Hành lang kinh tế xuyên Á và vị thế trung chuyển của Lào Cai
Hành lang kinh tế xuyên Á dọc lưu vực sông Hồng là trục giao thương kết nối Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh với các cảng biển và thị trường ASEAN, nơi Lào Cai giữ vai trò trung chuyển quan trọng cho logistics biên giới Việt-Trung, thương mại và dòng hàng hóa xuất nhập khẩu. Điểm đáng nói là Lào Cai không còn chấp nhận vị thế "trạm trung chuyển thụ động" mà đang chủ động thiết kế lại vai trò của mình trên bản đồ kinh tế khu vực. Việc Phó Chủ tịch UBND tỉnh Giàng Quốc Hưng ký Kế hoạch số 427/KH-UBND triển khai Bài toán lớn số 5 về quy hoạch phát triển hành lang kinh tế xuyên Á giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy tỉnh chọn con đường đi lên bằng công nghệ, logistics và kinh tế số, thay vì chỉ dựa vào ưu thế địa lý. Đây là bước chuyển mang tính chiến lược, bởi ai nắm được điểm trung chuyển sẽ nắm luôn nhịp độ và chi phí luân chuyển hàng hóa.
Năm nhiệm vụ trọng tâm: Lào Cai muốn gì từ hành lang kinh tế?
Sau Hội nghị hợp tác Hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố với Vân Nam lần thứ XII tại Sa Pa, Lào Cai lập tức cụ thể hóa các cam kết thành năm nhóm nhiệm vụ: kết nối giao thông, cửa khẩu thông minh, thương mại-logistics, du lịch và phát triển nhân lực. Đây không phải là danh mục hình thức; đó là bản đồ ưu tiên cho tham vọng trở thành "cửa ngõ" trong chuỗi cung ứng khu vực. Tập trung vào giao thông và hạ tầng cửa khẩu cho phép tỉnh giảm chi phí logistics biên giới Việt-Trung và kéo hàng hóa sâu vào nội địa, ra tới cảng biển. Đẩy mạnh thương mại Lào Cai cùng logistics giúp nông sản, thủy sản và dược liệu địa phương có đường ra thị trường Trung Quốc rõ ràng hơn. Trong khi đó, đầu tư cho du lịch và nhân lực chính là cách Lào Cai đảm bảo tăng trưởng kinh tế đi cùng chất lượng sống, tạo nguồn lao động đủ năng lực vận hành mô hình cửa khẩu thông minh Lào Cai trong tương lai.
Cửa khẩu thông minh và logistics biên giới: hạt nhân của chiến lược
Tỉnh đang coi cửa khẩu thông minh tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành và lối thông quan Bản Vược là hạt nhân phát triển, với giao thông, logistics và khu công nghiệp là không gian mở rộng. Quan điểm này đúng hướng: nếu luồng hàng được xử lý nhanh, minh bạch, chi phí thấp, Lào Cai sẽ trở thành điểm dừng ưu tiên của doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tỉnh lên kế hoạch triển khai hạ tầng soi chiếu, cân tự động, nhận diện phương tiện, barie, trung tâm điều hành và nền tảng quản lý số, đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý, quy trình nghiệp vụ, cơ chế trao đổi dữ liệu với phía Hà Khẩu. "Thông qua triển khai Bài toán lớn số 5, Lào Cai hướng tới nâng cao năng lực thông quan, hiệu quả logistics và khả năng thu hút đầu tư qua biên giới". Song hành, tỉnh nghiên cứu mô hình logistics biên giới Việt-Trung hiện đại, kết nối đường bộ – đường sắt – cảng biển để tăng năng lực vận tải và giảm chi phí cho doanh nghiệp.
Kinh tế số Lào Cai: tham vọng vượt khỏi vai trò "cửa ngõ"
Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của Lào Cai là coi kinh tế số không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà là trụ cột của mô hình phát triển hành lang kinh tế xuyên Á. Kế hoạch số 427 xác định nền tảng số, thương mại điện tử và hợp tác doanh nghiệp là công cụ mở rộng thị trường, gắn kết cửa khẩu, logistics, khu công nghiệp với người mua ở ASEAN và vùng Tây Nam Trung Quốc. Điều này mở ra cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ tại Lào Cai: thay vì chỉ phụ thuộc vào thương nhân biên mậu, họ có thể tham gia chuỗi thương mại điện tử xuyên biên giới, tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng. Tỉnh còn nêu định hướng tăng cường hợp tác về kinh tế số, kinh tế xanh, năng lượng mới và công nghệ năng lượng tái tạo trong khuôn khổ hành lang kinh tế với Vân Nam. Nếu được triển khai đến nơi đến chốn, kinh tế số Lào Cai sẽ giúp tỉnh bước ra khỏi hình ảnh "tỉnh cửa khẩu" thuần túy để trở thành điểm sáng về chuyển đổi số trong vùng trung du và miền núi.
Hợp tác 5 tỉnh thành với Vân Nam và câu hỏi thực thi
Hai kế hoạch 427/KH-UBND và 433/KH-UBND đặt Lào Cai vào vai trò đầu mối kết nối các địa phương trên tuyến hành lang kinh tế với tỉnh Vân Nam, đồng thời cụ thể hóa Biên bản Hội nghị lần thứ XII thành nhiệm vụ rõ đầu mối, rõ tiến độ, triển khai trong giai đoạn 2026 - 2027. Việc định kỳ báo cáo kết quả trước các mốc tháng 6, tháng 12, sơ kết năm 2028 và tổng kết năm 2030 cho thấy tỉnh ý thức được tầm quan trọng của giám sát thực thi, không để kế hoạch dừng ở khẩu hiệu. "Các nhiệm vụ này được triển khai trong giai đoạn 2026 - 2027, góp phần nâng cao năng lực kết nối, thông quan và giao thương qua biên giới". Tuy nhiên, thách thức không nhỏ: hạ tầng đường sắt tiêu chuẩn Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, cầu đường bộ Bát Xát – Bá Sái, lối thông quan Bản Vược – Bá Sái đều cần sự đồng bộ từ Trung ương hai nước. Câu hỏi còn lại là Lào Cai có đủ nguồn lực và sự kiên trì để biến vai trò "cửa ngõ" thành lợi thế phát triển lâu dài hay không.
