Xét tuyển đại học 2027: Cuộc “đại chỉnh lý” phương thức tuyển sinh là gì?
Xét tuyển đại học 2027 là kế hoạch tinh gọn hệ thống phương thức tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giảm số mã phương thức từ 19 xuống 11, đồng thời giới hạn mỗi ngành chỉ được dùng tối đa 3 phương thức xét tuyển để hướng tới chuẩn đánh giá thống nhất và công bằng hơn cho thí sinh tham gia tuyển sinh đại học. Điểm mấu chốt phải nói thẳng: từ nay, cơ hội vào đại học không còn nằm ở việc “mở thật nhiều cửa”, mà ở việc mỗi ngành chọn vài cánh cửa rõ ràng và có thể so sánh được. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Thông tư sửa đổi quy định về tuyển sinh, đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục mầm non, đại học và sau đại học, đánh dấu bước chuyển từ hệ thống phương thức tuyển sinh rối rắm sang một trật tự mới. Nếu dự thảo có hiệu lực từ 1.1.2027, toàn bộ chiến lược chuẩn bị vào đại học của học sinh phổ thông sẽ bị “thiết kế lại” từ gốc.
Từ 19 xuống 11: Đơn giản hóa tuyển sinh nhưng không phải giảm cơ hội
Điểm thay đổi dễ thấy nhất là danh mục mã số phương thức tuyển sinh bị cắt giảm mạnh: từ 19 phương thức hiện hành xuống còn 11 dự kiến áp dụng cho xét tuyển đại học 2027. Các phương thức cốt lõi vẫn tồn tại – như xét kết quả thi tốt nghiệp THPT (mã 100), xét học bạ THPT (mã 200), xét tuyển thẳng (mã 300) – nhưng những biến thể li ti bị gom lại. Nhóm kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, thi văn hóa, V-SAT và các kỳ thi tương tự được quy về hai mã: kỳ tuyển sinh chung của nhiều trường (401) và kỳ thi riêng từng trường (402). Những phương thức “kết hợp mọi thứ” như điểm thi tốt nghiệp kết hợp năng khiếu, học bạ, chứng chỉ quốc tế hoặc phỏng vấn được gom về một mã 500 duy nhất. Đây không phải là thu hẹp lối vào đại học, mà là cắt bỏ sự phức tạp giả tạo: nhiều cửa khác nhau nhưng bản chất đo đạc gần giống nhau. Việc đơn giản hóa tuyển sinh theo hướng tinh gọn mã số giúp hệ thống minh bạch hơn, thí sinh đỡ hoang mang vì tên gọi phương thức dài dòng.
Mỗi ngành tối đa 3 phương thức: Vì sao ít cửa lại công bằng hơn?
Thay đổi có tính “lật game” nằm ở chỗ: mỗi ngành, mỗi chương trình đào tạo từ 2027 chỉ được dùng tối đa 3 phương thức xét tuyển; từ 2028, dự kiến chỉ còn 1 phương thức duy nhất, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Trong khi đó, cả cơ sở đào tạo vẫn được phép dùng tối đa 5 phương thức, nghĩa là từng ngành phải chọn lọc trong “kho” phương thức của trường. Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, giai đoạn tuyển sinh 2022–2026 cho thấy chỉ 36,4% chương trình đào tạo có căn cứ đối chiếu chính thức giữa các phương thức; hơn 2.000 chương trình ghi nhận chênh lệch từ 3 điểm trở lên giữa các cách xét tuyển, trong đó điểm học bạ thường cao hơn khá xa điểm thi tốt nghiệp THPT. Khi thang đo không tương đương mà một ngành có quá nhiều “cửa”, thí sinh cùng năng lực có thể bị đánh giá khác nhau chỉ vì chọn lối vào khác. Giới hạn số phương thức tuyển sinh vì thế là động thái buộc các ngành phải trở về với vài thước đo rõ ràng, giảm khoảng cách khó hiểu giữa học bạ, thi tốt nghiệp, kỳ thi riêng, và tăng khả năng so sánh kết quả.
Tác động thực tế: Chiến lược chuẩn bị vào đại học phải thay đổi
Đề xuất tinh gọn phương thức tuyển sinh hướng tới đưa thí sinh cùng ngành, cùng chương trình về một chuẩn đánh giá gần nhau hơn, hạn chế việc người học bị phân xử bởi những thang điểm không tương xứng. Nhưng đối với học sinh và phụ huynh, nghĩa là gì? Thứ nhất, không thể kỳ vọng một ngành sẽ mở hàng loạt cách xét tuyển để “né yếu, chọn mạnh” như trước. Khi mỗi ngành chỉ có tối đa 3 phương thức, chiến lược chuẩn bị vào đại học phải tập trung vào vài cửa chính, chứ không phải săn đủ mọi chứng chỉ, mọi kỳ thi cho chắc. Thứ hai, vì mỗi phương thức tuyển sinh phải bảo đảm mọi thí sinh đủ điều kiện đều có thể tham gia và quy định rõ tiêu chí, cách tính điểm trên một thang điểm duy nhất, việc nghiên cứu kỹ đề án tuyển sinh của từng ngành trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nói thẳng: từ giờ, không chuẩn bị sớm và có chọn lọc thì rất dễ hụt mất phương thức phù hợp.
Kết luận: Ít lựa chọn hơn, cần chủ động hơn
Lộ trình xét tuyển đại học mới – giảm phương thức tuyển sinh từ 19 xuống 11, mỗi ngành chỉ tối đa 3 cửa vào – là một cú chỉnh hợp lý nếu nhìn từ góc độ công bằng, minh bạch và khả năng so sánh kết quả. Nó xử lý vấn đề lâu nay: học bạ và thi tốt nghiệp chênh lệch quá lớn, nhiều ngành tuyển sinh theo nhiều thang đo khó đối chiếu, khiến thí sinh có năng lực tương đương nhưng được đánh giá khác nhau. Tuy nhiên, cái giá phải trả là học sinh không thể dựa vào tư duy “càng nhiều phương thức càng tốt”. Thời của việc bắn nhiều mũi tên vào nhiều kỳ thi một cách rời rạc đang khép lại. Thay vào đó, người học phải sớm xác định nhóm ngành, nắm rõ các phương thức tuyển sinh mà ngành đó dùng, rồi xây dựng lộ trình học tập, ôn thi, tích lũy năng lực theo vài chuẩn chủ đạo. Ít lựa chọn hơn không đồng nghĩa ít cơ hội, nhưng chắc chắn đòi hỏi sự chủ động, tỉnh táo và kỷ luật cao hơn từ phía thí sinh và gia đình.
