Giấc mơ sân khấu và thực tế công nhân ở tuổi U65
Hiện tượng ca sĩ Việt kiều Mỹ bước qua tuổi 60 phải rời ánh đèn sân khấu để làm công việc tay chân, như công nhân hay kinh doanh nhỏ lẻ, phản ánh mâu thuẫn giữa đam mê âm nhạc và thực tế khó khăn kinh tế, nhất là khi sức khỏe suy giảm và hệ thống bảo trợ nghề nghiệp cho nghệ sĩ gần như không tồn tại. Câu chuyện của ca sĩ Tuấn Cảnh – giọng ca trữ tình quê Hà Nội từng được yêu thích thập niên 1990 – là một ví dụ điển hình. Ở tuổi U65, anh không sống được bằng âm nhạc, phải làm công nhân hãng, xen kẽ gói bánh chưng, làm nem cua bể bán online để trang trải cuộc sống và giảm áp lực tài chính. Khi danh hài Thúy Nga nói thẳng “dạo này kinh tế khó khăn, tiền bạc kiếm ít quá nên anh Tuấn Cảnh phải đi làm công nhân cho hãng rồi”, người nghe chợt nhận ra giấc mơ hào nhoáng về đời ca sĩ ở nước ngoài đã va vào bức tường thực tế.
Từ giọng ca thập niên 1990 đến người lao động lam lũ
Nếu từng nghe những ca khúc quê hương của Tuấn Cảnh ở TP.HCM trong thập niên 1990, khó ai hình dung ra cảnh ông ở tuổi ngoài 50, rồi U65, tất bật như một người lao động phổ thông trên đất Mỹ. Sau khi ly hôn mẹ của “bé Xuân Mai” năm 2004 và tái hôn, anh sang Mỹ định cư, ban đầu làm nghề nail cùng gia đình vợ ở Hawaii. Chuyển sang California, anh tạm giã từ sự nghiệp âm nhạc chuyên nghiệp để mở tiệm phở gà chuẩn vị Bắc và bán bánh chưng dịp Tết, tận dụng tay nghề nấu ăn gia truyền. Nhưng kinh doanh nhà hàng ở xứ người không phải giấc mơ màu hồng: áp lực quản lý, bếp núc quá vất vả khiến anh phải nhượng lại quán. Hết phở đến công nhân, rồi cơm văn phòng mang đi, rồi lại bỏ vì “cái bếp chật quá, anh ấy nấu bị mệt” nên quay về đi làm hãng. Hành trình zigzag ấy cho thấy sự nghiệp âm nhạc nước ngoài của nhiều ca sĩ thực chất là chuỗi thử nghiệm mưu sinh hơn là tiếp nối tỏa sáng.
Đam mê âm nhạc và nhu cầu được lao động: tự lập hay bị đời đày?
Điều đáng chú ý là Tuấn Cảnh không muốn dựa vào con gái – ca sĩ Xuân Mai – dù cô nói rõ sẽ đi hát kiếm tiền nuôi bố, để ông “nghỉ ngơi”. Anh khẳng định: dù con có cho tiền thì vẫn đi làm, vì “tôi phải đi làm để thấy mình còn tồn tại, còn có ích cho xã hội” và nếu 80 tuổi còn sức, anh vẫn sẽ đi làm. Với anh, ngồi yên ở nhà, đi chơi mới là bệnh; lao động là cách giữ nhân phẩm, lòng tự trọng của một người nghệ sĩ tha hương. Khi nhiều người nói anh “bị trời đày vất vả”, anh lại xem đó là lựa chọn sống: số lam lũ nhưng chủ động. Mâu thuẫn nằm ở chỗ: đam mê âm nhạc không nuôi được đời sống, song chính tinh thần tự lập lại đẩy anh sâu hơn vào vòng xoáy công việc tay chân trong bối cảnh tuổi tác và sức khỏe không còn sung mãn. Câu hỏi “tự lập hay bị đời đày?” vì thế không dễ trả lời, nhưng nó làm lộ rõ khoảng trống bảo trợ cho ca sĩ Việt kiều Mỹ lớn tuổi.
Khi ánh đèn sân khấu tắt: bài học cho thế hệ ca sĩ đi sau
Từ những buổi livestream với bạn bè nghệ sĩ, hình ảnh một Tuấn Cảnh U65 đi làm công nhân, gói bánh chưng bán online, lúc tính mở tiệm cơm suất rồi lại buông vì quá mệt, không chỉ là câu chuyện riêng của một ca sĩ. Nó phơi bày thực tế: khó khăn kinh tế ca sĩ là có thật, và hào quang tuổi trẻ không bảo đảm an toàn tài chính khi bước vào tuổi 60 âm nhạc. Sự nghiệp âm nhạc nước ngoài của nhiều ca sĩ thế hệ cũ dễ bị lãng quên, vì cộng đồng khán giả phân tán, thị trường giải trí thay đổi, còn chi phí sống ở Mỹ thì luôn cao. Khi nghề hát không đủ nuôi thân, nhiều người buộc phải bỏ lỏng sự nghiệp biểu diễn để kiếm sống bằng lao động tay chân, như câu chuyện của Tuấn Cảnh đang diễn ra. Bài học cho thế hệ ca sĩ đi sau khá rõ: nếu chỉ mang theo đam mê mà không chuẩn bị cho một hệ sinh thái thu nhập ngoài sân khấu, giấc mơ Việt kiều rất có thể kết thúc trong một xưởng sản xuất chứ không phải phòng thu.
