Từ ý tưởng bị chê đến thương hiệu quốc gia: Hành trình của các nữ doanh nhân ẩm thực Việt

Khi nữ doanh nhân ẩm thực chọn con đường khó nhất

Nữ doanh nhân ẩm thực là những phụ nữ khởi nghiệp thực phẩm, chủ động nắm chuỗi giá trị từ nguyên liệu, sản xuất đến thương hiệu, kiên trì cải tiến khẩu vị và trải nghiệm ăn uống của người Việt bằng các sản phẩm bánh Việt hiện đại nhưng vẫn giữ gốc truyền thống. Họ không đi tìm sự an toàn trong những công thức được chứng minh sẵn, mà chọn bước vào khoảng trống thị trường nơi phần lớn ý tưởng ban đầu bị xem là “ngược đời”, thậm chí bị nhóm khảo sát chê thẳng thừng. Điểm chung của họ không phải là may mắn, mà là một thái độ: chấp nhận nghe lời chê, biến thất bại thử nghiệm thành dữ liệu, rồi lặp lại chu trình sáng tạo với kỷ luật thép. Chính tinh thần này đang âm thầm định nghĩa lại thế nào là thương hiệu quốc gia trong ngành ẩm thực, nơi những chiếc bánh Việt được làm ra để đứng ngang hàng với sản phẩm toàn cầu.

Tai Thong: 11 năm “đập đi xây lại” chiếc bánh thập cẩm không thịt heo

Thách thức lớn nhất với Tai Thong khi vào thị trường Việt là chiếc bánh thập cẩm – biểu tượng của Trung thu – nhưng Malaysia là quốc gia Hồi giáo, mọi sản phẩm lưu hành phải tuân thủ nghiêm ngặt chứng nhận Halal, tức không sử dụng thịt heo. Thay vì bỏ cuộc, họ chọn “đập đi xây lại” toàn bộ cấu trúc chiếc bánh để vừa phục vụ khách Việt, vừa tuân thủ quy định sản xuất của nước bạn. Mỡ heo được thay thế hoàn toàn bằng mứt bí đao để giữ độ xốp ẩm, còn lạp xưởng heo chuyển thành lạp xưởng tôm, với mục tiêu tạo ra chiếc bánh thập cẩm vẫn đậm đà nhưng nhẹ bụng hơn, không bóng dầu và không bị nặng mùi. Đây là kiểu khởi nghiệp thực phẩm đối đầu trực diện với định kiến: “không thịt heo thì sao gọi là thập cẩm” – và mất tới gần 11 năm để chinh phục khẩu vị Việt.

Đằng sau hành trình đó là một triết lý làm sản phẩm đầy tính phản biện. Tai Thong không chọn “Tây hóa” bánh trung thu bằng vài nguyên liệu lạ cho có, mà giữ vững những nguyên liệu cốt lõi vốn quen thuộc với người Việt, rồi kể lại chúng bằng một cấu trúc đa tầng, tinh tế và mới mẻ hơn. Họ phát triển vị Lemon Mung Bean Matcha với niềm tin đây sẽ là “best-seller” vì chanh và matcha vốn là sự kết hợp kinh điển với giới trẻ yêu dessert hiện đại. Nhưng khi đưa vào chiếc bánh Trung thu truyền thống, khách hàng trung niên phản ứng rằng mùi vị này khiến họ nhớ đến kem đánh răng – một cú tát thẳng vào sự tự tin của đội ngũ R&D trẻ. Trong ngành bánh Việt, ít ai dám nói thẳng “sản phẩm của mình thất bại trước người dùng”, nhưng chính cú vấp đó buộc họ kết luận: làm sản phẩm không phải là chứng minh mình đúng, mà là lắng nghe chân thành xem khách hàng cảm nhận ra sao.

Gen Z R&D: Khi sự liều lĩnh được kìm bằng kỷ luật dữ liệu

Một chi tiết đáng chú ý: 60% đội ngũ R&D của Tai Thong là Gen Z, yêu thích thử nghiệm, khám phá và theo đuổi phong cách Japanese fusion. Thay vì xem sự “ngông” của thế hệ trẻ là rủi ro, doanh nghiệp biến nó thành động cơ đổi mới có kiểm soát. Mỗi năm, họ bắt đầu với khoảng 10 vị mới, sau đó chọn lọc giữ lại 5 vị để bổ sung vào menu tổng, luôn duy trì ở mức 18 đến 20 vị. Thời gian chốt mẫu nhanh nhất khoảng 1 tháng, trung bình phải chỉnh sửa 4 đến 5 lần, thậm chí có vị phải làm lại đến 10 lần. Đó không còn là kiểu sáng tạo cảm hứng, mà là một quy trình phát triển sản phẩm có kỷ luật, nơi mọi ý tưởng đều phải đi qua “cỗ máy” thử nghiệm của thị trường.

