn của một nữ doanh nhân nông thôn với nghề truyền thống. Chị Oanh không dừng lại ở việc bán tinh dầu quê, mà tiếp tục đầu tư thiết bị công nghệ cao để nâng chất lượng, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu, đồng thời mở rộng liên kết trồng cây tràm nguyên liệu và tăng sản lượng cây giống cho khách hàng. HTX còn đang thử nghiệm trồng tràm trên vùng đồi cát ven biển, tận dụng khả năng chịu hạn, chịu nắng của cây để mở thêm vùng nguyên liệu lớn cho tương lai. Bài học ở đây là: khởi nghiệp nông sản không chỉ là làm ra một sản phẩm, mà là xây dựng cả hệ sinh thái từ giống, vùng trồng, chế biến đến thị trường. Khi phụ nữ nông thôn được trao cơ hội và tự tin áp dụng tư duy kinh doanh hiện đại, những nồi tinh dầu thủ công có thể trở thành thương hiệu quốc gia, thậm chí bước ra thị trường quốc tế.
