Bệnh thành tích giáo dục là gì và vì sao chỉ thị 31 là lời cảnh tỉnh
Bệnh thành tích giáo dục là tình trạng hệ thống dạy và học chạy theo điểm số, tỷ lệ lên lớp và tỷ lệ tốt nghiệp, dẫn tới gian dối, hạ chuẩn đánh giá, bỏ qua năng lực thực chất của học sinh, gây áp lực thi cử méo mó và làm suy giảm niềm tin xã hội vào nhà trường. Trong bối cảnh đó, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 về các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027 là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với toàn ngành giáo dục. Không chỉ là văn bản hành chính, chỉ thị này đặt bệnh thành tích giáo dục vào trung tâm của chương trình cải cách, coi đây là căn bệnh phải “chữa” nếu muốn nâng chất lượng thay vì tô hồng thành tích.
Từ quản lý sang quản trị: kỷ cương và văn hóa trung thực là liều thuốc bắt buộc
Cốt lõi của Chỉ thị 31 là yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”. Điều đó chỉ có ý nghĩa khi kỷ cương và trách nhiệm được siết lại, bởi nếu người đứng đầu cơ sở giáo dục vẫn được thưởng vì thành tích giấy, mọi khẩu hiệu về đổi mới sẽ tiếp tục vô nghĩa. Thủ tướng nhấn mạnh: phải “tăng cường kỷ cương, nâng cao trách nhiệm thực thi nhiệm vụ; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất” và có giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích, không chạy theo tỷ lệ lên lớp, tỷ lệ tốt nghiệp, bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học. Quan điểm này đặt lại trật tự ưu tiên: trung thực quan trọng hơn đẹp số liệu, liêm chính quan trọng hơn thành tích báo cáo.
Đổi mới kiểm tra, cắt giảm kỳ thi: khắc phục áp lực thi cử bằng đánh giá học sinh thực chất
Muốn khắc phục áp lực thi cử, không thể chỉ kêu gọi giảm căng thẳng trong lớp học; cấu trúc thi cử và cách đánh giá phải thay đổi. Chỉ thị 31 yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng thực chất, hiệu quả, giảm áp lực thi cử, chấn chỉnh kỷ luật trường học và tăng cường phòng, chống gian lận trong các kỳ thi, nhất là Kỳ thi tốt nghiệp THPT, xử lý nghiêm sai phạm. Đồng thời, Thủ tướng chỉ đạo các địa phương rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và phụ huynh. Điều này nếu được thực thi nghiêm túc sẽ buộc hệ thống chuyển trọng tâm từ luyện thi sang đánh giá học sinh thực chất, từ luyện “mẹo” bài thi sang rèn năng lực dài hạn.
Chính sách giáo dục mới: tái cấu trúc trường lớp, phổ cập và sách giáo khoa thống nhất
Điểm đáng chú ý là các chính sách giáo dục mới không tách rời khỏi cuộc chiến với bệnh thành tích giáo dục mà song hành để tạo nền tảng bền vững. Thủ tướng yêu cầu Bộ GD-ĐT hoàn thiện thể chế, chính sách, không để khoảng trống pháp lý, đồng thời xây dựng bộ chỉ số giám sát các mục tiêu phát triển giáo dục. Hệ thống trường lớp sẽ được rà soát, sắp xếp theo hướng hình thành các cơ sở quy mô lớn, giải thể điểm trường lẻ không đạt chuẩn để tập trung thành trường nội trú, bán trú ở vùng khó. Song song, Nhà nước triển khai phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3–5 tuổi, thực hiện giáo dục bắt buộc THCS, thí điểm chương trình mầm non mới và một bộ sách giáo khoa thống nhất trên cả nước, bảo đảm cung ứng đầy đủ trước ngày 15/8/2026.
Từ chính sách đến lớp học: điều gì sẽ thay đổi với giáo viên, học sinh và phụ huynh?
Nếu các cam kết trong Chỉ thị 31 được thực thi đến nơi, người chịu tác động trực tiếp sẽ là giáo viên, học sinh và phụ huynh. Về nhân sự, Bộ GD-ĐT được giao phối hợp với Bộ Nội vụ cơ cấu lại đội ngũ theo hướng tăng giáo viên đứng lớp, hoàn thành rà soát và tuyển đủ giáo viên ngay từ đầu năm học 2026-2027, đồng thời chấm dứt tình trạng “xã trắng” không có người phụ trách giáo dục trong năm 2026. Về dạy – học, hệ sinh thái giáo dục số thống nhất từ trung ương đến địa phương, tăng cường dạy ngoại ngữ, ngôn ngữ láng giềng và từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, cùng dạy 2 buổi/ngày, STEM/STEAM, kỹ năng số… sẽ tạo ra bức tranh mới. Nhưng mấu chốt vẫn là: mọi đổi mới chỉ có ý nghĩa khi kỷ cương được siết và đánh giá học sinh thực chất trở thành “luật chơi” chung.
