Từ đô thị số hóa đến quản trị dựa trên dữ liệu: bước ngoặt chiến lược
Đô thị thông minh dữ liệu là mô hình phát triển đô thị trong đó mọi hoạt động quy hoạch, xây dựng, vận hành và cung cấp dịch vụ đều dựa trên hệ thống dữ liệu được kết nối, chuẩn hóa và khai thác thống nhất, thay vì chỉ dựa vào hạ tầng số rời rạc như camera, cảm biến hay các ứng dụng riêng lẻ. Thành phố Hồ Chí Minh đang chủ động chuyển từ tư duy “ứng dụng công nghệ” sang “quản trị dựa trên dữ liệu”, coi dữ liệu là hạ tầng thiết yếu và là nguồn lực cho tăng trưởng xanh, kinh tế số và phát triển bền vững. Quyết định 4714/QĐ-UBND phê duyệt Đề án Phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2045 đã chính thức đặt phát triển đô thị thông minh làm nhiệm vụ trọng tâm để đổi mới mô hình quản trị đô thị, hướng tới mục tiêu đưa thành phố vào Top 50 đô thị thông minh thế giới vào năm 2030.
Nền tảng dữ liệu thống nhất: từ kết nối phân tán đến hệ sinh thái dữ liệu đô thị
Nếu giai đoạn số hóa tập trung vào xây dựng hạ tầng mạng, các hệ thống phần mềm và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, thì giai đoạn quản trị dữ liệu TP.HCM buộc phải giải bài toán nền tảng dữ liệu thống nhất. Thực tế, trong 13 cơ sở dữ liệu chuyên ngành trọng điểm, thành phố mới kết nối được 3 nhóm, còn 10 nhóm chưa liên thông; trong 20 cơ sở dữ liệu quốc gia, mới tích hợp 4, 16 vẫn chưa kết nối; trong 104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo một nghị quyết của Chính phủ, mới có 9 được liên thông. Con số này cho thấy thách thức không nằm ở việc xây thêm cơ sở dữ liệu, mà ở việc chuyển từ mô hình kho dữ liệu đơn lẻ sang hệ sinh thái dữ liệu liên thông, chuẩn hóa và dùng chung, trong đó kho dữ liệu chia sẻ và cổng dữ liệu mở đóng vai trò hạ tầng trung tâm để khai thác, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu cho quản lý đô thị hiện đại.
Kết nối dữ liệu rời rạc: bài toán kỹ thuật của quản lý đô thị hiện đại
Thách thức lớn nhất của quản trị dữ liệu TP.HCM không phải là thiếu công nghệ, mà là khả năng kết nối những mảnh dữ liệu rời rạc, từ bản vẽ, mô hình 3D đến hồ sơ nghiệp vụ. Trong hệ thống thông tin địa lý (GIS), dữ liệu thường đến từ nhiều nguồn, định dạng và hệ quy chiếu khác nhau, nên trước khi khai thác chung phải qua bước số hóa, chuẩn hóa rất tốn thời gian và nguồn lực. Khi dữ liệu quy hoạch được kết nối với dữ liệu giao thông, xây dựng, tài nguyên – môi trường, y tế, giáo dục, thương mại và các lĩnh vực khác, thành phố mới có thể nhìn thấy mối quan hệ giữa dân số, việc làm, nhà ở, hạ tầng, môi trường và đầu tư, thay vì xử lý từng ngành một cách thủ công và phản ứng. Mục tiêu đến năm 2030 là 100% đồ án quy hoạch đô thị và nông thôn được lập, thẩm định hoặc quản lý trên nền tảng GIS, trong đó ít nhất 80% quy trình thẩm định được số hóa, đồng thời số hóa ít nhất 90% hồ sơ quy hoạch hiện có và tích hợp 100% dữ liệu quy hoạch mới ngay từ đầu.
GeoBase Cloud và các giải pháp Made-in-Vietnam: rút ngắn khoảng cách từ dữ liệu đến quyết định
Trong bức tranh đô thị thông minh dữ liệu, những sản phẩm nội địa như GeoBase Cloud cho thấy triển vọng rút ngắn khoảng cách từ dữ liệu đến quyết định quản lý. Từ các dữ liệu 2D, 3D, BIM và dữ liệu đo đạc, nền tảng này giúp tập hợp, số hóa và chuẩn hóa trên môi trường đám mây, thống nhất hệ quy chiếu để quản lý và khai thác cùng nhau, thay vì để chúng nằm rải rác ở nhiều hệ thống riêng lẻ. Theo nhóm phát triển, GeoBase có thể giúp giảm khoảng 50% thời gian triển khai hệ thống GIS; trong bài toán cấp phép xây dựng, khi kết hợp AI để phân loại văn bản, dùng GIS đối chiếu thửa đất với dữ liệu quy hoạch và tự động tạo phiếu trình, hồ sơ, dự thảo, thời gian xử lý có thể giảm từ khoảng 15 ngày xuống còn một ngày. Đây không chỉ là cải thiện quy trình, mà là bước tiến rõ rệt trong quản lý đô thị hiện đại: dữ liệu không còn là gánh nặng nhập liệu mà trở thành công cụ ra quyết định nhanh, minh bạch và có khả năng kiểm chứng.
Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm: từ quy định đến năng lực "cảm nhận – hiểu – hành động"
Điểm đáng giá trong chiến lược đô thị thông minh dữ liệu của TP.HCM là việc đặt người dân và doanh nghiệp ở trung tâm, chứ không phải công nghệ. Đề án đô thị thông minh được triển khai theo ba giai đoạn với chín nguyên tắc cốt lõi, nhấn mạnh lấy dữ liệu làm nền tảng, liên thông – tích hợp – dùng chung, bảo đảm an toàn thông tin và quyền riêng tư, tránh khóa công nghệ và triển khai theo lộ trình phù hợp nguồn lực. Thành phố đã thành lập Ban chỉ đạo dữ liệu để tổ chức dữ liệu thành tài nguyên phục vụ quản lý, điều hành và phát triển kinh tế – xã hội; đến nay đã tích hợp 31/45 cơ sở dữ liệu vào kho dữ liệu chia sẻ và công bố 78/142 bộ dữ liệu trên cổng dữ liệu mở, hướng tới danh mục 142 nhóm dữ liệu mở trong năm 2026. Mục tiêu lớn hơn là hình thành năng lực “cảm nhận – hiểu – hành động”: thu nhận dữ liệu tin cậy, phân tích, mô phỏng để dự báo, sau đó biến kết quả thành quyết định và hành động quản lý hiệu quả, tạo thuận lợi rõ rệt cho người dân và doanh nghiệp.
