Phòng học STEM là gì và vì sao đang được mở rộng chóng mặt?
Phòng học STEM là không gian dạy học được trang bị cơ sở vật chất giáo dục hiện đại, cho phép học sinh học khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán thông qua các hoạt động thực hành như lập trình, điều khiển robot, làm thí nghiệm, thiết kế mô hình và giải quyết vấn đề gắn với đời sống, nhằm chuyển từ lối học ghi nhớ sang lối học sáng tạo, ứng dụng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và định hướng lấy giáo dục làm quốc sách, việc nhân rộng phòng học STEM không phải là phong trào trang trí trường lớp, mà là một lựa chọn mang tính chiến lược. Chương trình STEM Innovation PETROVIETNAM đã xây dựng 105 phòng học STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước, đưa câu chuyện không gian sáng tạo học sinh ra khỏi phạm vi vài trường điểm ở đô thị. Câu hỏi quan trọng không phải “có phòng hay không”, mà là “phòng đó thay đổi cách dạy và cách học đến đâu”.
Từ Petrovietnam đến Phú Thượng: cơ sở vật chất giáo dục đã khác trước
Điểm tích cực dễ thấy nhất của làn sóng phòng học STEM là cú nhảy vọt về cơ sở vật chất giáo dục. Từ Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn đến các trung tâm như Hà Nội, Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ, học sinh nay được học trong phòng có bảng tương tác thông minh, bộ robotics, thiết bị lập trình, mô hình khoa học và dụng cụ thí nghiệm hỗ trợ dạy học STEM thực hành. Một số phòng được thiết kế theo chuẩn FabLab, NGSS, ISTE, CSTA, đặt học sinh Việt Nam vào cùng hệ quy chiếu với các mô hình tiên tiến quốc tế. Tại Trường Tiểu học và THCS Phú Thượng, lễ ra mắt phòng học STEM cho thấy sự nhập cuộc rõ ràng của cấp cơ sở; lãnh đạo phường trực tiếp tham quan và trải nghiệm tiết học STEM lớp 7A5, chứng kiến học sinh chủ động lắp ráp mô hình, trao đổi, phối hợp để biến kiến thức sách vở thành hoạt động thực hành và kiểm chứng cụ thể. Cơ sở vật chất không còn là đặc quyền của vài trường chuyên, mà dần trở thành nền tảng chung.
Không gian sáng tạo học sinh: cơ hội lớn nhưng không tự động thành quả
Nếu dừng ở việc lắp thiết bị, phòng học STEM sẽ nhanh chóng thành “bảo tàng đồ chơi”. Giá trị thực nằm ở cách lớp học được tổ chức. Trong các phòng học thuộc chương trình STEM Innovation PETROVIETNAM, học sinh được lập trình, điều khiển robot, làm thí nghiệm khoa học, sử dụng cảm biến, tham gia các dự án liên môn để học để làm, học để sáng tạo. Tại Phú Thượng, giáo viên định hướng đưa giáo dục STEM vào các tiết học, chuyên đề và hoạt động trải nghiệm cho từng khối lớp; thông qua việc thiết kế mô hình, thí nghiệm, quan sát kết quả và điều chỉnh sai sót, học sinh rèn tư duy logic, sáng tạo, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Những hoạt động như thi đấu robot theo quy chuẩn giải vô địch thế giới VEX IQ 2027 trong lễ khai giảng tại một trường ở Cầu Giấy cho thấy không gian sáng tạo học sinh đang được mở rộng ra sân chơi quốc tế. Cơ hội đã có, nhưng để biến thành năng lực thật, các nhà trường phải kiên trì duy trì câu lạc bộ, dự án dài hạn, thay vì vài tiết học “cho có”.
Thách thức: giáo viên, hệ sinh thái và bài toán đánh giá hiệu quả
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu phòng, mà ở năng lực sử dụng phòng học STEM. Trường Tiểu học và THCS Phú Thượng thẳng thắn xác định năng lực tổ chức bài học của giáo viên là yếu tố quyết định; trường đặt mục tiêu bồi dưỡng 100% giáo viên về thiết kế bài giảng E-learning và xây dựng bài học STEM, tăng cường sinh hoạt chuyên đề và chia sẻ kinh nghiệm giữa giáo viên tiểu học và THCS. Đây là bước đi đúng, nhưng cần được nhân rộng, vì nhiều nơi thiết bị về trước, tập huấn giáo viên đến sau. Theo chuyên gia STEM Đỗ Hoàng Sơn, Việt Nam hiện có khoảng 115 phòng FabLab, đứng đầu Đông Nam Á. Con số ấn tượng này sẽ vô nghĩa nếu mạng lưới phòng học không được kết nối thành một hệ sinh thái chung, chia sẻ giáo án, thiết bị, dữ liệu, và thường xuyên tổ chức cuộc thi, dự án nghiên cứu với sự tham gia của đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia quốc tế. Quan trọng hơn, các trường mầm non, tiểu học phải xây được cơ chế đánh giá hiệu quả sử dụng phòng học: sản phẩm học sinh, mức độ tích hợp vào chương trình, chứ không chỉ báo cáo số tiết đã dạy.
Kết luận: Đầu tư phòng học STEM mới là bước mở đầu của đổi mới giáo dục
Việc mở rộng phòng học STEM trong năm học 2026-2027, từ các phòng thực hành do STEM Innovation PETROVIETNAM tài trợ đến các sáng kiến ở Phú Thượng, đánh dấu một giai đoạn đặc biệt: cơ sở vật chất giáo dục lần đầu được nâng lên đồng đều giữa nhiều vùng miền. Tuy nhiên, chúng ta không nên ảo tưởng rằng thiết bị hiện đại tự khắc sinh ra đổi mới. Chuyển biến thật sẽ chỉ đến khi: giáo viên được bồi dưỡng bài bản, phòng học trở thành trung tâm của các hoạt động dạy học STEM thực hành, hệ sinh thái phòng học được kết nối liên thông, và mỗi trường dám đánh giá trung thực hiệu quả sử dụng, sẵn sàng điều chỉnh mô hình chưa phù hợp. Khi đó, phòng học STEM không chỉ là “bộ mặt” của nhà trường, mà trở thành môi trường nơi học sinh được thử nghiệm ý tưởng, chấp nhận thất bại, sửa sai và từng bước hình thành năng lực khoa học, công nghệ mà đất nước đang cần.
