Năm học của hành động kiểm chứng: định nghĩa qua trải nghiệm học sinh
Năm học 2026-2027 trong giáo dục phổ thông Việt Nam được hiểu là giai đoạn mà Nghị quyết 71 giáo dục chuyển từ văn bản chính sách sang hành động kiểm chứng trong từng trường, từng lớp học, với trọng tâm là học thật, thi thật, nhân tài thật, và mọi đổi mới giáo dục đều phải được đo bằng sự thay đổi cụ thể trong chất lượng học tập, môi trường kỷ luật và cơ hội phát triển của học sinh. Điểm mấu chốt của năm học này không nằm ở số lượng văn bản, hội nghị hay cuộc họp, mà ở việc những định hướng lớn có thực sự làm khác đi một tiết học, một bài kiểm tra, một giờ sinh hoạt chủ nhiệm. Nếu sau một năm, cuộc sống học đường của học sinh vẫn bị chi phối bởi khẩu hiệu hơn là bằng trải nghiệm học tập rõ ràng, Nghị quyết 71 sẽ chỉ dừng lại ở “vận hội trên giấy”, không phải là bước ngoặt thực sự cho hệ thống giáo dục.
Nghị quyết 71: vận hội lớn chỉ có ý nghĩa khi đi vào chính sách lớp học
Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị được giới thiệu như một nghị quyết về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, mở ra định hướng mới cho quản trị, tổ chức mạng lưới trường học và chính sách học tập. Nhưng bản thân nghị quyết không tự sinh ra đổi mới giáo dục; nó chỉ là điều kiện mở cửa. Vận hội ấy, như đã được nhấn mạnh, chỉ có ý nghĩa khi từng địa phương tạo được chuyển biến, từng nhà trường tạo được thay đổi và từng lớp học tạo được chất lượng thực. Nói cách khác, thước đo của Nghị quyết 71 giáo dục không phải là số báo cáo được gửi lên, mà là việc một giáo viên đứng lớp có nhẹ đi gánh nặng chính sách bất hợp lý, một học sinh vùng khó có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ, hay một bài kiểm tra trở nên minh bạch hơn. Nếu các thay đổi về quản trị, sáp nhập trường, hay thiết kế chương trình chỉ được xem xét trên sơ đồ tổ chức mà bỏ qua cảm nhận của người học trong lớp, thì chính sách mới đang đi ngược với mục tiêu mà nó đặt ra.
Ít khẩu hiệu hơn, nhiều hành động hơn: áp lực đổi mới từ chương trình đến phương pháp dạy học
Sau một thời gian triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, cả ưu điểm lẫn bất cập đã hiện rõ, và năm học 2026-2027 được đặt trong bối cảnh ngành giáo dục buộc phải nhìn thẳng vào thực tế ấy. Không thể tiếp tục bảo vệ chương trình bằng mọi giá; điều cần bảo vệ là mục tiêu giáo dục và quyền được học một cách hợp lý của học sinh. Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn đã nêu mục tiêu cao nhất của năm học mới là xây dựng một nền giáo dục công bằng, chất lượng và trung thực; nâng cao chất lượng toàn diện và tạo cơ hội học tập cho mọi người dân. Đồng thời, ông cam kết năm học 2026-2027 sẽ trả lại chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh, xây dựng một hệ thống học thật, thi thật, nhân tài thật và giá trị thật. Những lời cam kết này chỉ có giá trị khi được cụ thể hóa thành quyết định điều chỉnh chương trình, đánh giá thẳng thắn các thông tư như quy định về dạy thêm học thêm, và khi giáo viên không còn phải thích nghi vô hạn với các bất cập do chính sách chậm điều chỉnh.
Chính sách lớp học: đổi mới giáo dục phải đo bằng giờ học và kỷ luật
Một thực tế được cả giáo viên và nhà quản lý cùng nhấn mạnh: thước đo của hành động kiểm chứng nằm ở lớp học. Đổi mới giáo dục không thể chỉ thể hiện trên slide hội thảo; nó phải hiện ra trong việc giáo viên dạy thế nào, học sinh hiểu gì, nội dung có thực tế hay không và chất lượng có cải thiện. Năm học mới cũng cần một tinh thần mới: ít khẩu hiệu hơn, nhiều việc làm hơn; ít hội họp hình thức hơn, nhiều quyết sách giải quyết vấn đề hơn. Điều này cũng áp dụng cho câu chuyện kỷ luật và nhân văn trong trường học. Giáo dục được kỳ vọng nhân văn, tôn trọng học sinh và bảo vệ quyền trẻ em, nhưng nhân văn không đồng nghĩa với nới lỏng kỷ luật. Trước thực trạng bạo lực học đường, lệch chuẩn văn hóa, tác động tiêu cực từ mạng xã hội, một ngôi trường thiếu kỷ luật sẽ rất khó hình thành những cá nhân có ý thức kỷ luật. Yêu học trò không có nghĩa là bỏ qua hành vi sai; bảo vệ học sinh không thể là bỏ qua quyền được an toàn của giáo viên và các bạn khác trong lớp.
Công nghệ, thi trên máy tính và yêu cầu “học thật – thi thật – nhân tài thật”
Khía cạnh dễ nhìn thấy nhất của đổi mới giáo dục trong năm học 2026-2027 là ứng dụng công nghệ, từ quản lý số, nền tảng hỗ trợ giáo viên – học sinh đến chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT 2027 trên máy tính. Về nguyên tắc, đổi mới phương thức thi là cần thiết, nhưng máy tính chỉ là công cụ; sự công bằng của kỳ thi phụ thuộc vào ngân hàng câu hỏi, phần mềm, bảo mật, hạ tầng kỹ thuật và quy trình xử lý tình huống bất thường. Trong bối cảnh này, khẩu hiệu “học thật – thi thật – nhân tài thật” phải trở thành nguyên tắc sống còn, không được phép tồn tại vùng xám trong thi cử, và trách nhiệm quản lý không thể bị hòa tan sau mỗi vụ tiêu cực. Việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt trí tuệ nhân tạo, cũng chỉ có ý nghĩa khi được triển khai trên nền hạ tầng tương đối đồng đều, nhằm kéo giảm khoảng cách giáo dục giữa đô thị và nông thôn, miền núi. Nếu công nghệ chỉ làm đẹp báo cáo mà không bảo đảm sự công bằng trong cơ hội học tập và trong chính bài thi, thì đó là đổi mới hình thức chứ không phải bước chuyển chất củng cố niềm tin xã hội vào giáo dục.
