Đổi mới bắt đầu từ việc hiểu học trò
Giáo viên vùng khó là những nhà giáo gắn bó với nơi điều kiện học tập còn nhiều trở ngại, đồng thời điều chỉnh cách dạy và hoạt động giáo dục theo hoàn cảnh, nhu cầu cụ thể của học sinh. Giá trị của họ không chỉ nằm ở việc giữ lớp học sáng đèn, mà còn ở cách giúp từng em dám tham gia, biết mình có thể tiến bộ và có lý do để tiếp tục đến trường. Ba câu chuyện của cô Trần Thị Thái Hà ở Gia Lai, cô Nguyễn Thanh Hoa ở Sơn La và cô Phùng Thúy Phương tại Khun Há cho thấy đổi mới không nhất thiết bắt đầu từ điều kiện đầy đủ. Nó khởi đi từ câu hỏi gần gũi: học sinh đang vướng ở đâu, và người thầy có thể làm gì để việc học trở nên có ý nghĩa hơn?

Mười bảy năm đồng hành, nuôi tự tin và niềm tự hào
Cô Trần Thị Thái Hà, sinh năm 1987, đã gắn bó 17 năm với công tác Tổng phụ trách Đội tại Trường Tiểu học Ayun, xã Ayun, tỉnh Gia Lai. Trường có 3 phân hiệu, 10 điểm trường với hơn 1.000 học sinh; khoảng 80% là học sinh Ba Na. Những điểm trường cách xa nhau, đường đi khó khăn, trang thiết bị phong trào không đồng đều, còn một số em hạn chế tiếng Việt và có hoàn cảnh gia đình thiếu thốn. Trong điều kiện ấy, tổ chức hoạt động Đội đòi hỏi sự linh hoạt chứ không thể áp dụng một khuôn mẫu cho tất cả. Cô Hà đưa múa hát, trò chơi dân gian và hoạt động tìm hiểu truyền thống Ba Na vào sinh hoạt Đội, đồng thời khuyến khích các em giao tiếp bằng tiếng Việt mà vẫn trân trọng tiếng mẹ đẻ. Các em vốn rụt rè dần tự tin trước đám đông, tham gia hoạt động tập thể, giúp bạn và bộc lộ năng khiếu. Đó là chuyển biến đáng kể: bản sắc không bị đặt đối lập với việc học hay sự tự tin, mà trở thành điểm tựa để các em bước ra giao tiếp.

Từ những con đường đến bản đến 11 sáng kiến
Cô Nguyễn Thanh Hoa, Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Mường Hung, tỉnh Sơn La, đã có 23 năm gắn bó với giáo dục vùng cao. Năm 2003, sau khi tốt nghiệp sư phạm, cô nhận công tác tại xã Mường Sai, một địa bàn vùng III biên giới. Khi đường đến lớp quanh co, dốc trơn, nhà xa trường hàng chục cây số và học sinh còn phải phụ giúp gia đình làm nương, giữ sĩ số không thể chỉ trông chờ các em tự đến lớp. Cô cùng đồng nghiệp băng đèo, lội suối, đến từng bản vận động gia đình cho con tiếp tục đi học. Những trăn trở về việc học và quản lý giáo dục đã được cô chuyển thành 11 sáng kiến kinh nghiệm về đổi mới phương pháp dạy học và công tác quản lý. Con số ấy có ý nghĩa vì mỗi sáng kiến nảy sinh từ thực tế cần tháo gỡ, thay vì đổi mới để hoàn thành một danh mục. Qua các hoạt động, cô hướng tới môi trường gần gũi, nơi học sinh có cơ hội tham gia, được ghi nhận và phát huy khả năng.

Bài học tích cực mở đường cho tư duy
Tại Trường TH&THCS Khun Há, cô Phùng Thúy Phương dạy Lịch sử - Địa lý và bồi dưỡng học sinh giỏi Địa lý. Cô thay cách ôn tập nặng ghi nhớ bằng hoạt động nhóm, trình bày ý kiến, hệ thống hóa kiến thức và tự đánh giá. Học sinh được quan sát, đặt câu hỏi, trao đổi và liên hệ bài học với cuộc sống; nhờ vậy, môn học vốn dễ khô khan trở thành dịp để các em tập suy nghĩ, phân tích và vận dụng kiến thức. Năm 2024, sáng kiến sử dụng kỹ thuật dạy học tích cực trong các tiết ôn tập Địa lý lớp 7 của cô được công nhận có phạm vi ảnh hưởng và hiệu quả áp dụng trên địa bàn tỉnh Lai Châu. Từ năm học 2020-2021 đến 2025-2026, học sinh do cô hướng dẫn đều đạt giải tại các kỳ thi cấp huyện, cấp tỉnh. Thành tích là một dấu mốc, nhưng điều đáng giữ lại hơn là cách các em được học chủ động. Những đóng góp của cô Phương cho giáo dục vùng cao Khun Há khẳng định: phương pháp phù hợp có thể biến sự chú ý thành hứng thú, rồi thành năng lực.

Sự bền bỉ làm nên thay đổi có thật
Ba nhà giáo không có cùng một cách đổi mới: cô Hà dùng hoạt động Đội để bồi đắp tự tin và niềm tự hào văn hóa; cô Hoa đi từ nỗi lo học sinh bỏ học đến những sáng kiến chuyên môn; cô Phương tổ chức giờ ôn tập để học sinh chủ động tư duy. Điểm gặp nhau là sự tận tụy không dừng ở chịu đựng gian khó. Họ quan sát trở ngại cụ thể rồi tìm cách làm cho học sinh có thêm cơ hội tham gia và tiến bộ. Đó cũng là điều giáo dục vùng cao cần được nhìn nhận đúng: không thể chỉ đo hiệu quả bằng việc truyền đạt đủ nội dung, mà phải tính đến trải nghiệm của từng em trên hành trình học tập. Khi giáo viên bền bỉ biến trăn trở thành hành động phù hợp, lớp học có thể trở nên gần gũi hơn, học sinh tự tin hơn và kiến thức gắn với đời sống hơn. Những sáng kiến giáo dục thiết thực vì thế không phải phần phụ của nghề dạy học; chúng là cách người thầy mở thêm cánh cửa cho học trò.






