Nền tảng AI tài chính: Bắt đầu từ bài toán của cán bộ, không phải lời hứa công nghệ
Nền tảng AI tài chính dùng chung của Bộ Tài chính là hệ thống trí tuệ nhân tạo được xây dựng trên kho dữ liệu chuyên ngành tập trung, chuẩn hóa các nhu cầu nghiệp vụ của nhiều đơn vị để tạo ra những ứng dụng hỗ trợ tra cứu, tổng hợp và xử lý công việc quản lý tài chính công ở cấp chính phủ, với mục tiêu giảm thời gian thao tác thủ công và bảo đảm cách thực hiện thống nhất trên toàn ngành. Trong bối cảnh dữ liệu và yêu cầu quản lý ngày càng tăng, cách xử lý thủ công đang tạo áp lực lớn về thời gian và hiệu quả, mở ra khoảng trống để trí tuệ nhân tạo tham gia giải quyết. Vấn đề không phải thiếu công nghệ, mà là thiếu một cách tiếp cận bài bản, đi từ nhu cầu thực tế của cán bộ đến một nền tảng AI Bộ Tài chính có thể dùng chung, mở rộng và kiểm soát rủi ro.
Điểm đáng chú ý là dự án này không chạy theo xu hướng “cài đặt một công cụ rồi để công nghệ tự thích nghi”. FPT phối hợp với Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số khảo sát nhu cầu ứng dụng AI tại 23 đơn vị thuộc Bộ Tài chính từ tháng 10/2025, cho thấy đây là một chiến lược quản trị tài chính AI được chuẩn bị có chủ đích. Mỗi lĩnh vực như thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán đều có dữ liệu, quy trình, yêu cầu bảo mật riêng; nếu áp một công cụ chung mà không hiểu nghiệp vụ, AI sẽ trở thành gánh nặng thay vì trợ thủ. Nói cách khác, nền tảng này là phép thử quan trọng: liệu AI chính phủ có thể sinh ra từ các bài toán đời thực thay vì slide trình bày hay không.
Từ 150 nhu cầu rời rạc đến 80 bài toán nghiệp vụ: Chuẩn hóa là khâu quyết định
Quy mô dữ liệu và nhu cầu trong ngành Tài chính là rất lớn: mỗi ngày, cán bộ phải xử lý khối lượng khổng lồ văn bản pháp luật, báo cáo, số liệu và quy trình nghiệp vụ. Khi FPT và Bộ Tài chính khảo sát, họ ghi nhận 150 nhu cầu ứng dụng AI trải rộng từ tra cứu văn bản, tổng hợp báo cáo, hỏi đáp nghiệp vụ, rà soát tài liệu đến vận hành tổng đài và hỗ trợ cung cấp thông tin cho người dân. Nếu phát triển 150 công cụ riêng lẻ, hệ thống sẽ nhanh chóng trở nên manh mún, đắt đỏ và khó quản lý. Và đó là điều dự án cố tình tránh. Câu chuyện đáng khen ở đây là họ lựa chọn chuẩn hóa, không chiều theo từng “đơn xin phần mềm” riêng lẻ.
Đội ngũ FPT phân tích, sắp xếp và chuẩn hóa 150 nhu cầu thành 80 bài toán nghiệp vụ. Mỗi bài toán phải xác định rõ người sử dụng, nguồn dữ liệu, đầu vào, đầu ra và phương thức kiểm chứng kết quả. Đây là bước mà nhiều dự án ứng dụng AI chính phủ hay bỏ qua, dẫn đến hệ thống khó đánh giá hiệu quả. Ví dụ, yêu cầu “tìm văn bản nhanh hơn” bị ép buộc phải trở thành thông số cụ thể: tìm trong kho nào, hệ thống hiểu câu hỏi ra sao, có dẫn nguồn hay không và kiểm tra hiệu lực văn bản thế nào. Cách làm này biến các mong muốn mơ hồ thành bài toán rõ ràng – điều kiện sống còn nếu muốn nền tảng AI tài chính thực sự vận hành được, chứ không chỉ dừng ở slogan.
11 ứng dụng trên nền tảng dùng chung: Kiến trúc thay vì “vườn thú” công cụ
Từ 80 bài toán nghiệp vụ, FPT phát triển 11 ứng dụng AI phục vụ hoạt động quản lý, điều hành và hỗ trợ chuyên môn của Bộ Tài chính. Điều đáng nói không phải ở con số 11, mà ở chỗ tất cả được xây dựng trên một nền tảng dùng chung. Mô hình này giúp hạn chế đầu tư công nghệ phân tán, giảm chi phí hạ tầng và tăng khả năng liên thông dữ liệu giữa các đơn vị. Doanh nghiệp công nghệ hướng tới xây dựng một nền tảng AI thống nhất, giúp các đơn vị dùng chung hạ tầng, dữ liệu và công cụ quản trị. Trên cùng nền tảng, mỗi đơn vị vẫn có thể phát triển ứng dụng phù hợp với đặc thù nghiệp vụ của mình. Đây là khác biệt căn bản giữa một kiến trúc có chiến lược và một “vườn thú” công cụ AI rời rạc.