Từ góc độ trải nghiệm người dùng, Tai Thong còn chạm đến những chi tiết mà nhiều thương hiệu bánh Việt xem là phụ. Với vị Ngọc Bích Trứng Dẻo – thứ họ gọi vui là “vị bánh quốc dân” – trứng muối được nghiền nhuyễn để phân bổ đều khắp chiếc bánh, giúp khi cắt ra, bất kỳ ai cũng có thể thưởng thức trọn vẹn hương vị béo ngậy đó trong từng miếng cắn, thay vì phải “chia phần” theo kích thước quả trứng như trước đây. Đây là cách tư duy dịch chuyển từ “bán chiếc bánh” sang “thiết kế trải nghiệm chia sẻ”: bánh phải ngon cho tất cả người trong mâm, không phải chỉ người cầm dao. Trong bối cảnh khởi nghiệp thực phẩm tràn ngập khẩu hiệu, những quyết định vi mô như thế mới là thứ phân biệt thương hiệu bền với thương hiệu theo mùa.

Richy Group: Từ phân phối đến thương hiệu quốc gia với 31 dây chuyền

Nếu Tai Thong là ví dụ về Việt hóa tinh tế một thương hiệu ngoại, thì Richy Group là câu chuyện ngược lại: làm chủ chiếc bánh của người Việt từ con số không. Những năm Việt Nam bắt đầu mở cửa, nhà sáng lập Richy có bốn năm làm việc tại Malaysia, nơi ông quan sát một nền kinh tế chuyển từ thay thế nhập khẩu sang phát triển sản xuất hướng xuất khẩu, với chính sách ngày càng chú trọng đầu tư, công nghệ và năng lực sản xuất. Ông trở về và đặt câu hỏi: tại sao những sản phẩm gần gũi với đời sống người Việt vẫn phải nhập khẩu, trong khi nhu cầu tiêu dùng đã hiện hữu nhưng năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế. Câu trả lời của Richy là chọn con đường khó hơn: không sống bằng thương mại đơn thuần, mà xây năng lực sản xuất để đưa bánh Việt ra thế giới.

Khởi đầu từ mảng phân phối hàng nhập khẩu, Richy nhanh chóng tạo ra doanh thu và hiểu sâu khẩu vị người Việt, nhưng đúng lúc thương mại đang ổn định, họ quyết định rời “vùng an toàn” để tự sản xuất. Năm 2011, Richy Group bắt đầu sản xuất bánh gạo, đặt viên gạch đầu tiên cho năng lực sản xuất riêng. Từ đó, doanh nghiệp từng bước đầu tư công nghệ, hạ tầng, hình thành hệ thống sản xuất tại hai miền với tổng diện tích 60.600 m², 31 dây chuyền và công suất hơn 70.000 tấn mỗi năm. Cột mốc 5 dòng sản phẩm chủ lực Karo, Kenju, Jinju, Peppie và Majestic đồng loạt được vinh danh Thương hiệu Quốc gia 2026 chính là câu trả lời rõ ràng cho chiến lược dài hơi này: từ một đơn vị phân phối, Richy trở thành thương hiệu sản xuất bánh kẹo uy tín, với 5 dòng sản phẩm được công nhận danh hiệu Thương hiệu Quốc gia như một “tấm hộ chiếu” mở ra giai đoạn phát triển mới.

Khi bánh Việt mơ giấc mơ toàn cầu: Tương lai thuộc về ai dám kiên trì

Richy không giấu tham vọng: “Từ khát vọng tự tay làm nên chiếc bánh cho người Việt năm xưa, mốc son 25 năm chính thức đánh dấu bước ngoặt mở ra giai đoạn phát triển mới”. Lấy danh hiệu Thương hiệu Quốc gia làm bệ phóng, họ tuyên bố tự tin bước vào cuộc đua toàn cầu, mang những sản phẩm do người Việt làm chủ vươn tầm thế giới. Trong khi đó, Tai Thong vẫn đều đặn mỗi năm bắt đầu với khoảng 10 vị bánh mới, chọn lọc giữ lại 5 vị để duy trì menu 18–20 vị, tiếp tục chu trình thử nghiệm – học hỏi – điều chỉnh với thị trường Việt. Một bên là hệ thống 31 dây chuyền với công suất 70.000 tấn/năm, một bên là phòng lab R&D đầy Gen Z yêu Japanese fusion; cả hai gặp nhau ở điểm chung: tin rằng bánh Việt không chỉ để ăn theo mùa, mà có thể trở thành ngôn ngữ kể chuyện về văn hóa, đóng gói trong những thương hiệu quốc gia bền vững.

Điều đáng tiếc là vẫn còn khoảng trống lớn trong việc ghi nhận vai trò của phụ nữ trong những hành trình này – từ người đứng sau quyết định sản phẩm, vận hành dây chuyền, đến xây dựng kênh phân phối. Nhưng nếu nhìn vào triết lý chú trọng trải nghiệm gia đình, khẩu vị nhiều thế hệ trong cùng một chiếc bánh, sẽ thấy dấu ấn rất nữ tính trong cách các doanh nghiệp này thiết kế sản phẩm. Khởi nghiệp thực phẩm, đặc biệt với bánh Việt, không còn là chuyện “làm thêm mùa vụ”, mà là cuộc chơi dài hơi đòi hỏi hiểu khách hàng như hiểu người nhà. Con đường từ ý tưởng bị chê đến thương hiệu quốc gia rõ ràng không dành cho người nóng vội; nó thuộc về những ai dám chấp nhận lời chê, biến khảo sát thị trường thành la bàn, và kiên trì giữ linh hồn Việt trong từng lớp nhân, lớp bột.