Liên hoan âm nhạc dân tộc: Khi ký ức văn hóa bước lên sân khấu
Liên hoan âm nhạc dân tộc quốc tế tại Nhạc viện TP.HCM là sự kiện quy tụ nghệ sĩ từ Việt Nam, Hàn Quốc, Thái Lan và Philippines, dùng âm nhạc truyền thống châu Á như một ngôn ngữ chung để bảo tồn ký ức văn hóa, nuôi dưỡng bản sắc và mở ra đối thoại giữa các nền văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tối 21/10, liên hoan khai mạc tại nhạc viện với chủ đề “Giai điệu phương Đông – Oriental Melodies”, nhấn mạnh mục tiêu quảng bá giá trị nghệ thuật âm nhạc truyền thống và tăng cường sự thấu hiểu giữa các quốc gia tham dự. Đây không chỉ là một chương trình biểu diễn, mà là tuyên ngôn rằng di sản âm nhạc chỉ sống được khi nó hiện diện trong đời sống hôm nay, chứ không bị đóng khung trong bảo tàng hay giáo trình.
Giai điệu phương Đông: Chủ đề nhỏ, tham vọng lớn
“Giai điệu phương Đông” là một chủ đề khiêm tốn nhưng tham vọng: biến liên hoan âm nhạc dân tộc thành nơi âm nhạc truyền thống châu Á được nghe, được hiểu và được tiếp tục sáng tạo. Theo Giám đốc Nhạc viện TP.HCM Đỗ Quốc Hưng, âm nhạc dân tộc là kết tinh lịch sử, tâm hồn, trí tuệ và bản sắc văn hóa của mỗi cộng đồng. Câu nói này không phải khẩu hiệu, mà là lời nhắc rằng mỗi làn điệu, mỗi nhịp trống đều chứa trong đó ký ức của cả một cộng đồng. Liên hoan vì thế không dừng ở việc “trình diễn cái cũ”, mà đặt ra yêu cầu bảo tồn gắn với sáng tạo: di sản phải tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, để thế hệ trẻ hiểu, yêu và thực hành, thay vì chỉ nghe kể lại qua sách vở.
Bốn quốc gia, hơn 70 nghệ sĩ và một ngôn ngữ chung
Điểm đáng kể nhất của liên hoan là sự hiện diện của hơn 70 nghệ sĩ đến từ Việt Nam, Thái Lan, Philippines và Hàn Quốc, cùng chia sẻ một sân khấu và một ngôn ngữ chung: âm nhạc truyền thống. Đại diện Hàn Quốc là Đoàn âm nhạc truyền thống Deobureo Sup, trực thuộc Liên đoàn Nghệ thuật Chungbuk, thành lập năm 2014, quy tụ 34 nghệ sĩ trẻ và mang ý nghĩa “Cùng nhau tạo nên một khu rừng”. Từ Thái Lan là Khoa Âm nhạc truyền thống Thái Lan và Phương Đông của Đại học Mahidol, trong khi Philippines mang đến nhóm hòa tấu Abelardo Rondalla với thế mạnh rondalla. Chủ nhà Việt Nam là Khoa Âm nhạc truyền thống Nhạc viện TP.HCM, đơn vị có lịch sử từ năm 1956 và gắn với nhiều loại hình như đàn tranh, đàn bầu, sáo trúc. Sự đa dạng này biến liên hoan thành một “bản đồ sống” của âm nhạc truyền thống khu vực.
Từ sân khấu đến lớp học: Giao lưu để di sản không bị đứt gãy
Liên hoan âm nhạc dân tộc lần này không chỉ có các đêm hòa nhạc, mà còn là chuỗi hoạt động học thuật hướng tới sinh viên, nhà nghiên cứu và công chúng quan tâm, nhằm gắn nghiên cứu với thực hành, đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với giới trẻ. Trong khuôn khổ chương trình, nghệ sĩ Việt Nam, Hàn Quốc, Thái Lan và Philippines cùng tham gia giao lưu, giới thiệu nhạc cụ và chia sẻ kinh nghiệm thực hành âm nhạc truyền thống. Những chuyên đề như cấu tạo Jangdan trong âm nhạc Hàn Quốc, nghệ thuật rondalla Philippines hay cách tiếp cận dân ca Việt Nam cho thấy một lựa chọn rõ ràng: thay vì chỉ “trình diễn cho xong”, liên hoan chủ động tạo không gian để người trẻ đặt câu hỏi, thử nghiệm và tìm cách chuyển hóa di sản vào đời sống âm nhạc hôm nay.
Vì sao TP.HCM cần một liên hoan âm nhạc truyền thống châu Á
Việc nhạc viện TP.HCM tổ chức liên hoan âm nhạc dân tộc quốc tế không chỉ là một hoạt động kỷ niệm, mà là tuyên bố về trách nhiệm của một cơ sở đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp: gắn đào tạo với thực hành, nghiên cứu với sáng tạo, truyền thống với yêu cầu phát triển mới. Liên hoan góp phần bảo tồn, phát huy di sản âm nhạc và tăng cường giao lưu, hữu nghị giữa các nước châu Á. Trong bối cảnh âm nhạc đại chúng chiếm lĩnh đời sống, một sân khấu dành riêng cho âm nhạc truyền thống châu Á là lựa chọn mang tính “ngược dòng”, nhưng cần thiết. Nó nhắc chúng ta rằng hội nhập không đồng nghĩa với hòa tan, và rằng những “giai điệu phương Đông” chỉ có thể tiếp tục vang lên nếu được đặt vào những không gian sống động, nơi nghệ sĩ và công chúng cùng đối thoại, thay vì đứng ở hai phía sân khấu.
