Liên hoan âm nhạc dân tộc: Không chỉ là sân khấu, mà là tuyên ngôn văn hóa
Liên hoan âm nhạc dân tộc quốc tế TP.HCM với chủ đề “Giai điệu phương Đông” là một sự kiện quy tụ nghệ sĩ từ nhiều quốc gia châu Á, nơi âm nhạc truyền thống được trình diễn, trao đổi và suy ngẫm như một di sản sống, phản ánh bản sắc, ký ức và khát vọng của cộng đồng trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Điểm quan trọng nhất của liên hoan năm nay không nằm ở số lượng tiết mục, mà ở thông điệp: âm nhạc truyền thống chỉ thật sự được bảo tồn khi nó tiếp tục vang lên trong đời sống hôm nay. Tối 21/10, tại Nhạc viện TP.HCM, Liên hoan Âm nhạc dân tộc quốc tế TP.HCM năm 2026 chính thức khai mạc với chủ đề “Giai điệu phương Đông – Oriental Melodies”. Đây là một lựa chọn có tính tuyên ngôn: thay vì khép mình trong bảo tàng, di sản âm nhạc bước ra sân khấu quốc tế, đối thoại với bạn bè khu vực. Hơn 70 nghệ sĩ từ Việt Nam, Hàn Quốc, Thái Lan và Philippines cùng hiện diện, biến không gian Nhạc viện TP.HCM thành một “phòng khách” chung của âm nhạc truyền thống châu Á.
Giai điệu phương Đông: Khi bốn nền âm nhạc cùng kể câu chuyện của mình
Nếu phải chọn một hình ảnh cho “Giai điệu phương Đông”, đó sẽ là khoảnh khắc dàn nhạc Khoa Âm nhạc truyền thống Nhạc viện TP.HCM mở màn bằng hòa tấu “Giao mùa” của giảng viên Bùi Thiên Hoàng Quân. Tác phẩm như một ẩn dụ: âm nhạc dân tộc đang bước qua “mùa” mới, nơi truyền thống và hiện đại giao thoa. Sau phần trình diễn của chủ nhà, sân khấu được nhường lại cho các nghệ sĩ Thái Lan và nhóm hòa tấu Abelardo Rondalla đến từ Philippines, mỗi đoàn mang theo màu sắc riêng của văn hóa mình.
Sự đa dạng ấy không phải để so sánh hơn thua, mà để khẳng định rằng âm nhạc truyền thống châu Á không đơn sắc. Đoàn Thái Lan đến từ Khoa Âm nhạc truyền thống Thái Lan và Phương Đông, Trường Đại học Âm nhạc thuộc Đại học Mahidol, nơi vừa đào tạo vừa nghiên cứu và phát triển âm nhạc truyền thống. Nhóm Abelardo Rondalla của Trường Âm nhạc, Đại học Philippines lại chọn con đường nâng tầm nghệ thuật rondalla qua cả tác phẩm truyền thống lẫn đương đại. Cùng với Khoa Âm nhạc truyền thống Nhạc viện TP.HCM – đơn vị có nguồn gốc từ ngành Quốc nhạc hình thành từ năm 1956 – bức tranh “giai điệu phương Đông” hiện lên như một bản hòa tấu nhiều lớp, nhưng chung nhịp đập gìn giữ di sản.
Từ giao lưu sân khấu đến đối thoại học thuật: Liên hoan dành cho ai?
Điểm đáng giá của liên hoan âm nhạc dân tộc lần này là nó không dừng ở những đêm diễn “xem rồi thôi”. Trong khuôn khổ chương trình, các nghệ sĩ Việt Nam, Hàn Quốc, Thái Lan và Philippines cùng tham gia giao lưu, giới thiệu nhạc cụ và chia sẻ kinh nghiệm thực hành âm nhạc truyền thống. Đây là bước đi cho thấy ban tổ chức hiểu rằng di sản không thể sống nếu thiếu trao đổi nghề nghiệp giữa người làm nghề.
