Khi mẹ của ca sĩ trở thành cầu nối truyền thống – hiện đại
Những người mẹ của ca sĩ sở hữu học vị cao hoặc là nghệ nhân dân tộc đang đóng vai trò cầu nối sống động giữa hát then truyền thống, hát chèo dân ca và đời sống nhạc trẻ, định hình căn cốt văn hóa lẫn sứ mệnh nghệ thuật cho thế hệ ca sĩ mới qua chính câu chuyện gia đình âm nhạc của mình. Vai trò này quan trọng hơn nhiều so với hình ảnh “hậu phương”, vì họ tham gia trực tiếp vào quá trình sáng tạo, truyền thụ kỹ năng, bồi đắp bản sắc và giúp các con không lạc mất gốc trong cuộc chơi giải trí hiện đại. Và chính trên sân khấu, nơi âm thanh điện tử gặp tiếng đàn tính, nơi beat pop chạm vào làn điệu chèo, chúng ta nhìn thấy rõ hình bóng của những bà mẹ ấy.
Nhìn vào câu chuyện mẹ ca sĩ Hoàng Dũng và mẹ của Hà An Huy, có thể thấy rõ một mẫu hình mới: phụ huynh không chỉ ủng hộ tinh thần mà còn đồng hành như cộng sự nghệ thuật. Họ không đứng ngoài, cũng không áp đặt; họ mang vốn tri thức, kinh nghiệm biểu diễn và tình yêu với văn hóa dân tộc để cùng các con kiến tạo con đường sáng tạo riêng. Khi công chúng xúc động trước một tiết mục mang chất liệu dân gian, phía sau thường là “bàn tay vô hình” của những người mẹ biết cân bằng giữa truyền thống và nhu cầu của khán giả trẻ hôm nay.
Mẹ Hoàng Dũng: từ giảng viên Hóa học đến nghệ nhân hát then U70
Mẹ ca sĩ Hoàng Dũng là PGS.TS Hoàng Thị Chiên, sinh năm 1960, cựu giảng viên khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, cũng là nghệ nhân hát then. Đây không phải một chi tiết “cho vui tiểu sử”, mà là chìa khóa để hiểu cách Hoàng Dũng nhìn âm nhạc như những câu chuyện giàu chiều sâu. Từ phòng thí nghiệm, bà bước sang không gian then Tày, trở thành người thực hành then và biểu diễn trong tốp Then Suối Ngàn sau khi nghỉ hưu. Chuyển động tưởng chừng trái ngược ấy lại tạo nên sự kết hợp quý hiếm giữa tư duy khoa học và cảm quan dân gian.
Khoảnh khắc bà Hoàng Thị Chiên cầm đàn tính, hát then cùng con trai trên sân khấu “Anh trai vượt ngàn chông gai” không chỉ là màn xuất hiện gây xúc động; đó là hình ảnh biểu tượng, nơi hai thế hệ người Tày cùng đưa hát then truyền thống bước vào bối cảnh âm nhạc đương đại. Bản thân Hoàng Dũng – từng học Đại học Ngoại thương – rẽ hướng làm ca sĩ, viết nhạc tự sự, chú trọng câu chuyện và cảm xúc. Ở anh, ta thấy dấu ấn của một gia đình coi tri thức là nền tảng, nhưng cũng tôn trọng tiếng gọi nghệ thuật. Nói cách khác, mẹ anh vừa dạy anh nghị lực sống, vừa trao cho anh một “từ điển văn hóa Tày” để anh tự do sáng tạo.
Hà An Huy và người mẹ NSƯT đọc hộ ngôn ngữ 300 làn điệu chèo
Nếu câu chuyện của Hoàng Dũng nhấn vào học vị, thì Hà An Huy lại cho thấy sức nặng của một gia đình âm nhạc ba đời. Anh sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, với bà ngoại là NSND Thúy Mơ, nguyên Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Hải Dương, và mẹ là NSƯT Minh Phương (sinh năm 1974), hiện công tác tại Nhà hát Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV). Đây là một gia phả nghệ thuật mà ở đó, hát chèo dân ca không phải “chất liệu tham khảo” mà là không khí sống thường ngày. Không lạ khi nền tảng âm nhạc dân gian trở thành phần quan trọng trong tư duy sáng tạo của một ca sĩ trẻ theo dòng nhạc mới như Hà An Huy.
Chèo cổ Việt Nam có hàng trăm làn điệu, mỗi làn điệu mang cấu trúc nhịp phách, luyến láy và sắc thái riêng. Trong bối cảnh đó, việc chọn đúng một làn điệu để hòa cùng bản phối hiện đại không phải chuyện bốc thăm. Hà An Huy chia sẻ mẹ anh đã giúp chắt lọc từ hơn 300 làn điệu chèo để tìm giai điệu vừa giữ được bản sắc truyền thống, vừa phù hợp với tinh thần bài hát và không khí lễ hội trên sân khấu “Anh trai vượt ngàn chông gai”. Kinh nghiệm biểu diễn của NSƯT Minh Phương còn hỗ trợ anh xử lý nốt rung, luyến, nhả chữ chuẩn xác khi đặt giữa phần phối hiện đại. Trong trường hợp này, người mẹ không còn là “khán giả số một” mà là đạo diễn ngầm của những cú pha trộn văn hóa tinh tế.
Học vị, di sản và sứ mệnh âm nhạc của thế hệ ca sĩ trẻ
Điểm thú vị trong hai câu chuyện là sự giao thoa giữa học vị, tính chuyên nghiệp và di sản dân gian. Một bên là PGS.TS chuyên ngành Hóa học, sau trở thành nghệ nhân then; một bên là NSƯT chuyên hát chèo, đạt nhiều giải thưởng dòng dân ca trên sóng phát thanh. Cả hai đều không ép con “nối nghiệp”, nhưng chính họ cung cấp bộ công cụ văn hóa lẫn kỹ thuật để các ca sĩ trẻ bước ra sân khấu với gốc rễ vững vàng. Khi Hoàng Dũng đưa then Tày – cùng mẹ – vào tiết mục “Tích tịch tình tang”, hay khi Hà An Huy nhờ mẹ chọn làn điệu chèo phù hợp, họ đang chứng minh rằng âm nhạc truyền thống không phải gánh nặng quá khứ, mà là kho ý tưởng cho hiện tại.
Tiết mục kết hợp chất liệu truyền thống của Hà An Huy tại “Anh trai vượt ngàn chông gai” thể hiện xu hướng của nhiều nghệ sĩ trẻ hiện nay: tiếp thu kinh nghiệm từ thế hệ đi trước để đưa âm nhạc dân tộc đến gần hơn với công chúng đại chúng. Khi những bà mẹ – từ giảng viên đại học đến nghệ nhân dân tộc – bước ra cùng con trên sân khấu, họ cho thấy truyền thống không hề xa lạ với đời sống đô thị. Điều cần thiết lúc này không phải thêm khẩu hiệu “giữ gìn bản sắc”, mà là thêm nhiều gia đình như thế: nơi con cái được tự do chọn đường, nhưng đường đi nào cũng bắt đầu từ một kho tàng ký ức dân gian được mẹ gìn giữ và truyền lại từng ngày.
