Di sản bếp gia đình đang viết lại câu chuyện xuất khẩu ẩm thực Việt
Xuất khẩu ẩm thực Việt là quá trình biến những món ăn, nguyên liệu và công thức truyền thống từ bếp gia đình thành sản phẩm công nghiệp đạt chuẩn, có khả năng hiện diện trên kệ siêu thị và bàn ăn ở nhiều quốc gia, đồng thời giữ được bản sắc văn hóa và hương vị gắn với ký ức của nhiều thế hệ người Việt. Những năm gần đây, hành trình này không còn là câu chuyện của các tập đoàn lớn mà đang được dẫn dắt bởi những nữ doanh nhân thực phẩm trưởng thành từ kinh doanh gia đình. Họ không chỉ bán sản phẩm bột Việt hay bánh tráng ra nước ngoài, mà còn chủ động kể câu chuyện văn hóa phía sau, biến mỗi gói bột, mỗi chiếc bánh thành một lát cắt của bản sắc Việt. Chính góc nhìn đó khiến làn sóng xuất khẩu không thuần túy là tăng sản lượng, mà là mở rộng không gian sống của ẩm thực Việt trên bản đồ thế giới.
Bùi Thị Thúy Loan: Từ cơ sở bột gia đình đến doanh nghiệp 34 thị trường
Câu chuyện của bà Bùi Thị Thúy Loan cho thấy xuất khẩu ẩm thực Việt có thể bắt đầu từ những chiếc bánh của bà, của mẹ trong gian bếp nhỏ. Tài Ký khởi nguồn là cơ sở làm bột để cha mẹ mưu sinh và nuôi năm người con, gắn chặt với kinh doanh gia đình và những món bánh dân gian quen thuộc. Sau 50 năm, doanh nghiệp này đã đưa sản phẩm bột Việt đến 34 quốc gia và vùng lãnh thổ, một con số cho thấy sức sống của di sản ẩm thực khi được tổ chức lại bằng tư duy công nghiệp. Bà Loan không chọn con đường tách rời truyền thống để chạy theo thị hiếu nhanh; bà buộc đội ngũ phải nghiên cứu men, nguyên liệu, quy trình để người trẻ có thể làm bánh bò trong khoảng một tiếng rưỡi mà vẫn gần với hương vị của mẹ, của bà ngày trước. Đó là cách một nữ doanh nhân thực phẩm dùng công nghệ để bảo vệ ký ức, chứ không xóa bỏ nó.
Tân Nhiên và thế hệ 8X: Bánh tráng siêu mỏng, tư duy siêu dài
Ở một lát cắt khác của xuất khẩu ẩm thực Việt, thế hệ 8X đang chứng minh rằng đặc sản quê nhà hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm toàn cầu nếu dám nghĩ khác. Công ty Tân Nhiên tại Tây Ninh chọn một hướng đi táo bạo: nghiên cứu bánh tráng siêu mỏng 0,3 mm, có thể dùng trực tiếp để cuốn thực phẩm mà không cần nhúng nước trước khi sử dụng. Khởi nghiệp từ năm 2018, vị giám đốc sinh năm 1988 cùng vợ đã phát triển doanh nghiệp sở hữu 3 nhà máy với công suất lên tới 18 tấn mỗi ngày, tổng diện tích hơn 10.000 m² và hơn 400 lao động. Từ lô hàng đầu tiên 500 kg sang Hàn Quốc, sản lượng xuất khẩu đã tăng lên khoảng 9 tấn mỗi tháng cho một đối tác, và hiện sản phẩm có mặt tại 14 quốc gia, gồm Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều thị trường châu Âu. Câu chuyện này cho thấy khi di sản được kết hợp với dây chuyền tự động hóa, bánh tráng không còn là món ăn vùng miền mà trở thành ngôn ngữ chung trên bàn ăn toàn cầu.
Khi công nghệ bắt tay với di sản: Sản phẩm bột Việt bước ra thế giới
Điểm chung của những nữ doanh nhân thực phẩm thành công là họ không thần thánh hóa truyền thống, nhưng cũng không chấp nhận hy sinh hương vị để đổi lấy tiện lợi. Bà Bùi Thị Thúy Loan thẳng thắn: muốn giữ nghề phải nghiên cứu, học hỏi và biết thay đổi, nhưng mọi thay đổi phải dựa trên chất lượng sản phẩm. Từ yêu cầu đó, Tài Ký phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm bột chiên giòn, bột bánh xèo, bánh cuốn… giúp người tiêu dùng chế biến thuận tiện hơn mà vẫn giữ được bản sắc món ăn. Ở phía Tân Nhiên, việc cải tiến máy tráng bánh, hệ thống hong sấy, cắt và đóng gói để từng bước tự động hóa dây chuyền cho thấy công nghệ đang được dùng như công cụ nâng đỡ di sản, không phải thay thế nó. Khi người trẻ có thể mua nguyên liệu, xem hướng dẫn rồi tự tay làm một món bánh truyền thống cho gia đình, mỗi căn bếp trở thành điểm nối trong mạng lưới xuất khẩu ẩm thực Việt, dù họ không trực tiếp gửi hàng ra nước ngoài.
Giấc mơ Bảo tàng bánh Việt: Xuất khẩu không chỉ là container hàng
Điểm thú vị nhất trong hành trình của bà Bùi Thị Thúy Loan là tham vọng vượt khỏi khuôn khổ doanh nghiệp bột để bước sang không gian văn hóa. Sau khi đưa sản phẩm đến 34 quốc gia, bà dành tâm sức cho dự án Bảo tàng bánh Việt, nơi người trẻ có thể tìm hiểu văn hóa 54 dân tộc qua những món bánh đặc trưng. Bảo tàng trong hình dung của bà không chỉ trưng bày bánh, mà còn kể chuyện về con người, trang phục, tập quán gắn với từng loại bánh. Để chuẩn bị, Tài Ký đã xây dựng bộ ảnh nghệ thuật về 54 dân tộc và đang triển khai dự án 54 bức tượng đồng, dự kiến phục vụ trưng bày và giới thiệu văn hóa ẩm thực Việt ở nước ngoài. Ở đây, xuất khẩu ẩm thực Việt không dừng ở container hàng rời cảng, mà là xuất khẩu ký ức, câu chuyện và niềm tự hào. Khi một đứa trẻ bước vào bảo tàng và thốt lên “wow” trước chính văn hóa của mình, đó là lúc những năm tháng kinh doanh gia đình được trả lời bằng một thế hệ tiếp nối. Và đó cũng là thông điệp rõ ràng: muốn ẩm thực Việt đi xa, phải cho người Việt trẻ một lý do để ở lại với nó.
