Đóng cửa trường học vì mưa lũ: bản hướng dẫn an toàn mới hình thành
Đóng cửa trường học mưa lũ là việc tạm ngừng dạy học trực tiếp và chuyển sang phương án linh hoạt, như dạy học online thời tiết xấu hoặc điều chỉnh giờ học mưa, nhằm bảo đảm an toàn học sinh mưa bão, giáo viên và nhân viên khi điều kiện di chuyển, cơ sở vật chất và môi trường xung quanh không còn đáp ứng mức an toàn tối thiểu theo khuyến cáo của cơ quan giáo dục và chính quyền địa phương. Gốc rễ của câu chuyện không chỉ là “nghỉ học cho đỡ ướt”, mà là cách hệ thống giáo dục chấp nhận ưu tiên tuyệt đối cho an toàn sinh mạng, rồi mới tới chương trình và thi cử. Điểm dễ thấy là các sở giáo dục đã bắt đầu nói rất rõ: khi đường ngập, gió lốc, sạt lở, trường phải sẵn sàng đóng cửa và chuyển sang trực tuyến. Hà Nội ban hành công văn yêu cầu các trường thường xuyên cập nhật dự báo, theo dõi bão, mưa lớn, dông, lốc, sét, ngập úng và duy trì chế độ trực. Mưa lớn từ đêm 16 đến sáng 17/9 khiến một số khu vực ghi nhận lượng mưa gần 200 mm ở Từ Liêm, khoảng 190 mm ở Hai Bà Trưng và khoảng 182 mm ở Cầu Giấy; nhiều tuyến đường ngập sâu, hàng loạt trường cho học sinh nghỉ, chuyển sang học trực tuyến hoặc lùi giờ vào lớp. Nếu ta vẫn ép học sinh lội qua dòng nước xiết để “không trễ tiết đầu”, thì mọi khẩu hiệu về an toàn chỉ còn là hình thức.
Hà Nội: linh hoạt đóng cửa, học online, điều chỉnh giờ học khi mưa ngập
Điểm đáng khen của Hà Nội là sở giáo dục đã trao quyền chủ động khá lớn cho các trường, đồng thời đặt ra nguyên tắc rõ ràng: an toàn lên trước, lịch học đứng sau. Trong văn bản gửi UBND các phường, xã và các trường, Sở yêu cầu các cơ sở giáo dục chủ động ứng phó diễn biến bất thường của thời tiết, đặt yêu cầu bảo đảm an toàn cho học sinh, giáo viên, nhân viên và cơ sở vật chất lên hàng đầu. Điều này là bước dịch chuyển quan trọng: thay vì chờ lệnh chung “cả thành phố nghỉ”, từng trường phải tự đánh giá rủi ro đường đi, khu vực ngập, nguy cơ gió quật, cây đổ. Thực tế cho thấy văn bản không nằm trong ngăn kéo. Sau trận mưa ngập, Trường Tiểu học Tây Mỗ cho học sinh nghỉ do nhiều cung đường đến trường bị ngập; Tiểu học Nguyễn Quý Đức và Phương Canh cũng cho nghỉ vì khu vực trường, lối vào bị ngập sâu. Một loạt trường khác chọn phương án dạy học online thời tiết xấu: THCS và THPT Nguyễn Siêu, Tiểu học Đoàn Thị Điểm chuyển sang học online trong ngày mưa lũ. Một số nơi linh hoạt điều chỉnh giờ học mưa, như Tiểu học và THCS Newton lùi giờ bắt đầu, đồng thời cho phép học sinh ở khu vực ngập được học tại nhà. Trọng tâm là rõ ràng: không để học sinh tự ý di chuyển qua khu vực ngập sâu, nước chảy xiết hoặc nơi bị cảnh báo nguy hiểm.
