AI buộc đào tạo truyền thông nhìn lại mục tiêu
Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI là quá trình chuẩn bị cho người học biết dùng công nghệ để sản xuất nội dung, đồng thời tự quyết định mục tiêu, ý nghĩa và trách nhiệm xã hội của sản phẩm truyền thông. Đây là điểm mấu chốt của hội thảo khoa học diễn ra sáng 29/10 tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, do Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo tổ chức. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 20 năm thành lập Khoa và đánh dấu việc ra mắt chương trình chuyên ngành mới. Giám đốc Học viện, PGS,TS. Phạm Minh Sơn, cho rằng đưa AI vào giảng đường không còn là lựa chọn; điều quan trọng là giúp sinh viên vững nghề thay vì lệ thuộc công cụ. Công nghệ có thể nâng năng suất, nhưng con người vẫn phải xác định mục tiêu và giá trị của mỗi sản phẩm. Vì thế, đào tạo không thể chạy theo công cụ mà bỏ quên phán đoán nghề nghiệp.
Sáng tạo là lợi thế, cũng là vùng chịu sức ép
Dữ liệu người học cho thấy sức hút của ngành và nghịch lý AI đặt ra: khảo sát 434 sinh viên ghi nhận 67,5% quan tâm đến nhóm việc làm Content/Creative, còn 59,7% tự tin nhất ở kỹ năng sáng tạo ý tưởng. Sau 20 năm, Khoa đã đào tạo 3.037 người học ở ba bậc, với tỷ lệ tốt nghiệp có việc làm đúng ngành trên 90%. Nhưng đúng thế mạnh của sinh viên lại là khu vực AI tác động mạnh nhất. Khi máy có thể viết, vẽ và dựng video nhanh, thao tác sản xuất không còn là lợi thế đủ sức phân biệt người làm nghề. Chủ tịch Lê Bros Lê Quốc Vinh cảnh báo AI phổ cập kỹ năng truyền thông nhưng có thể khiến sản phẩm đồng nhất; giá trị ngày càng nằm ở ý tưởng mới, góc nhìn sâu và câu chuyện gắn với trải nghiệm sống. Bởi vậy, dạy sáng tạo phải vượt khỏi việc hướng dẫn tạo nội dung nhanh.
Chương trình mới phải đi cùng tư duy nghề nghiệp
Chuyên ngành “Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo” được giới thiệu tại hội thảo với các học phần Ứng dụng AI trong truyền thông sáng tạo, Tổ chức sản xuất livestream và podcast, cùng Bản sắc nghề và khởi nghiệp truyền thông sáng tạo. Hướng đi này đáng chú ý vì kết hợp kỹ năng sản xuất với câu hỏi người làm nghề tạo ra giá trị gì, thay vì coi AI là môn học tách rời. Khoa cũng quản lý và vận hành chương trình Cử nhân quốc tế Truyền thông sáng tạo, Thương hiệu và Quảng cáo, hiện có 562 sinh viên. Tuy nhiên, thêm học phần mới chưa đủ để đổi mới đào tạo truyền thông. Tại hội thảo, các ý kiến nhấn mạnh cần điều chỉnh đồng bộ chuẩn đầu ra, nội dung, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá; đồng thời gắn nhà trường với doanh nghiệp lâu dài. Người học cần được luyện khả năng phản biện, tự học và chịu trách nhiệm, chứ không chỉ thành thạo một bộ công cụ đang đổi nhanh.
Quy tắc và đạo đức là phần không thể thiếu
Kỹ năng AI trong truyền thông cần đi cùng giới hạn sử dụng rõ ràng. Cố vấn chính sách Nguyễn Đức Lam khuyến nghị cơ sở đào tạo ban hành quy chế AI cho giảng viên và sinh viên, đồng thời dạy đạo đức AI song hành với kỹ năng thực hành. Cách ví von tại hội thảo rất dễ nhớ: kỹ năng khai thác AI là chân ga, còn đạo đức và trách nhiệm là chân phanh. Kinh nghiệm chiến dịch video “Tết Cảm ơn” do TS. Tạ Bích Loan chia sẻ cũng gợi một hướng đào tạo thiết thực: sau tập huấn kể chuyện, tỷ lệ tác phẩm dùng hình ảnh AI giảm từ khoảng 20% xuống dưới 10%, còn cả ba tác phẩm đoạt giải nhất đều dựa vào chất liệu đời thực. Đây không phải lời kêu gọi quay lưng với AI, mà là nhắc rằng công cụ không thay thế trải nghiệm, lựa chọn và tiếng nói riêng của người sáng tạo.
Kết luận của hội thảo nên được xem như một yêu cầu hành động, không phải khẩu hiệu: hãy chuyển trọng tâm từ “làm như thế nào” sang “tại sao làm” và “có nên làm hay không”. Học viện Báo chí và các cơ sở đào tạo cần giúp sinh viên sử dụng AI thành thạo, nhưng cũng phải dạy họ nhận ra rủi ro đồng nhất hóa, kiểm tra chất lượng và chịu trách nhiệm với sản phẩm. Đổi mới truyền thông sáng tạo chỉ có ý nghĩa khi công nghệ tăng năng lực con người thay vì làm mờ vai trò của con người.
