Từ trái giải khát ven đường đến “ngôi sao” xuất khẩu rau quả sang Mỹ
Sự vươn lên dẫn đầu của dừa Việt Nam tại thị trường Mỹ là quá trình chuyển đổi từ một loại trái cây bình dân chủ yếu phục vụ nhu cầu giải khát trong nước thành một sản phẩm nông sản giá trị cao gắn với chiến lược xuất khẩu, cải tiến giống, đầu tư vùng nguyên liệu và công nghệ bảo quản để đáp ứng khẩu vị cùng yêu cầu kỹ thuật của một thị trường khó tính. 7 tháng đầu năm, dừa Việt Nam đạt hơn 105 triệu USD kim ngạch xuất sang Mỹ, vượt xa xoài và thanh long, trở thành nhóm rau quả xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam tại thị trường này. Việc dừa từ một mặt hàng phụ vươn lên dẫn dắt cơ cấu rau quả xuất khẩu không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự điều chỉnh chiến lược nông sản Việt Nam hướng tới sản phẩm có dư địa tăng trưởng và khả năng khác biệt hóa cao.
Chiến thắng của dừa trong bức tranh rau quả xuất khẩu đang tăng tốc
Dừa vượt xoài và thanh long tại Mỹ diễn ra trong bối cảnh toàn ngành rau quả xuất khẩu Việt Nam bước vào giai đoạn tăng tốc hiếm có. 7 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả sang Mỹ đạt khoảng 361 triệu USD, trong đó dừa chiếm 29% và tăng trưởng tới 28%, gần gấp đôi tốc độ tăng chung của nhóm hàng này. Ở tầm rộng hơn, kim ngạch rau quả xuất khẩu duy trì trên 1 tỷ USD trong ba tháng liên tiếp, đưa tổng giá trị 9 tháng lên gần 7,3 tỷ USD, tăng 18,5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là nền tảng quan trọng: ngành đang có đà, nhưng không phải loại trái cây nào cũng tận dụng được. Việc dừa, chứ không phải xoài hay thanh long, vươn lên cho thấy cuộc cạnh tranh nội bộ trong nhóm rau quả xuất khẩu đang được định đoạt bởi sản phẩm nào đọc đúng tín hiệu thị trường và bám sát các yêu cầu kỹ thuật mới.
Vì sao dừa thắng trên thị trường Mỹ: khẩu vị, giống, bảo quản và trải nghiệm
Điểm mấu chốt giúp xuất khẩu dừa Mỹ tăng tốc nằm ở việc doanh nghiệp dám thay đổi cách làm, thay vì chỉ tăng sản lượng. Một số giống dừa xuất khẩu trước đây có trái lớn nhưng vị chưa phù hợp với người tiêu dùng Mỹ, trong khi khẩu vị tại thị trường này đang chuyển sang ưa chuộng vị thanh, nhẹ hơn so với kiểu ngọt gắt của một số giống dừa dứa. Nắm bắt xu hướng, doanh nghiệp đã phát triển vùng nguyên liệu dừa xiêm xanh Bến Tre với vị ngọt thanh, mát, từ khâu giống và vùng trồng đã định vị lại sản phẩm cho thị trường Mỹ. Thêm vào đó là cuộc “cách mạng” bảo quản và đóng gói: công nghệ giúp kéo dài thời gian sử dụng dừa tươi lên 70-80 ngày, cùng cách gọt dạng nút để người mua có thể mở và uống trực tiếp, biến trái dừa từ nông sản thô thành một trải nghiệm tiện lợi. Khi sản phẩm đáp ứng được cả khẩu vị lẫn sự tiện dụng, dừa có lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với nhiều loại rau quả xuất khẩu khác.
Từ chạy theo đơn hàng đến xây dựng chuỗi giá trị dừa bền vững
Nguyên nhân sâu xa khiến dừa nổi lên là sự thay đổi tư duy: từ xuất khẩu cơ hội sang xây dựng chuỗi giá trị dài hạn. Các ý kiến trong ngành đều đồng thuận rằng doanh nghiệp không thể chỉ chạy theo đơn hàng và sản lượng nếu muốn xuất khẩu dừa vào Mỹ tăng trưởng tốt và bền vững. Điều này đòi hỏi hiểu rõ người tiêu dùng, hệ thống phân phối, cách cạnh tranh theo từng khu vực, đồng thời giữ sự minh bạch và uy tín trong mỗi lần giao dịch; nhất là khi phần lớn doanh nghiệp dừa còn nhỏ và nguồn lực hạn chế. Ở cấp độ toàn ngành, việc nâng tỷ trọng rau quả chế biến được xem là hướng đi cần thiết để giảm phụ thuộc vào sản phẩm tươi và giữ đà tăng trưởng ổn định. Dù dừa tươi đang là động lực chính, nếu không sớm mở rộng sang phân khúc chế biến với giá trị gia tăng cao, thành công hiện tại có thể mong manh trước biến động thị trường.
Triển vọng và điều kiện để dừa giữ vị trí dẫn đầu rau quả xuất khẩu
Dừa Việt Nam đang ở thời điểm “cửa sổ cơ hội” trên thị trường Mỹ. Dư địa tăng trưởng được đánh giá còn lớn, khi nhu cầu dừa tươi có thể tăng trên 20% mỗi năm trong những năm tới. Cùng lúc, nhu cầu nông sản Việt Nam tại các thị trường lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và khu vực Âu – Mỹ được dự báo tiếp tục tăng trong mùa mua sắm cuối năm. Tuy vậy, triển vọng không đồng nghĩa với con đường bằng phẳng. Mỹ vốn quen dùng dừa từ Thái Lan và các nước Nam Mỹ, nên dừa Việt còn phải chứng minh sự ổn định chất lượng và khả năng cung ứng dài hạn. Nếu ngành dừa nắm chắc lợi thế về khẩu vị, tiếp tục cải thiện công nghệ bảo quản, quản trị tốt mã số vùng trồng và đầu tư bài bản cho chế biến sâu, dừa hoàn toàn có thể giữ vững – thậm chí mở rộng – vị trí dẫn đầu trong cơ cấu rau quả xuất khẩu của nông sản Việt Nam.