Khánh Hòa và mô hình ba trạng thái: từ xanh an toàn tới đỏ khẩn cấp
Nếu Hà Nội nhấn mạnh quyền chủ động của trường phổ thông, Khánh Hòa lại cho thấy cách một đại học thiết kế hẳn một “bộ chuyển số” cho dạy – học mùa mưa lũ. Nha Trang University chia hoạt động đào tạo thành ba trạng thái: Xanh – hoạt động bình thường; Vàng – dự phòng, cảnh báo; Đỏ – khẩn cấp, gián đoạn. Trạng thái được chuyển đổi theo mức độ nghiêm trọng của thời tiết hoặc sự cố bất ngờ, và đây là cách tiếp cận mà các trường trung học hoàn toàn có thể học theo. Ở trạng thái xanh, trường vẫn dạy trực tiếp theo thời khóa biểu, nhưng giảng viên phải đồng thời cập nhật tài liệu, bài tập, đường link lớp học trực tuyến trên hệ thống E-learning để sẵn sàng sử dụng. Khi bật trạng thái vàng – tức có cảnh báo trong 24–48 giờ tới – khoa đào tạo sẽ ra thông báo “chuẩn bị chuyển trạng thái”; giảng viên rà soát phòng học ảo, tài nguyên số, còn sinh viên phải chuẩn bị thiết bị và đường truyền để sẵn sàng học online. Đến trạng thái đỏ, toàn bộ hoạt động đào tạo chuyển sang trực tuyến qua hệ thống E-learning và các nền tảng hỗ trợ; đồng thời, những kỳ thi tập trung được tạm dừng và bố trí lại theo thông báo của phòng đào tạo. Một câu nói đáng trích của nhà trường là: tất cả hoạt động sẽ được chuyển sang trực tuyến và thi tập trung sẽ tạm hoãn trong trạng thái khẩn cấp.
Khánh Hòa: ưu tiên tuyệt đối an toàn, không dạy khi điều kiện không bảo đảm
Ở cấp hệ thống phổ thông, Sở giáo dục Khánh Hòa đi thẳng vào vấn đề cốt lõi: nếu không an toàn, không được dạy. Văn bản gửi UBND các xã, phường, đặc khu và các đơn vị trực thuộc yêu cầu nhà trường chủ động ứng phó mưa lớn, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất, lốc, sét, mưa đá. Các cơ sở giáo dục phải rà soát, kiểm tra, củng cố cơ sở vật chất, nhất là điểm trường lẻ vùng sâu, vùng xa, khu vực có nguy cơ sạt lở hoặc ngập úng; đồng thời chuẩn bị lực lượng phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai để giảm thiệt hại cho công trình, tài liệu, sách vở. Quan trọng hơn cả là nguyên tắc: các địa phương, nhà trường phải xây dựng phương án bảo đảm an toàn cho học sinh, giáo viên và cán bộ quản lý theo phương châm “4 tại chỗ”, thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết để chủ động xử lý tình huống phát sinh. Khi thời tiết diễn biến phức tạp, đơn vị được quyền chủ động đề xuất cho học sinh nghỉ học và xây dựng kế hoạch dạy bù vào thời gian phù hợp. Và câu quy định sắc sảo nhất: "Các trường tuyệt đối không tổ chức dạy học khi điều kiện không bảo đảm an toàn". Đó không chỉ là một mệnh lệnh hành chính, mà là lời nhắc hệ thống giáo dục phải dẹp mọi toan tính về tiến độ để bảo vệ sinh mạng con người.
Từ chỉ đạo đến thói quen: xây văn hóa ưu tiên an toàn trong trường học
Nhìn từ Hà Nội và Khánh Hòa, có thể thấy một khung chung về xử lý mưa lũ trong giáo dục đang hình thành: trường phải chủ động, phải dự báo, phải biết đóng cửa kịp thời và chuyển dạy học online thời tiết xấu khi điều kiện đi lại không bảo đảm. Sở giáo dục ở Hà Nội đã yêu cầu các trường thường xuyên cập nhật thông tin dự báo, theo dõi chặt chẽ diễn biến bão, mưa lớn, dông, lốc, sét, ngập úng và duy trì đầu mối thông tin, chế độ trực để sẵn sàng xử lý. Khánh Hòa thì yêu cầu phân công lãnh đạo thường trực 24/24 giờ để kịp thời xử lý tình huống và báo cáo sở theo dõi, chỉ đạo. Tuy nhiên, chỉ đạo thôi chưa đủ. Văn hóa ưu tiên an toàn phải trở thành thói quen: phụ huynh không nằng nặc “con phải đến lớp vì có kiểm tra miệng”, giáo viên không tự hào vì lớp mình "đi học đủ" giữa mưa ngập, cán bộ nhà trường không coi việc "đi xem nước thế nào" là hình thức. Thay vào đó, mỗi nơi cần xây sẵn kịch bản ba tầng như mô hình xanh – vàng – đỏ: bình thường luôn chuẩn bị đường link, tài liệu số; có cảnh báo thì luyện sẵn hạ tầng và thông tin; đến lúc nguy hiểm thì đóng cửa trường học mưa lũ, chuyển toàn bộ sang trực tuyến, điều chỉnh giờ học mưa, tạm dừng kiểm tra tập trung nếu cần. Khi điều kiện tốt lên, trường sẽ chuyển từ trạng thái đỏ về xanh và trở lại dạy trực tiếp. Bài học cuối cùng rất rõ: một buổi học có thể dời lại, một kỳ thi có thể tổ chức bù; mạng người thì không.