Để AI không trở thành hộp đen khó kiểm soát, FPT cùng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số đã xây dựng kho dữ liệu gồm hơn 245.000 trang tài liệu điện tử và 11.000 văn bản quy phạm pháp luật của ngành Tài chính. Một trong những ứng dụng trọng điểm là hỗ trợ tra cứu văn bản pháp luật, cho phép cán bộ đặt câu hỏi bằng ngôn ngữ tự nhiên và hệ thống gợi ý các văn bản, điều khoản liên quan kèm nguồn tham khảo. Câu nói đáng trích ở đây là: “Hệ thống đang được thử nghiệm tại 35 đơn vị cấp Cục, Vụ và phục vụ thường xuyên hơn 800 cán bộ”. Điều này cho thấy nền tảng AI Bộ Tài chính không còn nằm trên giấy; nó đang đi vào các quy trình quản trị tài chính AI ở quy mô thực.
Từ cán bộ đến người dân: AI chính phủ phải giải được việc, không chỉ giải trí
Nếu chỉ dừng ở việc hỗ trợ cán bộ, nền tảng AI này mới giải được nửa bài toán. Trong thực tế, mỗi câu hỏi của người dân hoặc doanh nghiệp có thể đòi hỏi cán bộ kiểm tra nhiều quy định trước khi trả lời. Một nhóm ứng dụng khác được triển khai trên Cổng Thông tin điện tử, Cổng Dịch vụ công và hệ thống hỗ trợ người dân, doanh nghiệp. AI có thể tiếp nhận câu hỏi, tìm kiếm thông tin trong nguồn dữ liệu đã được kiểm soát và gợi ý nội dung trả lời; các câu hỏi phổ biến được xử lý nhanh hơn, còn trường hợp phức tạp vẫn chuyển cho cán bộ chuyên môn. Đây mới là hình hài đúng nghĩa của ứng dụng AI chính phủ: vừa giảm tải cho bộ máy, vừa rút ngắn con đường từ câu hỏi của người dân đến câu trả lời có căn cứ.
Ở bên trong, AI hỗ trợ tổng hợp báo cáo bằng cách đọc, tóm tắt, phân loại và tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn mà cán bộ cung cấp. Kết quả là, cán bộ có thêm thời gian tập trung vào phân tích thay vì dán mắt vào văn bản. Tháng 6 vừa qua, Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số tổ chức ba lớp tập huấn triển khai thử nghiệm nền tảng AI dùng chung của ngành Tài chính theo hình thức trực tuyến và trực tiếp, thu hút 570 cán bộ tham gia trực tuyến và 155 cán bộ tham gia trực tiếp. Đây không chỉ là khóa học kỹ thuật; đó là bước “giao tiếp” giữa nền tảng AI tài chính với những người sẽ sử dụng nó mỗi ngày – yếu tố quyết định xem công nghệ có sống được trong môi trường hành chính hay không.
Tiếp theo là gì: Thử nghiệm, đo lường, rồi mới mở rộng
Đưa AI vào quản lý tài chính công là một hành trình dài, không phải cuộc đua ra mắt sản phẩm. Hiện bốn trong bảy nhóm ứng dụng trọng điểm đã sẵn sàng đưa vào sử dụng, các nhóm còn lại tiếp tục được hoàn thiện. Trong thời gian tới, các ứng dụng sẽ được đánh giá dựa trên thời gian xử lý, độ chính xác, khả năng truy xuất nguồn và trải nghiệm người dùng. Phản hồi từ cán bộ sẽ giúp FPT tối ưu mô hình, bổ sung dữ liệu và hoàn thiện từng chức năng. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: thử nghiệm có kiểm soát, đo lường bằng chỉ số rõ ràng, rồi mới nhân rộng – thay vì triển khai ồ ạt rồi “trông chờ sự thích nghi”.
Từ một dự án của ngành Tài chính, FPT đang góp phần định hình cách triển khai AI cho khu vực công theo hướng bài bản và bền vững. Dự án cũng gắn với mục tiêu hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển quốc gia trong kỷ nguyên số. Câu nói đáng lưu lại là: “Từ 150 nhu cầu thực tế đến 11 ứng dụng AI, FPT đang cho thấy một con đường đưa trí tuệ nhân tạo vào khu vực công theo hướng bài bản: hiểu nghiệp vụ trước, tổ chức dữ liệu, xây nền tảng chung rồi mới phát triển ứng dụng”. Nếu các bộ ngành khác học được cấu trúc này, chúng ta có cơ hội tránh kịch bản mỗi nơi một hệ thống, khó liên thông và tốn kém. Con đường đúng cho AI Bộ Tài chính – và rộng hơn là ứng dụng AI chính phủ – phải là đi từ bài toán đến nền tảng, không phải từ bản chào công nghệ đến ngân sách.
