Không chỉ nghe luật, học sinh cần biết cách tự bảo vệ
Pháp luật học đường là hoạt động giúp học sinh hiểu những quy định gắn với đời sống ở trường, đồng thời rèn khả năng nhận diện rủi ro, ứng xử đúng mực và tìm kiếm hỗ trợ khi quyền an toàn của mình bị đe dọa. Nhiều trường đang tổ chức các buổi phổ biến pháp luật theo hướng này, thay vì chỉ truyền đạt điều khoản khô khan.
Tại Trường THCS Trần Bá, hơn 1.900 học sinh tham gia chương trình tập trung vào phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, vi phạm pháp luật trong học sinh và nguy cơ trên không gian mạng. Các em được hướng dẫn nhận diện bắt nạt, xúc phạm, cô lập bạn bè, lừa đảo hay quấy rối qua mạng xã hội và trò chơi trực tuyến; nội dung còn đề cập cách bảo vệ thông tin cá nhân và tìm người trợ giúp khi gặp nguy hiểm.
Đây là hướng đi thiết thực: kiến thức chỉ có ích khi học sinh biết dùng nó trong một cuộc mâu thuẫn, một tin nhắn đáng ngờ hoặc tình huống bị đe dọa. Giáo dục pháp luật vì thế cần song hành với kỹ năng tự bảo vệ và sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, công an cùng chính quyền địa phương.
Từ an toàn giao thông đến trách nhiệm trên mạng
Các chương trình tại Hà Tĩnh và Lâm Đồng cho thấy nội dung phổ biến pháp luật được mở rộng theo những rủi ro cụ thể mà học sinh có thể gặp. Tại một buổi do Viện kiểm sát nhân dân khu vực 5 tổ chức, 36 giáo viên và 551 học sinh nghe phổ biến quy định về trật tự, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, quản lý vũ khí, phòng chống tệ nạn xã hội, bạo lực học đường, mua bán người và xuất nhập cảnh trái phép.
Chương trình này cũng nhấn mạnh chiến dịch “Không một mình – Cùng nhau an toàn trực tuyến”. Việc dùng tình huống thực tế và phần hỏi đáp giúp học sinh luyện cách nhận diện nguy cơ, thay vì chỉ ghi nhớ danh mục hành vi bị cấm. Công an xã Hương Sơn, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 5 và một doanh nghiệp địa phương còn phối hợp tặng mũ bảo hiểm cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, gắn thông điệp pháp luật với việc chấp hành an toàn giao thông.
Sáng 9/11, hơn 300 học sinh Trường THCS Phan Chu Trinh ở Đà Lạt dự hội nghị do Sở Tư pháp tỉnh Lâm Đồng phối hợp tổ chức, hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam. Nội dung gồm Luật Tư pháp người chưa thành niên, trách nhiệm hình sự, ma túy, mua bán người, bạo lực học đường, xâm hại trẻ em và quyền, nghĩa vụ khi dùng mạng xã hội. Học sinh còn được hướng dẫn nhận diện tin giả, lừa đảo trực tuyến và kiểm chứng nguồn tin.
Bình đẳng giới và chính sách giáo dục cũng là kiến thức pháp luật
Giáo dục pháp luật không nên dừng ở phòng ngừa vi phạm. Sáng 31/10, tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Krông Năng, Sở Dân tộc và Tôn giáo tổ chức hội nghị về bình đẳng giới, chính sách giáo dục, đào tạo và chính sách dân tộc năm 2026, với 140 đại biểu gồm cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh tham dự.
Các chuyên đề đề cập chính sách dân tộc trong tình hình mới, bình đẳng giới, chính sách giáo dục dành cho học sinh vùng dân tộc thiểu số và miền núi, cùng kỹ năng phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới và xâm hại trẻ em. Nội dung còn hướng tới sức khỏe, sức khỏe sinh sản vị thành niên. Đây là phần quan trọng của pháp luật học đường: học sinh cần hiểu quyền lợi và chính sách liên quan đến mình, chứ không chỉ biết hành vi nào có thể dẫn đến xử lý.
Nhìn chung, quy mô các chương trình được nêu trải từ hơn 300 học sinh ở Lâm Đồng đến hơn 1.900 em tại Trường THCS Trần Bá. Con số cho thấy hoạt động có thể tiếp cận đông người, nhưng chất lượng nên được đo bằng khả năng vận dụng: học sinh có biết phản ứng trước bắt nạt, nguy cơ trực tuyến hay hành vi xâm hại hay không. Trao đổi, câu hỏi tình huống và phối hợp giữa cơ quan tư pháp, công an địa phương với nhà trường giúp kiến thức gần đời sống hơn.
Giá trị nằm ở kỹ năng học sinh mang theo sau buổi học
Những hoạt động này đang trang bị cho học sinh ba nhóm hành trang: hiểu quy định và hậu quả pháp lý; nhận diện nguy cơ trong trường học, cộng đồng và môi trường mạng; biết cách tự bảo vệ hoặc tìm kiếm hỗ trợ. Cách tiếp cận ấy phù hợp với thực tế rằng phòng ngừa bạo lực học đường và vi phạm pháp luật là nhiệm vụ thường xuyên của ngành giáo dục.
Điểm đáng giữ lại không phải là số lượng chuyên đề hay buổi hội nghị, mà là việc biến thông tin thành khả năng lựa chọn an toàn. Khi học sinh tìm hiểu pháp luật qua tình huống gần gũi, đối thoại và thực hành nhận diện rủi ro, các em có cơ hội ứng xử có trách nhiệm hơn trong lớp học lẫn trên mạng.
Các chương trình tại nhiều trường đã bao quát từ phòng, chống vi phạm, an toàn trực tuyến đến bình đẳng giới và chính sách giáo dục. Đây là nền tảng cần thiết, nhưng tác dụng lâu dài phụ thuộc vào việc kiến thức được gắn với hỗ trợ thường ngày từ giáo viên, gia đình và lực lượng chức năng. Phổ biến pháp luật chỉ thật sự có ý nghĩa khi học sinh biết dùng điều đã học để bảo vệ mình và tôn trọng quyền của người khác.
