Lừa đảo trên ứng dụng nhắn tin: vấn đề không còn của riêng ai
Lừa đảo trên ứng dụng nhắn tin là hình thức tội phạm mạng lợi dụng WhatsApp, Telegram, Zalo, Messenger để giả mạo thương hiệu, cơ quan nhà nước hoặc người quen, đánh cắp dữ liệu cá nhân, chiếm quyền truy cập tài khoản và ép nạn nhân chuyển tiền thông qua các chiêu trò phishing ứng dụng tinh vi. Đây không còn là rủi ro xa vời mà là nguy cơ sát sườn với mọi người dùng smartphone. Điểm nguy hiểm là kẻ gian không tấn công bừa, chúng dùng thông tin thật, ngôn ngữ thân mật, giao diện gần giống dịch vụ chính thống để khiến bạn mất cảnh giác. Nếu vẫn giữ suy nghĩ “mình cẩn thận nên sẽ không bị lừa”, bạn đang vô tình trở thành mục tiêu lý tưởng: chủ quan nhưng lại sử dụng rất nhiều dịch vụ số. Cách duy nhất để tự bảo vệ là chấp nhận rằng mình có thể là nạn nhân, rồi chủ động học cách nhận diện từng chiêu trò cụ thể.
Lừa đảo WhatsApp và Messenger: từ đặt phòng du lịch đến “trúng thưởng” thương hiệu lớn
Lừa đảo WhatsApp hiện tập trung vào người đi du lịch: kẻ gian sử dụng chính dữ liệu đặt phòng thật để gửi tin nhắn giả mạo chỗ nghỉ, yêu cầu bạn “xác nhận lại” đặt phòng qua một biểu mẫu kèm cảnh báo nếu không sẽ bị hủy chuyến. Liên kết trong tin nhắn dẫn tới trang web lạ, yêu cầu nhập đầy đủ thông tin cá nhân và dữ liệu thẻ tín dụng, mọi dữ liệu này chuyển thẳng tới tay tội phạm. Đây là kiểu phishing ứng dụng được thiết kế giống biểu mẫu chính thức để bạn tin rằng mình đang thao tác an toàn. Trên Messenger, xu hướng mới là lợi dụng hình ảnh các thương hiệu bán lẻ lớn để tung “chương trình trúng thưởng” và quay vòng quay may mắn. Nạn nhân thường nhận tin từ tài khoản tưởng là bạn bè, được nhờ “bình chọn hộ”, sau đó bị yêu cầu cung cấp số điện thoại và mã SMS bảo mật, rồi được dẫn tới trang quay thưởng giả với giao diện chuyên nghiệp. Sau “thông báo trúng hàng nghìn euro”, họ bị dụ nhập thông tin đăng nhập ngân hàng vào trang giả mạo, mở đường cho việc chiếm quyền online banking và rút tiền. Điểm chung của cả hai chiêu trò là đánh trúng lòng tham hoặc nỗi sợ mất quyền lợi, buộc bạn phản ứng nhanh thay vì kiểm tra kỹ.
Chiêu trò Telegram: cắt ghép video nhạy cảm để tống tiền người dùng
Nếu lừa đảo WhatsApp chủ yếu nhắm tới dữ liệu tài chính, thì chiêu trò Telegram lại đánh thẳng vào danh dự nạn nhân. Các đối tượng tạo tài khoản ảo với ảnh đại diện hấp dẫn, tự xưng là người độc thân, doanh nhân hoặc người nước ngoài, sau đó làm quen, tán tỉnh để tạo lòng tin. Chúng dụ bạn tham gia “nhóm kín” hoặc gọi video riêng tư, nhưng thay vì hình ảnh thật, chúng dùng sẵn video dàn dựng hoặc công nghệ AI để khiến bạn nghĩ đang tương tác với người thật. Trong lúc đó, chúng ghi lại màn hình, cắt ghép khuôn mặt bạn vào các video có nội dung nhạy cảm, rồi dùng chính các đoạn clip đó để đe dọa phát tán cho người thân, đồng nghiệp hoặc đăng lên mạng xã hội nếu bạn không chuyển tiền. Nhiều nạn nhân vì sợ ảnh hưởng đến uy tín đã chuyển tiền nhiều lần mà vẫn tiếp tục bị vòi thêm. Cơ quan công an khuyến cáo người dùng không kết bạn, trò chuyện với người lạ trên mạng xã hội, đặc biệt là Telegram, không tham gia nhóm kín, nhóm đầu tư, nhóm hẹn hò không rõ nguồn gốc và tuyệt đối không gọi video có nội dung riêng tư với người chưa từng quen biết ngoài đời.
