Từ lời kêu gọi công nghệ đến nhiệm vụ cụ thể
Đặt hàng AI đô thị là cách cơ quan công quyền giao doanh nghiệp phát triển giải pháp cho những vấn đề đã xác định, thay vì đầu tư công nghệ trước rồi mới tìm nơi ứng dụng. Ngày 26-10 tại TP.HCM, tọa đàm về hệ sinh thái công nghệ cho hạ tầng AI bàn cách chuyển đầu tư công nghệ thành giá trị kinh tế. Tại đây, ông Nguyễn Tuấn Huy, Phó Trưởng ban Công nghệ Tổng Công ty Viễn thông MobiFone, đề xuất Thành phố đặt hàng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo xử lý ngập nước, ùn tắc giao thông và giám sát môi trường. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: giao bài toán rõ ràng giúp doanh nghiệp biết cần giải quyết điều gì, còn cơ quan quản lý có cơ sở đánh giá kết quả. Nếu thiếu mục tiêu vận hành cụ thể, AI dễ dừng ở trình diễn hoặc thử nghiệm, trong khi người dân vẫn chờ những cải thiện thiết thực trên đường phố và trong khu dân cư.
AI chống ngập lụt và điều hành giao thông cần phối hợp
AI chống ngập lụt có giá trị khi kết hợp dữ liệu địa lý, mô hình công trình và thông tin cập nhật để hỗ trợ vận hành hệ thống thoát nước. Theo ví dụ được nêu tại tọa đàm, nền tảng AI có thể giúp theo dõi điện, thoát nước, mô phỏng lượng mưa và lựa chọn phương án vận hành máy bơm, van nước. Với người dân, dự báo và xử lý đúng điểm ngập có thể giúp giảm cảnh phải dò đường hoặc mắc kẹt giữa mưa. Quản lý giao thông AI cũng cần nhìn rộng hơn hình ảnh phương tiện: camera kết hợp cảm biến mực nước có thể giúp xác định ngập cục bộ có phải nguyên nhân gây ùn tắc hay không. MobiFone cho biết hệ thống camera AI tại Hà Nội hỗ trợ điều tiết giao thông, xử lý vi phạm và truy tìm đối tượng; trong một số vụ việc, thời gian truy xuất hình ảnh giảm từ khoảng năm ngày xuống còn ba giờ, tương đương 97,5%.
Dữ liệu và thể chế mới là nền móng của đô thị thông minh
AI có thể dự báo nhu cầu hạ tầng, hỗ trợ điều hành đô thị dựa trên dữ liệu và tối ưu hóa hoạt động sản xuất, dịch vụ; nhưng kết quả phụ thuộc vào dữ liệu đầu vào, năng lực tính toán và khả năng kết nối với hệ thống đang vận hành. Nếu dữ liệu giao thông, môi trường, công trình và dịch vụ công bị chia cắt hoặc không thể chia sẻ theo quy tắc chung, thuật toán khó tạo ra bức tranh đủ tin cậy về thành phố. Vì vậy, TP.HCM cần xem dữ liệu công-tư là một phần của hạ tầng công nghệ: Nhà nước xác định nhu cầu, quy định quyền truy cập và tạo cơ chế đầu tư; doanh nghiệp tham gia phát triển, tích hợp và vận hành giải pháp. Đề xuất xây dựng nền tảng dữ liệu đô thị dùng chung có thể tạo nền cho trung tâm điều hành đô thị thông minh, bản sao số và công cụ hỗ trợ quyết định. An toàn thông tin, chất lượng dữ liệu và trách nhiệm chia sẻ cần được tính ngay từ khâu thiết kế.
Thử nghiệm có kiểm soát, đánh giá bằng hiệu quả thực tế
TP.HCM không nên xem số lượng camera, cảm biến hay năng lực máy tính là thước đo thành công. Tiêu chí cần là hệ thống phát hiện ngập sớm hơn, hỗ trợ điều tiết giao thông tốt hơn và giúp cơ quan chức năng phối hợp nhanh hơn. Các ý kiến tại tọa đàm đề xuất đầu tư đồng bộ hạ tầng tính toán, nền tảng AI dùng chung, bản đồ số, camera thông minh và cảm biến; Nhà nước xác định nhu cầu, còn doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển và triển khai giải pháp. Hướng tiếp theo được nêu là chuyển các thỏa thuận hợp tác thành dự án cụ thể, đồng thời nâng cao năng lực công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. TP.HCM cũng có thể tổ chức thử nghiệm có kiểm soát với thiết bị bay không người lái, phương tiện tự hành và ứng dụng AI gắn với hệ thống vật lý để phục vụ quản trị đô thị. Kết luận nên rõ ràng: ưu tiên bài toán có đơn vị sử dụng và kết quả đo được, không chạy theo trào lưu.
