Quy chế tuyển sinh mới: Ít cửa hơn, cuộc chơi minh bạch hơn
Quy chế xét tuyển đại học 2027 là lộ trình thu gọn phương thức tuyển sinh, theo đó mỗi ngành và chương trình đào tạo chỉ được dùng tối đa 3 phương thức xét tuyển rồi tiến tới 1 phương thức, nhằm giảm tình trạng "loạn" phương thức, lạm phát điểm số và giúp quá trình tuyển sinh đánh giá đúng năng lực học sinh. Đây không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật của quy chế tuyển sinh mà là thay đổi cách hệ thống đại học nhìn nhận, đo lường và lựa chọn thí sinh. Theo dự thảo Thông tư sửa đổi quy chế tuyển sinh, từ năm 2027, mỗi ngành/chương trình chỉ được phép sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển, giảm 2 phương thức so với hiện nay, và đến năm 2028 sẽ chỉ còn 1 phương thức duy nhất. Quyền xác định phương thức tuyển sinh vẫn giao cho các trường, nhưng Bộ Giáo dục yêu cầu bảo đảm độ tin cậy, đánh giá đúng năng lực và công bằng giữa các nhóm thí sinh. Việc siết lại là phản ứng trực diện trước thực tế hệ thống đang vận hành với khoảng 20 phương thức tuyển sinh khác nhau, tạo ra ma trận khó hiểu cho học sinh và phụ huynh.
Vì sao phải chấm dứt tình trạng "loạn" phương thức xét tuyển?
Trong nhiều năm, các trường đại học được trao quyền tự chủ tuyển sinh rộng, dẫn tới việc mỗi trường tự thiết kế hàng loạt phương thức, chia nhỏ chỉ tiêu cho từng cách xét tuyển. Kết quả là cùng một ngành nhưng có quá nhiều cửa vào: điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm học bạ, bài thi năng lực riêng, cộng chứng chỉ quốc tế, cộng giải thưởng… Thí sinh đứng giữa ma trận lựa chọn, vừa áp lực tâm lý, vừa trả giá bằng chi phí cơ hội cao khi phải chạy đua nhiều loại kỳ thi khác nhau. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thẳng thắn chỉ ra một vấn đề: với cùng một năng lực, kiến thức nhưng được đánh giá bằng quá nhiều phương thức thì việc quy đổi điểm giữa thi tốt nghiệp, học bạ và các kỳ thi riêng gần như không thể chính xác. Điều đó lý giải vì sao có những ngành điểm chuẩn đến 28 điểm nhưng mức điểm cộng chênh lệch tới 1,5; trong khoảng 26,5–28 điểm có hàng nghìn thí sinh trượt chỉ vì không có điều kiện thi chứng chỉ quốc tế. Đây là bất công mà quy chế tuyển sinh mới buộc phải xử lý.
Chứng chỉ tiếng Anh: từ "đặc quyền" thành tiêu chí bình thường
Một thay đổi có tính biểu tượng trong xét tuyển đại học 2027 là cách đối xử với chứng chỉ ngoại ngữ, đặc biệt IELTS, SAT hay các chứng chỉ quốc tế khác. Bộ Giáo dục dự kiến bỏ cơ chế cộng điểm ưu tiên cho chứng chỉ quốc tế, yêu cầu các trường dùng thang đo chung và công khai minh bạch tiêu chí xét tuyển. Thay vì cộng điểm "vượt khung", chứng chỉ ngoại ngữ sẽ được quy đổi thành điểm thành phần hoặc làm điều kiện tối thiểu nếu ngành có yêu cầu về tiếng Anh đầu vào. Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, với những ngành có yêu cầu tiếng Anh, các trường vẫn có thể quy đổi chứng chỉ thành điểm tiếng Anh để xét tuyển, miễn là năng lực ngoại ngữ được tính đúng một lần trong tổ hợp xét tuyển chứ không phải cộng thêm như một loại "đặc quyền" phụ. Nhìn từ góc độ công bằng, đây là bước đi cần thiết để trả chứng chỉ quốc tế về đúng chức năng: thước đo năng lực chứ không phải chiếc vé ưu tiên chỉ dành cho người có điều kiện tài chính tiếp cận các kỳ thi đắt đỏ.
Ba phương thức xét tuyển đại học 2027: khuôn khổ mới cho chiến lược học tập
Khi mỗi ngành chỉ được tối đa 3 phương thức xét tuyển đại học 2027, câu hỏi thực tế là: ba phương thức nào nên được ưu tiên? Từ góc nhìn giáo viên, đã có đề xuất khá rõ ràng: tuyển thẳng theo quy chế Bộ Giáo dục, tuyển bằng điểm thi năng lực do đại học tổ chức, tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, và tuyển bằng kết quả học tập (học bạ) bậc THPT. Trong đó, ba phương thức sau là bộ khung được khuyến nghị áp dụng lâu dài cho toàn hệ thống. Kỳ thi năng lực riêng giúp các trường đánh giá trực tiếp tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn, chọn được thí sinh phù hợp với chương trình đào tạo đặc thù. Điểm thi tốt nghiệp THPT tiếp tục là trụ cột vì cùng một đề thi cho cả nước, giảm áp lực thi cử và cho phép dùng kết quả để xét nhiều trường. Học bạ THPT, nếu được sử dụng với tiêu chí rõ ràng và thống nhất, sẽ là kênh phản ánh quá trình học tập dài hơi hơn là một lần thi duy nhất. Vấn đề không nằm ở việc có ba phương thức, mà ở chỗ các trường chịu trách nhiệm làm cho ba cửa ấy tương đương về độ tin cậy.
Học sinh phải thay đổi cách chuẩn bị thi đại học như thế nào?
Giới hạn số phương thức xét tuyển không làm mất đi cơ hội của học sinh, mà buộc các em phải hoạch định chiến lược chuẩn bị thi đại học sớm và rõ ràng hơn. Khi ma trận phương thức được thu gọn, thí sinh có thể tập trung vào vài lộ trình khả thi thay vì chạy theo mọi loại chứng chỉ cho "chắc ăn". Thời gian và nguồn lực tài chính tiết kiệm được từ việc luyện thi chứng chỉ tràn lan nên được dồn vào rèn tư duy sâu và kiến thức vững ở môn thế mạnh, cũng như chuẩn bị tốt cho kỳ thi năng lực và thi tốt nghiệp THPT. Từ góc độ dài hạn, khi đến năm 2028 mỗi ngành chỉ còn một phương thức xét tuyển duy nhất, học sinh sẽ phải xác định ngành mục tiêu từ lớp 10–11, nghiên cứu kỹ xem trường mình nhắm tới dùng phương thức nào, rồi thiết kế toàn bộ lộ trình học theo yêu cầu của phương thức đó. Chiến lược học tập vì thế dịch chuyển từ "học mẹo theo khối" sang rèn khả năng đọc hiểu, xử lý số liệu, giải quyết bài toán đa nền tảng – đúng tinh thần một quy chế tuyển sinh muốn đánh giá năng lực thực chứ không chỉ điểm số bề mặt.
