Từ 6 tấn chân lợn ở Quảng Ninh tới bức tranh thực phẩm không rõ nguồn gốc
Thực phẩm không rõ nguồn gốc là các sản phẩm ăn uống lưu thông trên thị trường nhưng không có hóa đơn, chứng từ, không truy được nơi sản xuất, không có thông tin kiểm dịch hoặc chứng nhận an toàn theo quy định pháp luật. Vụ phát hiện 6 tấn chân lợn không rõ nguồn gốc tại một kho hàng ở Quảng Ninh cho thấy đây không còn là hiện tượng lẻ tẻ mà là dấu hiệu của một chuỗi cung ứng ngầm đang vận hành khá trơn tru. Ngày 30.7, khi thực hiện kế hoạch đấu tranh chống buôn lậu qua biên giới, Phòng Cảnh sát kinh tế Quảng Ninh phối hợp lực lượng địa phương kiểm tra kho tại thôn Thán Phún, xã Hải Sơn và phát hiện 6.000 kg chân lợn được chứa trong nhiều bao tải. Số hàng thuộc sở hữu của một cá nhân, được khai thu mua trôi nổi trên thị trường rồi tập kết về kho chờ tiêu thụ.
Bắc Ninh: Siết hàng giả nhưng vẫn loay hoay với thực phẩm không rõ xuất xứ
Nếu Quảng Ninh nổi bật với vụ chân lợn, thì Bắc Ninh lại cho thấy bức tranh rộng hơn về phát hiện hàng giả và thực phẩm không rõ nguồn gốc trong tháng 7. Đội Quản lý thị trường số 3 liên tiếp kiểm tra đột xuất, từ hộ kinh doanh T.M tại phường Yên Dũng với 75 áo nam, 40 quần nam giả mạo nhãn LACOSTE và 40 áo giả mạo BURBERRY, đến các cơ sở kinh doanh đồ dùng học tập, văn phòng phẩm và thiết bị khác. Ở mảng thực phẩm, cùng lực lượng Cảnh sát kinh tế, họ phát hiện một hộ kinh doanh tại phường Tân An bày bán 450 gói lạc củ sấy khô, 500 gói xoài sấy dẻo, 600 gói táo đỏ khô không rõ nguồn gốc. Một công ty tại phường Tiền Phong cũng bị phát hiện kinh doanh 400 gói muối tôm và 300 gói bánh quế không rõ xuất xứ. Toàn bộ đều bị xử phạt, buộc tiêu hủy.
Những lỗ hổng trong phối hợp và kiểm soát: xử lý mạnh, nhưng vẫn bị động
Điểm chung của các vụ việc là lực lượng quản lý thị trường chỉ phát hiện sau khi hàng đã vào kho, lên kệ hoặc sẵn sàng bán ra. Tại Quảng Ninh, hồ sơ 6 tấn chân lợn không rõ nguồn gốc mới được Phòng Cảnh sát kinh tế bàn giao cho Đội Quản lý thị trường số 4 tiếp tục xác minh, xử lý. Ở Bắc Ninh, Đội Quản lý thị trường số 3 phải tổ chức nhiều đợt kiểm tra đột xuất trong cùng tháng 7 để kịp phát hiện các lô hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc từ quần áo, cọ rỉ sắt, bơm xe đến bút viết, balo và thực phẩm. Điều này cho thấy hệ thống kiểm soát chất lượng thực phẩm và hàng hóa nói chung vẫn thiên về “chữa cháy”: hành động chủ yếu dựa trên chiến dịch hoặc kế hoạch kiểm tra, hơn là một cơ chế giám sát thường xuyên, xuyên suốt chuỗi cung ứng.
Cần gì để quản lý thị trường hiệu quả hơn với thực phẩm không rõ nguồn gốc?
Các vụ việc tại Quảng Ninh và Bắc Ninh cho thấy nếu chỉ trông vào kiểm tra đột xuất, việc phát hiện hàng giả hay thực phẩm không rõ nguồn gốc sẽ luôn đi sau thực tế. Khi lực lượng chức năng buộc phải tiêu hủy hàng loạt sản phẩm bị phát hiện, từ 6.000 kg chân lợn đến hàng trăm gói lạc sấy, xoài sấy, táo đỏ khô, muối tôm, bánh quế, thiệt hại không chỉ là số hàng bị tiêu hủy mà còn là niềm tin người tiêu dùng và uy tín môi trường kinh doanh. Một thông điệp đáng trích dẫn ở đây là: "Đến nay, tất cả các tổ chức, cá nhân vi phạm nêu trên đều đã chấp hành xong các quyết định xử phạt vi phạm hành chính và biện pháp khắc phục hậu quả". Tuy vậy, chấp hành sau khi bị phạt không thể thay thế cho một hệ thống kiểm soát chủ động, ngăn thực phẩm bẩn và hàng giả ngay từ cửa ngõ.
