Chiến dịch nước sạch: từ thỏa thuận hợp tác đến mục tiêu 1,8 triệu học sinh
Chiến dịch giáo dục nước sạch trong trường tiểu học là một chương trình môi trường trường học kết hợp truyền thông, giáo dục và đầu tư hạ tầng, nhằm giúp hàng triệu học sinh hình thành thói quen tiết kiệm nước, bảo vệ nguồn nước và giữ gìn vệ sinh trường học ngay từ những năm đầu đời học đường, qua đó chuẩn hóa cách nhà trường dạy và sống cùng nước sạch trên phạm vi toàn quốc. Sáng 25-9, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký thỏa thuận hợp tác với Suntory PepsiCo Việt Nam để triển khai “Chương trình truyền thông và giáo dục nâng cao nhận thức về nước sạch, bảo vệ môi trường và nâng cao sức khỏe cho học sinh, sinh viên” giai đoạn 2026-2029. Điều đáng chú ý là chương trình không chỉ tiếp tục, mà mở rộng mạnh mẽ, hướng tới tiếp cận khoảng 1,8 triệu học sinh tiểu học với nội dung giáo dục nước sạch, tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước, cùng vệ sinh trường học. Đây là bước đi tham vọng, cho thấy nước sạch và môi trường đã được nhìn nhận như một trục nội dung giáo dục cốt lõi chứ không phải hoạt động ngoại khóa rời rạc.
Tích hợp vào chương trình: khi nước sạch trở thành nội dung học chính khóa
Điểm quan trọng nhất của chiến dịch lần này là cách Bộ Giáo dục tích hợp giáo dục nước sạch vào chương trình chính khóa, thay vì chỉ tổ chức vài buổi ngoại khóa mang tính phong trào. Tài liệu hướng dẫn tổ chức dạy và học về tiết kiệm và bảo vệ nguồn nước ở cấp tiểu học đã được phê duyệt để giáo viên dùng trong hoạt động giáo dục và trải nghiệm liên quan đến tiết kiệm nước học sinh và bảo vệ nguồn nước. Theo định hướng hợp tác mới, các nội dung về tiết kiệm nước, vệ sinh trường học và bảo vệ môi trường sẽ được tích hợp phù hợp vào các môn học và hoạt động ngoài giờ, đồng thời điều chỉnh theo đặc điểm lứa tuổi học sinh tiểu học. Nhìn ở góc độ người làm giáo dục, đây là chuyển dịch đáng hoan nghênh: thay vì thêm gánh nặng, tài liệu giúp giáo viên lồng ghép nội dung môi trường vào bài giảng, biến mỗi tiết học thành một mảnh ghép nhỏ của văn hóa sống xanh. Nếu triển khai nhất quán, học sinh không chỉ “biết” nước sạch quan trọng, mà còn được lặp lại hành vi tốt trong nhiều ngữ cảnh học tập khác nhau.
Phương pháp thực hành, trải nghiệm: giáo dục môi trường phải chạm được vào đời sống
Không có thói quen nào được hình thành chỉ bằng khẩu hiệu, và chương trình này dường như hiểu rõ điều đó. Dựa trên phương pháp giáo dục chủ động từ Nhật Bản, MIZUIKU – Em yêu nước sạch – đặt học sinh ở vị trí trung tâm, kết hợp dạy học trong lớp với hoạt động trải nghiệm, đồng thời tập huấn giáo viên để nâng cao khả năng truyền đạt và lan tỏa kiến thức về bảo vệ nguồn nước. Các hoạt động được thiết kế tăng cơ hội học tập qua trải nghiệm, giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tế, hình thành những thói quen tích cực trong chăm sóc sức khỏe và trách nhiệm với môi trường, cộng đồng. Đây là phần cốt lõi: nếu hoạt động trải nghiệm được xây dựng gắn với đời sống hàng ngày – như cách rửa tay, dùng nước ở bồn rửa, ứng xử với nhà vệ sinh trường học – thì chương trình môi trường trường học sẽ không bị biến thành một cuộc thi vẽ tranh nhất thời mà trở thành văn hóa sống sạch trong lớp học. Tuy nhiên, chất lượng thực hành sẽ phụ thuộc mạnh vào năng lực giáo viên và mức độ hỗ trợ chuyên môn liên tục, không thể chỉ là vài đợt tập huấn rồi để trường tự xoay xở.
Hạ tầng nước sạch: giáo dục không thể đứng ngoài thực trạng nguồn nước
Giáo dục nước sạch sẽ khó thuyết phục nếu học sinh vẫn uống nước chưa đảm bảo hoặc đi qua nhà vệ sinh xuống cấp mỗi ngày. Ở điểm này, chương trình đã đi đúng hướng khi gắn nội dung học tập với cải thiện hạ tầng. Sau hơn một thập kỷ triển khai, MIZUIKU đã hỗ trợ 214 công trình nước sạch và vệ sinh, góp phần cải thiện điều kiện sống cho khoảng 6 triệu người. Riêng giai đoạn hợp tác 2023-2025, chương trình tiếp cận hơn 712.000 học sinh, tập huấn khoảng 10.000 giáo viên và hỗ trợ 55 công trình nước sạch, vệ sinh tại các địa phương. Trong giai đoạn mới, chiến dịch dự kiến hỗ trợ khoảng 50 hệ thống lọc nước và cải thiện điều kiện vệ sinh tại các khu vực còn khó khăn, tạo điều kiện để học sinh có thêm cơ hội tiếp cận nguồn nước sạch và vệ sinh môi trường. Câu hỏi chính sách đặt ra là: liệu 50 hệ thống lọc nước có đủ tạo chuyển biến ở những vùng khó khăn nhất, hay chỉ là điểm sáng lẻ loi? Nếu coi đây là mô hình, Nhà nước cần tiếp tục nhân rộng đầu tư hạ tầng, tránh để giáo dục nước sạch chỉ đẹp trên poster trong khi vòi nước ở trường vẫn chảy… nâu.
Tiếp nối hơn một thập kỷ và những kỳ vọng đến sau 2029
Sau hơn một thập kỷ, chương trình MIZUIKU tại Việt Nam đã tiếp cận hơn 1 triệu học sinh, 21.000 giáo viên và 41.000 lớp học tại 34 tỉnh, thành phố. Giai đoạn 2026-2029 vì thế không phải khởi đầu từ con số 0, mà là bước mở rộng trên nền tảng đã thử nghiệm và chứng minh hiệu quả. Tại lễ ký kết, hai bên thống nhất tiếp tục triển khai theo hướng kế thừa nội dung hiệu quả, đồng thời đổi mới phương pháp và mở rộng phạm vi hoạt động để phù hợp hơn với nhu cầu học sinh, sinh viên trong bối cảnh mới. Một câu nói đáng chú ý từ phía đối tác là định hướng “phát triển vì những điều tốt đẹp”, với tham vọng đóng góp lâu dài cho cộng đồng thông qua giáo dục, sức khỏe và môi trường. Về phía Bộ Giáo dục, việc coi sức khỏe học đường và giáo dục môi trường là nhiệm vụ trọng tâm cho thấy chương trình nước sạch lần này được đặt vào khung chính sách chứ không phải hoạt động tài trợ đơn lẻ. Kết luận công bằng là: nếu giai đoạn 2026-2029 thành công trong việc biến nước sạch và vệ sinh trường học thành chuẩn sống thường ngày ở bậc tiểu học, chúng ta có cơ sở để tin rằng sau 2029, giáo dục môi trường sẽ không còn là “phần phụ” của nhà trường.
