Dữ liệu dân cư: Từ kho thông tin hành chính đến hạ tầng quyền lực mới
Nền tảng dữ liệu dân cư TP.HCM là hệ thống thông tin số hóa, kết nối và dùng chung về người dân, kết hợp định danh và xác thực điện tử, nhằm thay đổi căn bản cách thành phố quản lý hành chính, cung cấp dịch vụ công và tương tác với công dân trên môi trường số. UBND TP.HCM đã ban hành kế hoạch thực hiện Quyết định số 826/QĐ-TTg ngày 11/5/2026 của Thủ tướng về Chương trình phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2035 (Đề án 06) trên địa bàn thành phố. Việc kế thừa kết quả giai đoạn 2022-2025 không chỉ là bước đi kỹ thuật, mà là lựa chọn chính trị: đặt dữ liệu làm trụ cột cho quản trị số hành chính, thay thế mô hình bộ hồ sơ giấy bằng hệ sinh thái dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.
Định danh điện tử VNeID và tham vọng tái cấu trúc thủ tục hành chính
Nếu dữ liệu dân cư là “hạ tầng”, thì định danh điện tử Việt Nam qua VNeID là “cửa” để người dân bước vào không gian số của chính quyền. TP.HCM xác định 6 nhóm mục tiêu trọng tâm, trong đó tái cấu trúc thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và nâng hiệu quả chỉ đạo, điều hành là mũi nhọn. Thành phố sẽ cắt giảm thành phần hồ sơ, tăng sử dụng dữ liệu đã số hóa, hạn chế tình trạng người dân và doanh nghiệp phải lặp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có."Thành phố sẽ đẩy mạnh tái cấu trúc, cắt giảm thành phần hồ sơ, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu; mở rộng các hình thức tiếp cận dịch vụ công trực tuyến". Việc mở rộng dùng tài khoản định danh điện tử trong giao dịch, thủ tục hành chính và các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, y tế, giáo dục, du lịch, logistics, thương mại điện tử cho thấy tham vọng đưa VNeID từ một ứng dụng quản lý thành nền tảng công dân số đa tiện ích.
Công dân số và hệ sinh thái dữ liệu: Khi người dân trở thành trung tâm quản trị
Điểm đáng chú ý trong định hướng quản trị số hành chính của TP.HCM là tư duy chuyển từ “quản lý đối tượng” sang “phục vụ công dân số”. Dữ liệu dân cư TP.HCM được xác định là hạt nhân để kết nối và khai thác các cơ sở dữ liệu, phục vụ quản trị đô thị chủ động, dựa trên dữ liệu và ngày càng cá nhân hóa. Thành phố đặt mục tiêu phát triển công dân số thông qua việc biến VNeID thành nền tảng số đa tiện ích, hoàn thiện ví giấy tờ và kho dữ liệu số của công dân, tổ chức; đồng thời tăng cường tuyên truyền, phổ cập kỹ năng số, triển khai các mô hình công dân số và cộng đồng số phù hợp từng nhóm đối tượng. Về phía chính quyền, kế hoạch hoàn thiện Trung tâm giám sát, điều hành thông minh, tăng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong phân tích, giám sát và ra quyết định cho thấy cách tiếp cận coi dữ liệu là công cụ điều hành chiến lược chứ không chỉ là thống kê.
Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính: Thước đo mới cho kỷ cương đô thị
Song song với Đề án 06, TP.HCM phê duyệt Kế hoạch số 526/KH-UBND ngày 28/9/2026 về xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính (CSDLQG về XLVPHC), triển khai đến các sở, ban, ngành, UBND phường, xã, đặc khu và các cơ quan liên quan. Hệ thống được thiết kế như nền tảng dữ liệu tập trung, thống nhất, dùng chung, có khả năng tiếp nhận, tạo lập, cập nhật, kết nối, đồng bộ và khai thác phục vụ quản lý nhà nước. Trong năm 2026, lộ trình triển khai được chia 3 giai đoạn: chuẩn bị, thử nghiệm hẹp với Bộ Công an trong tháng 9; mở rộng kết nối với Công an thành phố, Sở Tư pháp và một số đơn vị cấp xã từ tháng 9–10; vận hành trên toàn thành phố từ tháng 11–12. Nguyên tắc “một dữ liệu – một lần tạo lập – dùng nhiều lần” cùng yêu cầu chuẩn hóa, kết nối các hệ thống hiện có cho thấy TP.HCM muốn xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia này như thước đo mới cho kỷ cương đô thị, đồng thời làm giàu thêm hệ sinh thái dữ liệu phục vụ phòng chống tội phạm và an ninh trật tự.
Tầm nhìn thành phố thông minh: Cơ hội và yêu cầu trách nhiệm với công dân số
Tầm nhìn đến năm 2035, TP.HCM muốn xây dựng hình ảnh thành phố thông minh, nơi tương tác và giao dịch giữa người dân, doanh nghiệp và chính quyền diễn ra chủ yếu trên môi trường số. Điều này đồng nghĩa công dân số không chỉ là người sử dụng dịch vụ trực tuyến, mà là đối tác dữ liệu: mỗi thao tác trên nền tảng định danh điện tử Việt Nam, mỗi kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia đều góp phần định hình cách thành phố vận hành và phát triển. Kế hoạch sau khi hoàn thành các bước thử nghiệm và vận hành bước đầu của CSDLQG về xử lý vi phạm hành chính yêu cầu Công an thành phố tổng kết, đánh giá khó khăn, đề xuất phương án hoàn thiện mô hình quản lý, vận hành, đầu tư, nâng cấp hệ thống trong giai đoạn tiếp theo. Đây là lúc TP.HCM phải đối mặt câu hỏi lớn: làm sao bảo đảm an ninh mạng, an toàn dữ liệu cá nhân, đồng thời khuyến khích người dân tham gia tích cực vào không gian số? Câu trả lời sẽ quyết định liệu tham vọng trở thành đô thị dẫn đầu về công dân số Đông Nam Á có đi kèm niềm tin dữ liệu từ chính người dân hay không.