Chuỗi nói chuyện chuyên đề về âm nhạc và nhạc cụ của bốn quốc gia được thiết kế hướng tới sinh viên, nhà nghiên cứu và công chúng quan tâm; qua đó gắn nghiên cứu với thực hành, đưa âm nhạc truyền thống đến gần hơn với giới trẻ. Nói cách khác, liên hoan được “đo ni đóng giày” cho thế hệ kế cận – những người sẽ quyết định tương lai của âm nhạc truyền thống châu Á. Một phát biểu đáng nhớ là chia sẻ của Thạc sĩ Võ Ngọc Diệu Tịnh: khi có sự đồng cảm và thấu hiểu, các nước có thể hợp tác để bảo tồn và phát triển âm nhạc dân tộc tốt hơn. Đó không chỉ là lời nhắc nhở, mà là định hướng cho mọi kỳ liên hoan sau này.
Kết nối trong thời toàn cầu hóa: Âm nhạc truyền thống cần bước ra khỏi “vùng an toàn”
Trong phát biểu khai mạc, TS.NSND Đỗ Quốc Hưng nhấn mạnh âm nhạc dân tộc là kết tinh lịch sử, tâm hồn, trí tuệ và bản sắc văn hóa của mỗi cộng đồng, đồng thời là ký ức văn hóa cần được gìn giữ và tiếp nối. Nhưng ông cũng thẳng thắn chỉ ra thách thức: trong bối cảnh toàn cầu hóa và giao lưu văn hóa ngày càng sâu rộng, công tác bảo tồn âm nhạc dân tộc đặt ra những yêu cầu mới. Câu hỏi không còn là “giữ hay không giữ”, mà là “giữ bằng cách nào để di sản vẫn sống được trong đời sống đương đại”.
Liên hoan âm nhạc dân tộc quốc tế TP.HCM vì thế trở thành một không gian gặp gỡ, đối thoại giữa các nền văn hóa thông qua ngôn ngữ âm nhạc, nơi âm nhạc Việt Nam được giới thiệu đồng thời cùng tìm hiểu và trân trọng sự đa dạng của các truyền thống âm nhạc khác. Theo ban tổ chức, sự kiện nhằm góp phần bảo tồn, phát huy di sản âm nhạc và tăng cường giao lưu, hữu nghị giữa các nước châu Á. Đây là cách tiếp cận đúng: thay vì khép kín, âm nhạc truyền thống châu Á cần liên kết thành một mạng lưới, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm, cùng nhau thử nghiệm những phương thức sáng tạo mới mà vẫn giữ được cốt lõi văn hóa.
Kết luận: Giai điệu phương Đông sẽ đi xa đến đâu phụ thuộc vào chúng ta
Nhìn lại toàn bộ liên hoan, dễ thấy đây không chỉ là một sự kiện biểu diễn, mà là lời khẳng định: âm nhạc truyền thống châu Á vẫn còn nhiều điều để nói với thế giới. Khi hơn 70 nghệ sĩ từ Việt Nam, Hàn Quốc, Thái Lan và Philippines cùng đứng chung một sân khấu, họ không chỉ chơi nhạc, mà đang gửi đi thông điệp về bản sắc và sự tôn trọng khác biệt. Liên hoan âm nhạc dân tộc quốc tế tại Nhạc viện TP.HCM cho thấy nếu có chiến lược đúng, di sản hoàn toàn có thể sống khỏe trong thời toàn cầu hóa.
Tuy vậy, một liên hoan dù thành công đến đâu cũng không đủ nếu thiếu sự tiếp nối sau đó. Trách nhiệm bây giờ không chỉ thuộc về Nhạc viện TP.HCM hay các đoàn nghệ thuật, mà còn thuộc về sinh viên, nhà nghiên cứu và khán giả – những người đã được liên hoan chủ động mời gọi tham gia. “Giai điệu phương Đông” sẽ đi xa đến đâu phụ thuộc vào việc chúng ta có tiếp tục lắng nghe, học hỏi và nuôi dưỡng nó trong đời sống hằng ngày hay không. Nếu coi đây là điểm khởi đầu cho những hợp tác sâu hơn giữa các nền âm nhạc truyền thống, liên hoan năm nay xứng đáng được xem là một cột mốc, chứ không chỉ là một sự kiện theo mùa.
