STEM trong trường phổ thông: từ phòng học hiện đại đến yêu cầu đổi mới thực chất
Giáo dục STEM trong trường phổ thông là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán theo hướng trải nghiệm, nơi học sinh sử dụng phòng học STEM và thiết bị hiện đại để khám phá, thử nghiệm, giải quyết vấn đề thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức trên trang sách. Tập huấn giáo dục STEM ở Hưng Yên cho thấy một thực tế rõ ràng: đầu tư lớn cho phòng thực hành là chưa đủ, điểm mấu chốt nằm ở cách nhà trường và giáo viên biến những căn phòng ấy thành không gian học tập sống động. Ngày 21/8, Sở GD&ĐT Hưng Yên tổ chức tập huấn giáo dục STEM, tập trung vào khai thác và sử dụng hiệu quả phòng học STEM trong các cơ sở giáo dục. Đây là bước đi mang tính "khai hỏa" cho nỗ lực đưa STEM vào chiều sâu thay vì chỉ dừng ở vài giờ trải nghiệm mang tính phong trào.
Đầu tư mạnh cho phòng học STEM: cơ hội lớn nhưng áp lực không nhỏ
Điểm đáng chú ý là 5 trường phổ thông được chọn tập huấn đều sở hữu phòng thực hành STEM chuyên dụng: THPT chuyên Thái Bình, THPT Bắc Đông Quan, THCS Hiệp Cường, THCS Nghĩa Trụ và THCS Nghĩa Dân. Một phòng thực hành STEM của THCS Hiệp Cường được Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam tài trợ 3,5 tỷ đồng; các phòng học STEM khác cũng được đầu tư với mức từ 300 triệu đến khoảng 3,5 tỷ đồng/phòng. Những con số này là lời nhắc trực diện: phòng học STEM không phải “góc trang trí” công nghệ mà là khoản đầu tư chiến lược, kéo theo trách nhiệm sử dụng hiệu quả. Thực tế, từ tháng 10/2025 đến nay, một số trường đã triển khai hàng trăm tiết dạy STEM đạt hiệu quả, tổ chức ngày hội STEM, hướng dẫn học sinh làm sản phẩm, tạo sân chơi bổ ích và góp phần phát triển năng lực, phẩm chất người học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Nhưng bên cạnh những điểm sáng đó, Sở GD&ĐT thẳng thắn nhìn nhận: ở một số đơn vị, việc khai thác phòng học STEM vẫn chưa tương xứng với nguồn lực đầu tư, thiết bị hiện đại chưa được dùng hết công năng. Nếu không thay đổi, các phòng học dễ bị biến thành "bảo tàng công nghệ" đóng kín cửa.
Tập huấn giáo viên STEM: khi lý thuyết phải gắn chặt với thao tác trên thiết bị
Trước thực trạng đầu tư lớn nhưng khai thác còn chậm, Sở GD&ĐT Hưng Yên mời chuyên gia từ Tập đoàn Geleximco trực tiếp tập huấn cho 5 trường, nhằm nâng cao năng lực cán bộ quản lý và giáo viên, đáp ứng yêu cầu triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giáo dục. Đây là lựa chọn đúng hướng: nếu giáo viên STEM không tự tin vận hành thiết bị, mọi khái niệm về AI, robot hay IoT sẽ tiếp tục nằm trong slide trình chiếu. Tại buổi tập huấn, các chuyên gia không dừng ở việc nói về định hướng tổ chức giáo dục STEM, tiến trình bài học, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học; họ đưa giáo viên "xuống sàn" phòng học STEM, hướng dẫn trên chính thiết bị đã được lắp đặt. Giáo viên được trải nghiệm chủ đề khoa học, robot, trí tuệ nhân tạo, IoT, thực tế ảo, làm quen với máy in 3D, máy cắt laser, kính hiển vi và các thiết bị gia công khác. Quan trọng hơn, họ cùng chuyên gia xây dựng kế hoạch bài dạy STEM, kế hoạch hoạt động STEM của nhà trường, thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm triển khai thực tế. Đây là kiểu tập huấn hiếm khi thấy: ít khẩu hiệu, nhiều thao tác, buộc giáo viên phải “đụng tay” vào công nghệ nếu muốn dạy học sinh cách làm chủ nó.
Từ Hưng Yên đến Phú Xuân: STEM chỉ có ý nghĩa khi bước ra khỏi trang sách
Muốn đánh giá hiệu quả triển khai STEM trong trường, hãy nhìn vào trải nghiệm của học sinh, không phải số lượng thiết bị. Tại một trường ở Đắk Lắk, giáo dục STEM đang được đưa vào lớp học theo hướng thực tiễn, trải nghiệm, giúp học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn trực tiếp khám phá, thử nghiệm và tìm cách giải quyết vấn đề. Trong tiết học Robotics dành cho lớp 11A1, các em lắp ráp, lập trình, thử nghiệm robot dưới sự hướng dẫn của giáo viên chuyên về STEM Robotics. Mỗi mạch điện, dòng lệnh, chuyển động trở thành “bài toán mở” để học sinh đặt câu hỏi, phân tích, thử - sai - điều chỉnh sản phẩm. Đó chính là tinh thần mà các phòng học STEM ở Hưng Yên cần hướng tới: biến kiến thức khỏi trang sách thành trải nghiệm cụ thể, gần gũi với thực tế. Thông qua các tiết học như vậy, học sinh rèn tư duy logic, năng lực giải quyết vấn đề, kỹ năng phối hợp và tinh thần sáng tạo. Nói cách khác, STEM không phải là thêm vài môn mới, mà là thay đổi cách dạy: từ giảng giải sang cho học sinh hành động.
Thách thức tiếp theo: đưa STEM vào kế hoạch giáo dục, không chỉ vào báo cáo thành tích
Điểm tích cực là sau đợt tập huấn, Sở GD&ĐT Hưng Yên không dừng ở lời kêu gọi chung chung. Cơ quan quản lý đề nghị các cơ sở giáo dục chỉ đạo cán bộ quản lý, giáo viên chủ động đưa bài học STEM, chủ đề STEM và phương thức giáo dục STEM vào kế hoạch giáo dục, kế hoạch bài dạy phù hợp với điều kiện thực tế; đồng thời khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị đã được đầu tư theo hướng đổi mới, sáng tạo, thực chất và hiệu quả. Phát biểu kết luận, đại diện Sở cũng yêu cầu các trường tiếp tục trao đổi với chuyên gia để cụ thể hóa việc sử dụng phòng học STEM, đồng thời báo cáo kịp thời những khó khăn để được hỗ trợ. Ông cho biết thời gian tới sẽ nghiên cứu, tham mưu để từng bước phát triển hệ thống phòng học STEM đồng bộ trên địa bàn. Hướng đi đã rõ, nhưng thách thức vẫn còn: nếu kế hoạch STEM chỉ được viết cho đủ tiêu chí kiểm tra mà không gắn với nhịp dạy học hằng tuần, những phòng học hiện đại vẫn có nguy cơ bị bỏ trống. Lúc này, câu hỏi không còn là "có đầu tư phòng STEM hay không" mà là "nhà trường có chấp nhận thay đổi cách dạy để phòng STEM trở thành trái tim của đổi mới, chứ không phải chiếc vỏ công nghệ bên ngoài".