Giả mạo Zalo: mạo danh công an, đánh vào nỗi lo của phụ huynh
Giả mạo Zalo đang nổi lên với mục tiêu chính là phụ huynh có con nhỏ. Các đối tượng gọi điện tự xưng là cán bộ công an xã, phường hoặc phòng ban chuyên môn, thông báo tài khoản định danh điện tử của con đang bị lỗi, thiếu thông tin hoặc chưa đồng bộ dữ liệu mức 2. Chúng liên tục gây áp lực bằng các lý do như sắp hết hạn xử lý, có “chỉ đạo khẩn” từ cấp trên, hoặc nếu không làm ngay sẽ ảnh hưởng tới quyền lợi học tập của trẻ. Khi phụ huynh hoang mang, thay vì hướng dẫn đến trụ sở công an, chúng yêu cầu kết bạn qua Zalo để “hỗ trợ trực tuyến”, rồi gửi link lạ và hướng dẫn cài ứng dụng giả mạo có giao diện gần giống VNeID hoặc cổng dịch vụ công. Một khi nạn nhân cấp quyền truy cập điện thoại, mã độc sẽ chạy ngầm, đọc trộm SMS chứa mã OTP, từ đó kẻ gian đăng nhập ứng dụng ngân hàng và chuyển tiền chiếm đoạt tài sản chỉ trong tích tắc. Lực lượng công an khẳng định họ không bao giờ yêu cầu người dân cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, mật khẩu ngân hàng qua điện thoại hay qua ứng dụng, và việc đăng ký tài khoản định danh mức 2 bắt buộc phải thực hiện trực tiếp tại cơ quan công an hoặc điểm cấp căn cước lưu động.
Dấu hiệu cảnh báo chung và cách bảo vệ tài khoản nhắn tin
Điểm giống nhau của mọi chiêu trò là: thông điệp gây căng thẳng, thúc ép hành động nhanh, kèm đường link hoặc yêu cầu cung cấp dữ liệu nhạy cảm. Bạn nên coi mọi đề nghị cung cấp mã OTP, mật khẩu ngân hàng, mã SMS bảo mật, dữ liệu thẻ tín dụng qua WhatsApp, Telegram, Zalo, Messenger là tín hiệu nguy hiểm, bất kể người gửi tự xưng là ai. Nguyên tắc an toàn là: không nhấp vào liên kết đáng ngờ, tự truy cập trang chính thức bằng địa chỉ web bạn đã biết, không đăng nhập tài khoản ngân hàng qua bất kỳ link gửi trong chat, và luôn kích hoạt bảo mật hai lớp cho mọi dịch vụ tài chính. Hãy thiết lập chế độ bảo mật cao cho các tài khoản mạng xã hội, hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân công khai. Khi nghi ngờ lừa đảo WhatsApp, chiêu trò Telegram, giả mạo Zalo hay phishing ứng dụng khác, tốt hơn hết là kiểm tra thêm một lần thay vì vội vã làm theo hướng dẫn. Nếu lỡ cung cấp dữ liệu ngân hàng, cần liên hệ ngay với ngân hàng để yêu cầu khóa tài khoản; nếu đã gửi mã SMS bảo mật, hãy báo nhà mạng để khóa dịch vụ bên thứ ba và lưu lại toàn bộ nội dung chat làm bằng chứng. Trong trường hợp bị đe dọa hoặc tống tiền, tuyệt đối không chuyển tiền, giữ lại mọi thông tin liên quan và trình báo cơ quan công an gần nhất để được hướng dẫn xử lý.
