Bức tranh nguồn lực hơn 12,87 triệu tỷ đồng
Tổng kiểm kê tài sản công là việc rà soát, ghi nhận hiện trạng và giá trị tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý tại các cơ quan, đơn vị và trong hệ thống hạ tầng. Đợt kiểm kê lần này cho thấy quy mô nguồn lực rất lớn, đồng thời đặt ra câu hỏi cấp thiết về độ tin cậy của hồ sơ và cách khai thác tài sản.
Bộ Tài chính công khai kết quả ngày 31/10/2026, dựa trên hiện trạng tài sản tại thời điểm 0 giờ ngày 1/1/2026 và mô hình tổ chức bộ máy mới. Có 83.982 đối tượng trên cả nước tham gia kiểm kê 20 loại tài sản; tổng giá trị đã hạch toán nguyên giá hoặc xác định được nguyên giá là 12.878.423,25 tỷ đồng. Quy mô này không chỉ là con số kế toán: nó là căn cứ để sắp xếp trụ sở, bố trí tài sản và bàn giao cho đơn vị mới sau khi tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính thay đổi.
Trong tổng giá trị, tài sản tại cơ quan, tổ chức, đơn vị chiếm 61,239%; tài sản kết cấu hạ tầng chiếm khoảng 38,1%, còn tài sản tạm giao quản lý, xử lý chiếm 0,652%. Số liệu công khai về 83.982 đối tượng cũng giúp hình dung phạm vi triển khai trên toàn quốc, dù con số tham gia tự nó chưa chứng minh hồ sơ ở mọi nơi đã đầy đủ.
Hạ tầng và trụ sở tập trung phần lớn giá trị
Cơ cấu tài sản cho thấy trọng tâm quản lý nằm ở những tài sản gắn trực tiếp với dịch vụ công và hoạt động thường nhật của bộ máy. Trong nhóm tài sản kết cấu hạ tầng, đường bộ đạt 3.791.999,51 tỷ đồng, tương đương 77,26% giá trị toàn nhóm. Thiết chế văn hóa, thể thao chiếm 9,36%; chợ 2,98%; thủy lợi 2,41%; đường thủy nội địa 2,18%.
Ở nhóm tài sản tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, đất, nhà và vật kiến trúc dùng làm trụ sở hoặc cơ sở hoạt động sự nghiệp chiếm 90,59% tổng giá trị. Máy móc, thiết bị chiếm 7,33%, tài sản cố định khác 1,1%, còn ô tô và phương tiện vận tải khác chiếm 0,98%. Điều đó khiến chất lượng quản lý đất đai, công trình và hạ tầng có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với việc chỉ theo dõi thiết bị hay phương tiện.
Khối địa phương quản lý 88,47% giá trị hạ tầng được kiểm kê; với tài sản tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, tỷ trọng của địa phương là 52,27%, còn khối trung ương là 47,73%. Vì vậy, chuẩn hóa dữ liệu ở cấp địa phương là điều kiện thiết yếu để bức tranh tổng thể chuyển thành quyết định sử dụng tài sản hợp lý.
Hồ sơ thiếu khiến con số chưa thành năng lực quản lý
Giá trị lớn không đồng nghĩa với quản lý tốt. Báo cáo kiểm kê ghi nhận số liệu ở một số đơn vị chưa chính xác, có nơi chỉ chỉnh sửa sau khi được thông báo lỗi và đôn đốc. Sai sót gồm kiểm kê tài sản không đủ tiêu chuẩn tài sản cố định, xác định diện tích đất và nhà quá lớn, tính hao mòn đất, thiếu chỉ tiêu diện tích hoặc không thống nhất giữa số lượng tài sản với cách hạch toán.
Đáng lo hơn, nhiều tài sản chưa được theo dõi trên sổ kế toán hoặc chưa xác định được giá trị; hồ sơ tài sản công không đầy đủ khiến số liệu thực tế lệch khỏi sổ sách. Một số hạ tầng chỉ được ghi nhận về hiện vật, chưa hạch toán giá trị, trong khi công trình hình thành từ lâu có thể thiếu hồ sơ để xác định nguyên giá và thời gian sử dụng. Bàn giao sau đầu tư, mua sắm cũng có trường hợp chậm hoặc thiếu tài liệu về nguồn gốc, tình trạng pháp lý và giá trị.
Những điểm yếu này không thể quy hết cho một kỳ kiểm kê ngắn. Bộ Tài chính nêu phạm vi rộng, nhiều loại tài sản, thời gian thực hiện ngắn và quá trình sắp xếp tổ chức khiến tài sản dịch chuyển giữa các đơn vị; cán bộ một số nơi còn lúng túng trong xác định, hạch toán hạ tầng. Tuy nhiên, kiểm kê hằng năm và hạch toán đúng đã có quy định. Nếu việc tuân thủ vẫn hình thức, mỗi lần rà soát lớn sẽ tiếp tục phải bù đắp những thiếu hụt tích tụ lâu ngày.
Bước tiếp theo phải là chuẩn hóa và xử lý đến nơi
Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và UBND tỉnh, thành phố rà soát, chuẩn hóa thông tin, số liệu để phản ánh đúng thực trạng; củng cố, cập nhật hồ sơ và bảo đảm số liệu thực tế thống nhất với sổ kế toán. Những tài sản chưa xác định giá trị cần được định giá, hạch toán theo quy định. Đây không nên là một đợt chỉnh lý trên giấy: dữ liệu phải đủ để xác định ai quản lý, tài sản ở đâu, đang được dùng ra sao và có căn cứ pháp lý nào.
Nhiệm vụ cấp bách khác là xử lý dứt điểm tài sản hư hỏng, không sử dụng được, còn dùng được nhưng bỏ không hoặc bị sử dụng sai mục đích. Tài sản sau đầu tư, mua sắm cần được bàn giao và tiếp nhận kịp thời, kèm hồ sơ đầy đủ. Người đứng đầu các bộ, cơ quan trung ương và chủ tịch UBND cấp tỉnh được yêu cầu chịu trách nhiệm về quản lý, khai thác, thống kê, theo dõi, hạch toán, đồng thời tăng cường kiểm tra để hạn chế thất thoát, lãng phí.
Kết quả kiểm kê đã làm rõ quy mô nguồn lực và phác họa phạm vi các đơn vị tham gia, nhưng giá trị thực tế của nó sẽ phụ thuộc vào việc sửa những lỗ hổng hồ sơ và quản lý. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, tài sản mới có thể được bố trí đúng nhu cầu, bàn giao minh bạch và khai thác hiệu quả. Nếu không, con số hơn 12,87 triệu tỷ đồng sẽ chỉ là một bảng tổng hợp lớn, chứ chưa phải nền tảng đáng tin cậy cho quản lý tài sản công.
