Không chỉ kéo dài giờ mở cửa
Kinh tế ban đêm là hệ thống hoạt động văn hóa, thương mại, giải trí và du lịch diễn ra sau giờ tham quan ban ngày, được tổ chức thành trải nghiệm có khả năng tạo thu nhập cho cộng đồng địa phương. UBND tỉnh Lào Cai đã phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu biến buổi tối thành một phần có giá trị của hành trình du khách.
Kế hoạch dự kiến huy động khoảng 4.820 tỉ đồng, gồm 454,2 tỉ đồng vốn ngân sách nhà nước và 4.365,8 tỉ đồng vốn ngoài ngân sách. Quy mô này thể hiện kỳ vọng lớn, nhưng số vốn tự thân không bảo đảm thành công. Câu hỏi quan trọng hơn là liệu khách có tìm được lý do đủ hấp dẫn để ở lại, trải nghiệm và chi tiêu sau khi trời tối hay không. Nếu kinh tế đêm Lào Cai chỉ dừng ở việc kéo dài giờ mở cửa hoặc dựng thêm quầy hàng, khoản đầu tư khó tạo ra khác biệt lâu dài.
Đề án hướng tới 5–7 không gian kinh tế ban đêm và 2–3 sản phẩm du lịch đêm đặc trưng cấp tỉnh. Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu đón khoảng 15 triệu lượt khách, trong đó có 11,5 triệu lượt khách nội địa và 3,5 triệu lượt khách quốc tế; thời gian lưu trú bình quân đạt 2–3 ngày. Muốn biến các chỉ tiêu đó thành doanh thu, trải nghiệm buổi tối cần đủ hấp dẫn để kéo dài chuyến đi, thay vì chỉ lấp đầy lịch trình.
Mỗi điểm đến cần một câu chuyện riêng
Điểm sáng trong định hướng là không áp cùng một mô hình cho mọi nơi. Sa Pa có thể kết hợp phố đi bộ, âm nhạc, nghệ thuật thực cảnh và chăm sóc sức khỏe; phường Lào Cai có lợi thế thương mại biên giới, phố ẩm thực và tuyến ven sông Hồng. Bắc Hà được định hướng thành chợ đêm vùng cao, nơi chợ phiên kết hợp tiếng khèn Mông, nghề thêu thổ cẩm và sản phẩm OCOP.
Tại Nghĩa Lộ, nghệ thuật Xòe Thái và văn hóa ẩm thực Mường Lò có thể tạo nên trải nghiệm đặc trưng; các vùng như Y Tý, Mù Cang Chải, Trạm Tấu và hồ Thác Bà phù hợp với săn mây đêm, cắm trại hoặc nghỉ dưỡng khoáng nóng. Sự đa dạng này giúp du lịch Lào Cai có cơ hội kéo khách khám phá nhiều địa bàn, nhưng chỉ khi mỗi nơi giữ được nét riêng thay vì sao chép một khu phố đi bộ giống nhau.
Danh mục dự kiến còn có tour khám phá Sa Pa về đêm, tour săn mây đêm và đón bình minh tại Y Tý, tour văn hóa dân tộc Bắc Hà, tour chợ đêm biên giới Lào Cai cùng tour du lịch cộng đồng và làng nghề ban đêm. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: đưa du khách từ vai trò người xem thành người tham gia, đồng thời tạo thêm cơ hội để nghệ nhân và hộ kinh doanh địa phương có thu nhập.
Ẩm thực và nghệ thuật phải thành trải nghiệm
Ẩm thực vùng cao có thể trở thành lý do để du khách nán lại nếu được tổ chức như một hành trình khám phá, không chỉ là danh sách món ăn. Đề án định hướng phố ẩm thực, chợ ẩm thực dân tộc, lễ hội thắng cố, lễ hội ẩm thực dân tộc và Tuần lễ ẩm thực Tây Bắc; khách còn có thể thử chế biến món truyền thống, thưởng trà, rượu và đặc sản địa phương.
Tương tự, chương trình nghệ thuật dân tộc sẽ thuyết phục hơn khi có câu chuyện, không gian thưởng thức và hoạt động tương tác, thay vì chỉ biểu diễn ngắn để khách chụp ảnh. Kế hoạch dự kiến xây dựng chương trình “Sắc màu Tây Bắc về đêm”, với các loại hình nghệ thuật dân gian của người H’Mông, Dao, Tày, Giáy, Hà Nhì và Nùng.
Cách làm này có thể mở rộng cơ hội cho nghệ nhân, đội văn nghệ cộng đồng, hộ kinh doanh dịch vụ và doanh nghiệp du lịch. Nhưng chất lượng phục vụ, giá cả minh bạch và cách giới thiệu văn hóa phải đi cùng nhau. Nếu bản sắc bị biến thành tiết mục trang trí hoặc trải nghiệm thiếu chăm chút, sức hút ban đầu sẽ nhanh chóng phai nhạt.
Cơ hội lớn, nhưng thành công nằm ở vận hành
Mua sắm và giải trí ban đêm được dự kiến cần nguồn lực lớn nhất, khoảng 2.219,7 tỉ đồng; tiếp theo là biểu diễn văn hóa, nghệ thuật với 1.032,3 tỉ đồng và tham quan du lịch với 847 tỉ đồng. Cơ cấu này cho thấy tỉnh đặt trọng tâm vào việc tạo không gian và hoạt động để khách có thêm lựa chọn. Với doanh nghiệp, đó là cơ hội phát triển dịch vụ, tour, sản phẩm thủ công và ẩm thực; với người dân, lợi ích đáng kể nhất phải là việc làm và thu nhập thực chất.
Lộ trình cũng đặt ra yêu cầu triển khai có thứ tự: năm 2026 rà soát địa điểm, hoàn thiện quy chế quản lý và chuẩn bị nguồn lực; năm 2027 thí điểm tại Yên Bái, Sa Pa, Lào Cai, Nghĩa Lộ và Bắc Hà; giai đoạn 2028–2030 mở rộng dần đến các địa bàn khác. Đây là cách tiếp cận hợp lý nếu kết quả thí điểm được dùng để điều chỉnh sản phẩm, quản lý an ninh, vệ sinh và giao thông trước khi nhân rộng.
Phán đoán cuối cùng không nên dựa vào số điểm đến mới hay lượng người đổ về trong đêm khai trương, mà vào việc khách có ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và muốn quay lại hay không. Lào Cai có chất liệu văn hóa và cảnh quan hiếm có; thách thức là biến chúng thành trải nghiệm chất lượng, tôn trọng cộng đồng và có sức sống quanh năm. Khi đó, kinh tế đêm mới là động lực cho du lịch chứ không chỉ là một danh mục dự án.
